گروه بین الملل: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران روز شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد که در پی آن، شماری از مقامات عالیرتبه نظام شهید شدند. چهل روز بعد، تهران و واشنگتن بر سر آتشبسی دوهفتهای توافق کردند.
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در واپسین ساعات باقیمانده از این آتشبس اعلام کرد که به درخواست شماری از مقامهای پاکستان، از سرگیری احتمالی حملات به ایران را بهطور موقت متوقف و آتشبس را تمدید کرد.
در این بین، مذاکرات میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان نیز بینتیجه پایان یافت.
آمریکا شامگاه ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ در واکنش به سرنگونی یک بالگرد آپاچی ارتش این کشور، اهدافی را در خاک ایران مورد حمله قرار داد. جمهوری اسلامی نیز در واکنش شماری از پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه را هدف قرار داد.
افزون بر این، در هفتههای گذشته تنش میان دو کشور بر سر کنترل تنگه هرمز نیز بالا گرفته است. تهران از زمان آغاز جنگ تا کنون این آبراه مهم بینالمللی را مسدود کرده است؛ اقدامی که بهویژه بهدلیل پیامدهای آن بر اقتصاد جهانی، به تنش میان تهران و بسیاری از دیگر کشورها نیز انجامیده است.
در حالی که برخی رسانههای خبری از احتمال امضای توافق ترک مخاصمه میان ایران و آمریکا در روز یکشنبه ۲۴ خرداد (۱۴ ژوئن) در ژنو سوئيس خبر دادهاند خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع آگاه این خبر را نادرست نامید.
فارس نوشت، یک منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایران به خبرنگار ما گفت: «ادعاهای مطرحشده از سوی ترامپ و برخی رسانههای خارجی مبنی بر این که توافق نهایی شده و قرار است روز یکشنبه در ژنو امضا شود، به هیچ عنوان صحت ندارد.»
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا روز ۲۱ خرداد پس از لغو حمله به ایران که قرار بود شامگاه همان روز اتفاق بیافتد گفت، به این دلیل این حمله را لغو کرده که توافق میان دو طرف به "تأیید بالاترین سطح رهبری جمهوری اسلامی رسیده" و "نهایی شده است."
با این حال، فارس به نقل از منبع آگاه یادشده افزود: «اساسا روند بررسی و تصمیمگیری در ایران هنوز نهایی نشده و از این جهت، هم اعلام روز یکشنبه و هم مکان ژنو کاملا تکذیب میشود.»
همزمان محمد مرندی، از اعضای تیم مذاکرهکننده ایران نیز در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «یکشنبه در ژنو اتفاقی نمیافتد. هنوز کارهایی برای انجام دادن باقی مانده است.»
توافق یکشنبه در ژنو ممکن است امضا شود
علاوه بر رسانههایی مانند "سیانان" که از احتمال امضای توافق در ژنو سخن گفتهاند خبرگزاری رویتزر نیز در گزارشی مشابه این مطلب را به نقل از منابع آٰگاه تأیید کرده است.
رویترز نوشت که این توافق به گفته این منابع، ممکن است روز یکشنبه امضا شود و محتملترین مکان برای برگزاری این دیدار شهر ژنو است. هدف نیز این است که "متن توافق تا روز شنبه نهایی شود."
بر اساس این گزارش، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، قرار است این توافق را امضا کنند.
در ادامه این گزارش آمده که به نظر میرسد، پیشنویس این توافق تا حد زیادی خواستههای تهران را برآورده میکند: «در ازای بازگشایی تنگه هرمز که توسط ایران مسدود شده بود، قرار است تحریمها علیه صادرات نفت ایران برداشته شده و میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده آزاد شود.»
افزون بر این، ایران بر توقف درگیریها در لبنان نیز تأکید دارد، جایی که اسرائیل علیه حزبالله در حال اقدام است.
خبرگزاری بلومبرگ نیز به نقل از مقامهای ارشد آمریکایی و ایرانی احتمال داده که از روز یکشنبه این توافق در شهر ژنو نهایی شود.
یک دیپلمات آگاه در گفتوگو با شبکه "سیانان" گفت که توافق موقت میان آمریکا و ایران شامل تمدید آتشبس، بازگشایی تنگه هرمز و هموار کردن مسیر برای مذاکرات بیشتر درباره برنامه هستهای ایران است.
به گفته این دیپلمات، دو طرف بر سر متن این تفاهمنامه به توافق رسیدهاند، اما این متن هنوز به امضای نهایی نرسیده است.
