رضا چهرقانی برچلویی دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) است. وی از اهالی رسانه بوده و در صداوسیمای ملی، شبکههای استانی و رسانههای برخط و مکتوب فعال بوده و هست. او اکنون مدیرمسئول مجله علمی- پژوهشی پژوهشهای میانرشتهای زبان و ادبیات فارسی است. بیشترین سابقه تدریس او در زمینه شعر معاصر فارسی و علیالخصوص ادبیات پایداری، بهویژه شعر مقاومت است. وی در حوزه زبان و ادبیات فارسی کلاسیک و معاصر در دانشگاههای ایران فعالیت کرده و در خصوص زبان و ادبیات فارسی در خارج از مرزهای ایران هم پژوهشهای زیادی بهویژه در زمینه ادبیات فارسی در افغانستان و تاجیکستان داشته است. او در دانشگاههای مختلف در ایران تدریس داشته و هماکنون جهت اداره کرسی زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه کراچی به پاکستان اعزام شده است. کتب از حنجرههای شرقی، جریانشناسی تطبیقی شعر پایداری در کشورهای فارسیزبان، آشنایی با مفاهیم و رشتههای علوم اجتماعی، داستانهای کوتاه آموزشی از متون ادب فارسی، ماتیکان دستور، یک حرف و دو حرف بر زبان، با من حرف بزن و ستاره اقبال شرق از جمله آثار اوست. به بهانه انتشار آخرین کتاب این نویسنده تحت عنوان «ستاره اقبال شرق» که به همت انتشارات جهاد دانشگاهی قزوین منتشر شده است با وی به گفتوگو نشستیم.
رضا چهرقانی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: یکی از کتابهایی که بنده با همکاری انتشارات جهاد دانشگاهی قزوین منتشر کردهام، کتاب «با من حرف بزن» بوده که با همکاری یکی از دانشجوهای سوری به نام «حلا ضوا» تدوین شده است، کتاب «ستاره اقبال شرق» هم در مورد اقبال لاهوری و با همکاری فاطمه مفاخری، یکی از دانشجویان کارشناسی ارشد بنده که اکنون دانشجوی دکتری هستند، تألیف شده است.
وی ادامه داد: رونمایی از کتاب ستاره اقبال شرق قرار بود به طور همزمان در سالروز بزرگداشت اقبال لاهوری در ایران و پاکستان انجام شود که در پاکستان امکان برگزاری این مراسم میسر نشد، اما در دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) برای روز بزرگداشت اقبال لاهوری نشستی برگزار شد و بنده از صلاحالدین اقبال(نوه اقبال لاهوری) که اکنون در بنیاد اقبال در لاهور مستقر بوده و به حفظ و نشر اندیشهها و آثار اقبال لاهوری مشغول است، یک فایل صوتی گرفته و پیام ایشان در نشست دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) پخش شد که به جهت محتوا و مفادی که در آن مطرح شده بود، پیام تاریخی و ماندگاری بود.
این نویسنده عنوان کرد: آقای صلاحالدین خُلقا، خَلقا و منطقاً بسیار شبیه پدربزرگشان مرحوم اقبال لاهوری هستند و در پیامی که فرستاده بودند به نکات بسیار مهمی در خصوص ایران، پاکستان و وضعیت منطقه و جهان اسلام اشاره کرده بودند و درباره اندیشههای اقبال به ظرایفی اشاره کرده بودند که برای مستمعین جالب توجه بود.
اقبال لاهوری فقط شاعر نیست، بلکه متفکر بزرگ جهان اسلام است
وی بیان کرد: کتاب ستاره اقبال شرق پیوند اتوپیا و آپوکالیپس در شعر و اندیشه اقبال لاهوری، محصول پروژه پایاننامه کارشناسی ارشد فاطمه مفاخری است که موضوع آن را مدتها بنده در ذهن داشتم اما فرصت پرداختن به آن برایم مهیا نبود، بهدنبال دانشجوی منظم و منضبطی میگشتم که بتوان به او اعتماد کرد و این کار را به او سپرد، چراکه اقبال لاهوری شاعر بسیار مهمی است.
چهرقانی خاطرنشان کرد: اقبال لاهوری فقط شاعر نیست، بلکه متفکر بزرگ جهان اسلام است و یکی از حلقههای اصلی تفکر دینی جدید در جهان اسلام است، به این معنا که اگر این سلسله از سید جمالالدین اسدآبادی آغاز شود، اقبال لاهوری تقریبا حلقه دوم این جریان بوده و در انتقال اندیشههای تفکر دینی نو در جهان اسلام تأثیر زیادی در شبه قاره، ایران و حتی در ترکیه و کشورهای عربی داشته است.
