پیوند میان آموزش و بازتوانی
مدیرکل زندانها، اقدامات تامینی و تربیتی استان بوشهر با تأکید بر اینکه «توانمندسازی، زیربنای اصلاح و تربیت است»، معتقد است که زندان نباید نقطه پایان برای فرصتهای فردی باشد می گوید: بر همین اساس، برنامههای حرفهآموزی با همافزایی دستگاههای تخصصی از جمله ادارهکل فنی و حرفهای، ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و مرکز تحقیقات کشاورزی استان، به صورت نظاممند طراحی و اجرا شدهاند.
«سید محتشم حسینی» با اشاره به این که دادههای آماری گویای عزم جدی مسئولان این حوزه است می افزاید: در سال گذشته، ۷۲ رشته آموزشی متنوع در زندانهای استان برگزار شد که خروجی آن، مشارکت ۱۷۵۶ نفر از مددجویان در دورههای مهارتآموزی بود. این افراد پس از گذراندن ساعات آموزشی و موفقیت در آزمونهای مهارتی، موفق به اخذ گواهینامههای حرفهای معتبر شدند.
وی ادامه می دهد: این گواهینامهها، علاوه بر جنبه آموزشی، بهمثابه پروانهی ورود به بازار کار پس از آزادی عمل میکنند. فردی که با مدرک رسمی فنی و حرفهای از زندان خارج میشود، نسبت به فردی که بدون هیچ مهارتی به جامعه بازمیگردد، با اعتمادبهنفس بیشتری به دنبال نان حلال میرود و احتمال بازگشت او به گرداب جرم و بزه تا حد چشمگیری کاهش مییابد.
سه ضلع اشتغال در زندان
مدل اشتغال در زندانهای بوشهر بر سه پایه اساسی «اشتغال نشسته»، «اشتغال کارگاهی» و «اشتغال اعزام به کار» استوار است. هر یک از این مدلها، متناسب با سطح امنیت زندانی و شرایط حکومیت او طراحی شده تا حداکثر بهرهوری حاصل شود.
مدیرکل زندانها، اقدامات تامینی و تربیتی استان بوشهر اضافه می کند: در حوزه اشتغال نشسته که بیشترین آمار مددجویان یعنی۵۸۰ نفر را در بر میگیرد، تمرکز بر تولید صنایع دستی و محصولات کوچکمقیاس است. ایجاد کارگاههای نجاری، چرمدوزی، ساخت انواع مصنوعات دستی و...، فضای زندان را به یک محیط تولیدی زنده تبدیل کرده است. زندانی در این بخش، ضمن پر کردن اوقات فراغت، با تولید محصولی که در بازار بیرون خریدار دارد، حس «مفید بودن» را تجربه میکند.
«سید محتشم حسینی» ادامه می دهد: در ضلع دوم یعنی اشتغال کارگاهی، ۱۸۹ نفر از زندانیان (اعم از رایباز و رایبسته) در کارگاههای بزرگتر خدماتی و تولیدی داخل یا پیرامون زندان فعالیت دارند. در این مدل، بنیاد تعاون زندانیان و انجمنهای حمایت از زندانیان استان، نقش تسهیلگر و حامی را ایفا میکنند. مدیریت زنجیره تأمین مواد اولیه تا فروش محصولات نهایی، بر عهده این نهادهاست و دستمزد کارگران زندانی، بر اساس نرخهای مصوب سازمان زندانها به صورت منظم پرداخت میشود.
اشتغال اعزام به کار؛ پل ارتباطی با بازار واقعی
اما شاید موفقترین مدل، اشتغال اعزام به کار باشد. در این بخش، ۷۹۳ نفر از زندانیان دارای شرایط «رایباز» با انعقاد قرارداد توسط بنیاد تعاون و انجمنهای حمایت از زندانیان، در محیطهای کاری بیرون از زندان مشغول به فعالیت میشوند. این مدل که به نوعی «تمرین زندگی آزاد» است، به زندانی کمک میکند تا علاوه بر کسب درآمدی که صرف معیشت خانوادهاش میشود، با محیط کاری واقعی و قوانین بازار بیرون آشنا شود.
سید محتشم حسینی درباره اهمیت این موضوع میگوید: اشتغال، بهترین راه برای پیشگیری از ناهنجاری است. وقتی زندانی رایباز در یک کارگاه یا محیط اقتصادی بیرونی کار میکند، مسئولیتپذیری را یاد میگیرد و میبیند که با کار و تلاش، میتواند زندگی خود را تأمین کند. این افراد برابر با بخشنامههای ابلاغی سازمان زندانها حقوق دریافت میکنند و در واقع، در حالی که در حال گذراندن دوران محکومیت خود هستند، به جای تبدیل شدن به باری بر دوش جامعه، به چرخدهندهای در چرخه تولید تبدیل شدهاند.
چشمانداز آینده؛ تولید با طعم اصلاح
تلفیق فعالیتهای تولیدی با آموزههای تربیتی، جوهره اصلِ اقدامات تأمینی و تربیتی است. وقتی یک زندانی در کارگاه صنایع دستی، با ظرافت تمام طرحی را بر روی چوب یا چرم پیاده میکند، در واقع در حال تمرین «صبر» و «دقت» است؛ صفاتی که در زندگی پرحاشیه گذشتهاش کمتر مجالی برای بروز یافته بودند.
مدیرکل زندانهای استان معتقد است که نقش دستگاههای همکار نیز بسیار حیاتی است. مشارکت «مرکز تحقیقات کشاورزی»، بستر مناسبی برای آموزش فنون مدرن کشاورزی و باغبانی فراهم کرده که با توجه به شرایط اقلیمی، فرصتی طلایی برای زندانیان مناطق روستایی ایجاد میکند تا پس از آزادی، در باغها و مزارع خود با تکیه بر دانش روز فعالیت کنند.
∎