به گزارش روز شنبه گروه آسیا و اقیانوسیه ایرنا، خبرگزاری «نیکی آسیا» (Nikkei Asia) در گزارشی تحلیلی به بررسی ابعاد این بحران پرداخته است. تشدید تجاوز علیه ایران، پیامدهای گسترده ای بر اقتصاد کشورهای وابسته به نفت خاورمیانه داشته است. این گزارش تأکید می کند که کمبود «نفتا» (نفت سفید سنگین) که از مشتقات پالایش نفت خام است، در حال تبدیل شدن به یک تهدید جدی برای صنایع آسیایی محسوب می شود.

زنگ خطر برای صنایع ژاپن و کره

ژاپن که پیش از آغاز درگیری ها بیش از ۹۰ درصد نفت خام و ۷۰ درصد نفتای مورد نیاز خود را از خاورمیانه تامین می کرد، اکنون مجبور به کاهش تولید محصولات خود شده است. شبکه ان اچ کی (NHK) ژاپن گزارش داده است که شرکت تولید تنقلات «کالبی» (Calbee) به دلیل ناپایداری تأمین جوهر چاپ، بسته بندی چندین محصول خود را به دو رنگ سیاه و سفید تغییر داده است.

علاوه بر این، نفتا ماده اولیه تولید دستکش های پزشکی، سرنگ، کاتتر و کیسه های مایعات درمانی است. کمبود آن فشار بر تجهیزات پزشکی ژاپن را افزایش داده و آمارهای دولتی این کشور حاکی از آن است که نزدیک به ۵ هزار مرکز درمانی در این کشور با کمبود لوازم پزشکی مواجه هستند.

کره جنوبی نیز به همراه ویتنام مجبور به تعطیلی بخشی از کارخانه های پتروشیمی خود شده اند. «بک جونگ هون»، رئیس انجمن صنایع شیمیایی کره جنوبی، افزایش تنش در خاورمیانه را «بحرانی بزرگ» خواند که «آسیب پذیری ساختاری صنعت پتروشیمی آسیا» را آشکار کرده است.

چین؛ استثنای بزرگ در بحران منطقه‌ای

در نقطه مقابل، چین به دلیل تنوع در زنجیره تأمین و داشتن بزرگترین ظرفیت تولید پتروشیمی جهان، توانسته از این بحران تا حد زیادی در امان بماند. چین واردات نفت خود را از منابع متعددی از جمله روسیه تامین می کند و فراتر از آن، شرکت های چینی از مواد اولیه جایگزینی مانند اتان استخراج شده از گاز طبیعی و زغال سنگ نیز بهره می برند.

نیکی آسیا گزارش داده است که اگرچه قیمت نفتا از مناطق غیر از خاورمیانه در ابتدا دو برابر شده بود، اما هم اکنون کاهش یافته و کماکان ۳۰ درصد بالاتر از قیمت قبل از بحران است. در صورت ادامه این وضعیت، شرکت های پتروشیمی چین که از پیش دارای مزیت قیمتی بودند، احتمالا سلطه بیشتری بر بازار منطقه پیدا خواهند کرد. یک مدیر ارشد صنعت پتروشیمی ژاپن هشدار داده است: «رقابت پذیری صنعت پتروشیمی آسیا از جمله ژاپن بیشتر کاهش خواهد یافت.»

تلاش برای نجات و چشم انداز آینده

کشورهای درگیر بحران در حال اتخاذ راهکارهایی برای برون رفت از این وضعیت هستند. کره جنوبی فرآیند ادغام کارخانه های اتیلن خود را تحت نظارت دولت آغاز کرده و تایلند نیز در حال بررسی ادغام کسب و کارهای پتروشیمی پایه است.

دولت ژاپن نیز چارچوب همکاری «POWERR Asia» را برای ایجاد مکانیسم همکاری تأمین منابع در کنار کشورهای آسیایی پیشنهاد کرده و تاکایچی سانائه، نخست وزیر ژاپن، به مردم و شرکت های داخلی اطمینان داده است که تا پایان سال جاری، تأمین نفتا پایدار خواهد ماند.

با این حال، روزنامه «ژاپن تایمز» (The Japan Times) در ۵ ژوئن به نقل از «فومیا کوکوبو»، محقق مؤسسه انرژی اقتصادی ژاپن، گزارش داده است که کشورش احتمالاً تا پایان ماه ژوئن با کمبود جدی محصولات پتروشیمی مواجه خواهد شد. وی تأکید کرده است که «یافتن منابع جایگزین برای ۱۵۰۰ میلیون لیتر نفتا که ژاپن پیش از درگیری از خاورمیانه وارد می کرد، غیرممکن است.»

گزارش ها حاکی از آن است که اقتصادهای آسیایی نیاز فوری به ایجاد مکانیسم های همکاری قوی تر و پراکنده سازی ریسک های زنجیره تأمین دارند تا در برابر شوک های ژئوپلیتیکی آینده مقاوم تر شوند.