وی تأکید کرد: اقبال لاهوری یک شخصیت چند فرهنگی است، چون خودش متولد شبه قاره هندوستان در آن روزگار است، در کمبریج و آلمان تحصیلاتی داشته و به زبانهای انگلیسی، عربی و آلمانی تسلط خوبی داشته و در عین حال یکی از شاعران بسیار شیرینسخن معاصر ماست.
این نویسنده تصریح کرد: قسمت اعظم دیوان اقبال لاهوری سرودههایی است که به زبان فارسی سروده شدهاند، یعنی پس از اینکه ایشان ۵۰۰۰ بیت به زبان اردن میسراید، متوجه میشود که زبان اردو توان حمل اندیشههای او را ندارد، بنابراین به زبان فارسی روی میآورد.
وی افزود: اقبال لاهوری با توجه به وسعت اندیشه در حوزههایی مانند جامعهشناسی، فلسفه، معرفتشناسی، تاریخ، کلام اسلامی و علوم دینی فعال بوده و دغدغهمندی کمنظیری نسبت به وضعیت اسفبار جهان اسلام داشته و بهدنبال احیاء مجد و عظمت تمدن بزرگ اسلامی بوده است.
رهبر شهید انقلاب یکی از اقبالشناسان است
چهرقانی اظهار کرد: اقبال لاهوری شاعر بیبدیلی در تاریخ ادبیات جهانی است، به این دلیل که تنها شاعری است که تحت تأثیر اندیشههایی که او در شعر خود بازتاب داده است، نقشه جهان تغییر کرده و چیزی به این کره خاکی تحت عنوان کشور پاکستان افزوده شده است.
وی عنوان کرد: ۷۶ سال از ظهور پاکستان بر عرصه کره زمین میگذرد و این کشور محصول اندیشههای اقبال لاهوری است، این بر کسی پوشیده نیست، ما چنین شاعری را در تاریخ ادبیات جهان نداریم که در این حد از تأثیرگذاری باشد که بتواند کشوری را خلق کند، استقلال پاکستان از کشور هندوستان محصول اندیشههای اقبال لاهوری و محصول تلاشهای عملی محمدعلی جناح است، پاکستانیها اقبال را بهعنوان پدر کشور پاکستان و خلقکننده این کشور میشناسند.
این دانشیار دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) بیان کرد: اگر بخواهیم شاعری را مثال بزنیم که در این حد تأثیرگذاری داشته باشد، شاید بشود به حکیم ابوالقاسم فردوسی اشاره کرد که هویت ملی ایرانیان را برای ایرانیان حفظ کرد، اگر فردوسی نبود ما این هویت ملی را نداشتیم، و اگر هم اقبال لاهوری نبود، شاید امروز کشور پاکستان هم وجود داشت.
وی خاطرنشان کرد: در ایران هم اقبالشناسان بسیار زیادی از جمله مرحوم علی شریعتی و رهبر شهید انقلاب وجود داشتهاند، رهبر شهید یکی از بانیان و شاید بانی اصلی کنگره بزرگ اقبال لاهوری بود که در زمان ریاست جمهوری ایشان در تهران برگزار شد، ایشان مصاحبههای زیادی درباره اقبال لاهوری دارند که در مجله انقلاب اسلامی و کتب مختلف چاپ شده است.
چهرقانی تأکید کرد: بنابراین اقبال لاهوری شخصیتی است که رجوع به اندیشههای او میتواند دینستیزی و دینگریزی نسل جوان امروز را ترمیم کرده و فاصله زندگیهای مدرن را با آموزههای دینی به حداقل برساند، اگر ما به اندیشههای اقبال لاهوری رجوع کنیم میتوانیم در هجوم آموزههایی که از سمت غرب به ما میرسد، یک سپر دفاعی بسیار مستحکم داشته باشیم و در برابر آنها مقاومت کنیم.
اقبال لاهوری جامعه ایدهآل و شرایط تحقق آن را در اشعارش ترسیم کرده است
وی تصریح کرد: آنچه در کتاب «ستاره اقبال شرق» به آن پرداخته شده، پیوند اتوپیا و آپوکالیپس است. اتوپیا لاتین کلمه آرمانشهر در فارسی یا مدینه فاضله در عربی است و بسیاری از فیلسوفان از زمان افلاطون تا امروز، جامعه آرمانی خود را در آثارشان ترسیم کرده و گفتهاند جامعه ایدهآل باید چه ویژگیهایی داشته باشد و این چگونه تحقق پیدا خواهد کرد.
این دانشیار دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) اظهار کرد: اقبال لاهوری هم اتوپیایی در ذهن دارد که مختصات آن را در شعر خود بیان کرده است، همچنین او پیشگوییهایی کرده و شرایط تحقق اتوپیا را در شعر خود تبیین کرده است که به این بخش آپوکالیپس میگویند.
وی ادامه داد: ادبیات آپوکالیپسی آثاری هستند که به پیشگویی وقایع آینده میپردازند، این هم در اسلام، مسیحیت و یهود و هم در آثار ادبی و شعری وجود داشته است، برای مثال برخی از اشعار شاه نعمتالله ولی واجد این ویژگیهای پیشگویانه هستند که بخشی از آن پیشگوییها هم محقق شده است.
