آرش نهاوندی | روزنامه‌نگار 

 ایرانی‌ها از معدود ملت‌هایی هستند که خون‌شان را رایگان اهدا می‌کنند و هیچ‌گونه خرید و فروشی در این حوزه وجود ندارد. این روحیه نوع‌دوستی در روزهای جنگ هم بار دیگر خود را نشان داد؛ زمانی که مردم با وجود نگرانی‌ها و ناامنی‌ها، در پایگاه‌های انتقال خون صف کشیدند و انتظارهای طولانی‌شان به «صف همدلی» و تصاویری منجر شد که بازتاب گسترده‌ای داشت. دکتر بابک یکتاپرست، معاون اجتماعی سازمان انتقال خون همزمان با روز جهانی اهداکنندگان در تلویزیون همشهری از پشت‌صحنه این روزها، چالش‌های تأمین خون و نقش مردم در شکستن رکورد ذخایر خونی کشور سخن گفته که بخشی از آن را در ادامه می‌خوانید.
یک روز تا پایان ذخایر خون
«اگر یک روز پایگاه‌های انتقال خون تعطیل می‌شدند، فردای آن روز دیگر خونی برای بیماران نداشتیم.» این نخستین توصیف یکتاپرست از روزهای آغازین جنگ است؛ روزهایی که ذخایر خونی کشور در برخی استان‌ها به مرز بحران رسیده بود. به‌ گفته او، شرایط به‌گونه‌ای بود که چند عامل همزمان، احتمال کمبود خون را تشدید می‌کرد؛‌ ماه رمضان که معمولا آمار اهدای خون در آن کاهش می‌یابد، فصل زمستان و تعطیلات ناشی از آلودگی هوا، نزدیک شدن به نوروز و افزایش سفرها و در مقابل، بالا رفتن مصرف خون به‌ویژه در حوادث ترافیکی. در این میان، استان‌های جنوبی کشور شرایط دشوارتری داشتند. یکتاپرست در این‌باره می‌گوید: «در روزهای نخست جنگ، ذخیره خون کشور حدود 4روز و در استان سیستان و بلوچستان تنها یک روز بود؛ یعنی اگر یک روز اهدای خون انجام نمی‌شد، فردای آن روز خون نداشتیم.»‌


روایت همدلی در پایگاه‌ها
«اما حضور مردم معادلات را تغییر داد. هنوز ساعات زیادی از آغاز بحران نگذشته بود که پایگاه‌های انتقال خون با صف‌های طولانی مراجعه‌کنندگان مواجه شدند.» یکتاپرست به این نکته هم اشاره و درباره عکس‌هایی که از صف‌های انتظار در آن روزها منتشر می‌شد، عنوان می‌کند: «ظرفیت تخت‌ها محدود بود و همین موضوع باعث شکل‌گیری انتظار و نارضایتی شد. از مردم عذرخواهی کردیم و توضیح دادیم که مشکل، کمبود فضای پذیرش است، نه نبود اراده برای خدمت‌رسانی. به همت روابط‌عمومی سازمان هم پویش «صف همدلی» شکل گرفت؛ یعنی مردم تصاویر حضور خود در صف‌های اهدای خون را منتشر می‌کردند که بازتاب خوبی هم داشت.» به‌گفته او، همزمان ساعات کاری پایگاه‌ها افزایش یافت و بسیاری از مراکز تا نیمه‌های شب و حتی ساعات اولیه بامداد فعال بودند.

اهدای خون؛ آغاز یک مسیر پیچیده 
«اهدای خون فقط آغاز مسیر است. هر واحد خون باید تحت آزمایش‌های متعدد ازجمله تعیین گروه خونی و بررسی بیماری‌هایی مانند هپاتیتBوC، وHIV و سیفلیس قرار گیرد.» یکتاپرست با بیان این مطلب توضیح می‌دهد که بخش بزرگی از این مسئولیت بر دوش کارکنان آزمایشگاه‌ها بود؛ نیروهایی که در شرایط ناامن جنگی، شب‌ها در محل کار می‌ماندند تا چرخه تامین خون متوقف نشود.

تصمیم‌های دشوار برای نجات جان بیماران 
بیماران تالاسمی از آسیب‌پذیرترین گروه‌ها در حوزه خون بودند. تنها در سیستان و بلوچستان حدود 7هزار بیمار تالاسمی زندگی می‌کنند که هر ‌ماه به 2 تا 3 واحد خون نیاز دارند؛ این یعنی باید ماهانه نزدیک به ۲۰ هزار واحد خون فقط برای این بیماران تامین شود. معاون اجتماعی سازمان انتقال خون، از دشواری تصمیم‌گیری و مدیریت منابع خون در شرایط بحران و جنگ می‌گوید و می‌افزاید: ممکن است یک کودک تالاسمی از روستایی دورافتاده برای دریافت خون به مرکز درمانی برسد، اما همزمان مادری باردار در شرایط اضطراری نیاز فوری به همان گروه خونی داشته باشد. توضیح این شرایط برای خانواده‌هایی که با مشقت فراوان خود را به مراکز درمانی می‌رسانند، ساده نیست که یک کیسه دریافت کنند و هفته آینده مراجعه دوباره داشته باشند.

رکورد 10ساله شکست 
یکتا‌پرست ادامه داد: با وجود همه این دشواری‌ها، شبکه ملی خون‌رسانی کشور موفق شد رکوردی کم‌سابقه ثبت کند. ذخایر خون سیستان و بلوچستان از یک روز به 7روز افزایش یافت و در سطح کشور نیز میزان ذخایر خونی در کمتر از 2هفته به بیش از ۹ روز و سپس به ۱۲ روز رسید؛ آماری که به‌گفته یکتاپرست، رکورد10سال گذشته را شکست.

غافلگیری بزرگ در روزهای جنگ 
نکته غافلگیرکننده روزهای جنگ افزایش مشارکت زنان و جوانان در اهدای خون بود؛ درحالی‌که پیش از جنگ، سهم بانوان از اهدای خون حدود 5درصد و سهم جوانان حدود ۱۵درصد بود، در روزهای بحران این ارقام به شکل چشمگیری افزایش یافت. به‌گفته معاون سازمان انتقال خون، این تجربه نشان داد بسیاری از باورهای رایج درباره عدم‌تمایل زنان و جوانان به اهدای خون، نیازمند بازنگری است. او معتقد است، اگر اطلاع‌رسانی درست و ارتباط مؤثر با جامعه شکل بگیرد، می‌توان ظرفیت‌های بزرگی را فعال کرد. به‌گفته یکتاپرست، امروز حدود 2میلیون ایرانی سالانه 3میلیون واحد خون اهدا می‌کنند، اما برای رسیدن به شرایط ایده‌آل، کشور به حدود 3میلیون اهداکننده مستمر نیاز دارد.