چهرقانی عنوان کرد: بنابراین اقبال لاهوری از یکسو آرمانشهر خود را تبیین کرده و از سوی دیگر شرایط تحقق آن را پیشبینی میکند، آرمانشهر اقبال لاهوری جامعهای دینی و مذهبی است که نام آن را حرم و مرقدین میگذارد، شهر مرقدین(با نام نمادین) بر اساس آموزههای اسلام بنا میشود، در اشعار اقبال لاهوری تصریح شده است که وقتی این آرمانشهر محقق میشود که تهران بهعنوان ژنو عالم اسلام مطرح شود، یعنی همان جایگاهی که ژنو در غرب دارد، تهران هم در جهان اسلام پیدا کند و آموزههای اسلامی در آن حاکم شده، جوامع اسلامی با هم متحد شوند، نزاعهای قومی و مذهبی از میان برداشته شود و مسلمانان بتوانند با بازگشت به خویشتن و بازگشت به قرآن و متون اولیه اسلامی، مجد و عظمت پیشین خود را احیاء و بازسازی کنند.
وی بیان کرد: ما این ابیات را از اشعار فارسی اقبال لاهوری استخراج کرده و به نکات بسیار جالبی رسیدیم، از جمله اینکه میگوید در این آرمانشهر بدون رنج، اکتساب صورت میگیرد، یعنی انسانها بدون اینکه رنج کار کردن داشته باشند، از نور ثروت خلق میکنند، این پیشگویی بسیار عجیبی است که حدود ۱۰۰ سال پیش انجام شده است.
این پژوهشگر خاطرنشان کرد: ما این پیشگوییها را پیدا کرده، پیوند اینها را بررسی کرده و گفتهایم در چه شرایطی پیشگوییهای اقبال محقق میشود و اگر این پیشگوییها محقق نشود جهان اسلام چه وضعیتی پیدا خواهد کرد، در این صورت پاد آرمانشهر اتفاق میافتد و یا بهعبارتی پلید شهر شکل میگیرد.
پروژه اقبال لاهوری سازگار کردن آموزههای دینی با وضعیت فکری انسان مدرن است
وی تأکید کرد: اقبال همواره انسان مهمی بوده و اقبالشناسان بزرگی اندیشههای او را تجزیه و تحلیل کرده و میکنند، به عقیده بنده اگر بتوانیم مجددا اشعار اقبال لاهوری را در سطح جامعه منتشر کنیم، دینگریزی و دینستیزی از بین خواهد رفت، چرا که پروژه اصلی اقبال لاهوری خوانشی تازه و مدرن از دین است و بهدنبال سازگار کردن آموزههای دینی با وضعیت فکری انسان مدرن است، بنابراین کسی که میخواهد دینورزانه و دیندارانه در جهان مدرنی زندگی کند که مسائل پیچیدهای دارد که گاهی انسان را از دین دور میکند، میتواند با تمسک به اندیشههای اقبال این مسائل را برای خود حل کند و یک زندگی الهی و دیندارانه را در همین جهان جدید تجربه کند.
چهرقانی در خصوص تجربه کار با انتشارات جهاد دانشگاهی قزوین تصریح کرد: تجربه کار بنده منحصر به دو کتابی که انتشارات جهاد دانشگاهی منتشر کرده است نمیشود، کما اینکه این دو تجربه، تجارب بسیار دلپذیری بودند که بسیار منظم، با دقت و با ذوق و سلیقه همه مراحل انتشار را با زمانبندی دقیق و بهصورت برنامهریزی شده و منظم انجام میدهند، از این جهت کسی که با انتشارات جهاد دانشگاهی قزوین کار میکند، خیالش آسوده است که کار او به تعویق نخواهد افتاد و اثری که منتشر میشود از استانداردهای بالای چاپ و نشر برخوردار است.
وی اظهار کرد: در زمینه مباحث محتوایی هم تجربه نشان میدهد دقتهای آکادمیک در کار انتشارات جهاد دانشگاهی قزوین وجود دارد، به همین دلیل کتابهایی که انتشارات جهاد دانشگاهی منتشر میکند در بررسیهای هیئات مختلف داخل دانشگاه مثل نشر دانشگاهی با آنها برخورد میشود و بالاترین امتیاز را دارند.
این نویسنده در پایان یادآور شد: بنده علاوه بر این دو کتاب، برای صفحهآرایی و طراحی جلد چندین نوبت از دوستان انتشارات جهاد دانشگاهی استان قزوین کمک گرفتم و امور فنی کتابهای دیگر بنده را نیز این عزیزان انجام دادهاند و بنده رضایت کاملی از عملکرد، برنامهریزی و خروجی کار داشتهام.
انتهای پیام