بر این مبنا، مفاد کلیدی این تفاهمنامه شامل یک آتشبس ۶۰ روزه "در تمامی جبههها"، از جمله لبنان، و بازگشایی تنگه هرمز است: «حجم تردد در این آبراه ۳۰ روز پس از امضای توافق به سطح پیش از جنگ بازخواهد گشت.»
محاصره بنادر ایران توسط آمریکا لغو خواهد شد و برخی تحریمها نیز "بر اساس پیشرفت توافق و تداوم تعهدات با حسن نیت" کاهش مییابند؛ هرچند تاریخ مشخصی برای لغو تحریمها تعیین نشده است.
این سند همچنین "تمامی الزامات آمریکا در موضوع هستهای را برآورده میکند"، از جمله تعهد ایران به عدم دستیابی به سلاح هستهای و تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم بسیار غنیشده این کشور.
نام این سند نیز "توافق اسلامآباد" خواهد بود.
ابهامات و واکنش ایران
این دیپلمات مشخص نکرد که آیا این توافق شامل آزادسازی میلیاردها دلار داراییهای مسدودشده ایران که یکی از خواستههای کلیدی جمهوری اسلامی ایران است و گفته میشود که روند توافق را کند کرده میشود یا خیر.
با این حال، او تأکید کرد که وضعیت تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران از جمله موضوعاتی بودند که در روزهای پایانی مذاکرات مورد بحث قرار گرفتند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا روز پنجشنبه ۲۱ خرداد اعلام کرد که ایالات متحده "به جنگ با ایران پایان داده است" و جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، میتواند ظرف چند روز آینده برای شرکت در مراسم امضای این توافق به اروپا سفر کند.
یک دیپلمات دیگر نیز به شبکه "سیانان" گفت که محل امضای این سند احتمالا ژنو سوئیس خواهد بود.
خبرگزاری مهر وابسته به سازمان تبليغات اسلامی پس از اظهارات ترامپ درباره امکان توافق با ایران در گزارشی "جزئیات جدیدی" از پیشنویس تفاهمنامه ۱۴ مادهای ایران و آمریکا از سوی "منبعی نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایرانی" منتشر کرد.
بر اساس این پیشنویس، مهمترین بندها شامل توقف فوری و دائمی جنگ در همه جبههها از جمله لبنان، تعهد آمریکا به عدم مداخله در امور داخلی ایران و احترام به حاکمیت جمهوری اسلامی و رفع کامل محاصره دریایی ظرف ۳۰ روز است.
در این طرح، خروج نیروهای آمریکایی از پیرامون ایران، بازگشایی تنگه هرمز با ترتیبات ایرانی، و تعلیق تحریمهای نفتی و پتروشیمی و دسترسی ایران به منابع مالی آن پیشبینی شده است.
طبق این طرحی که رسانههای ایران منتشر کردند آمریکا متعهد شده در دوره مذاکرات نیروهای خود را در منطقه افزایش ندهد و تحریم جدیدی اعمال نکند. همچنین آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران در دوره مذاکرات مطرح شده است که گفته میشود نیمی از آن پیش از آغاز مذاکرات در دسترس ایران قرار میگیرد.
طبق این طرح موضوع برنامه موشکی ایران و حمایت از گروههای مقاومت از دستور کار خارج شده است. در پایان تاکید شده است که این متن همچنان در حال بررسی و نیازمند نهاییشدن در نهادهای ذیربط در ایران است.
آنچه که خبرگزاری مهر و رسانهها تحت عنوان "پیشنویس ۱۴ مادهای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا" منتشر کردند با آنچه که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا درباره طرح توافق ایران و آمریکا بیان کرده ، بسیار متفاوت است.
دولت اسرائیل هم اعلام کرده است که از واشنگتن تضمینهایی دریافت کرده مبنی بر اینکه منافع امنیتی اسرائیل در هر توافق نهایی با ایران از جمله "محدودسازی برنامه موشکی ایران و پایان حمایت تهران از گروههای نیابتی" لحاظ خواهد شد.
اما این خواسته اسرائیل نه تنها لحاظ نشده بلکه برعکس مسئله لبنان هم در مذاکرات گنجانده شده و همچنین بحث درباره برنامه موشکی ایران و حمایت از گروههای نیابتی نیز ظاهرا از دستور کار خارج شده است.
این تفاوت در روایتها در حالی مطرح میشود که رسانههای غربی از جمله پورتال خبری "اکسیوس" از پیشرفت در مذاکرات و احتمال امضای توافق در روزهای آینده خبر دادهاند.
درخواست مولوی عبدالحمید برای صلح
مولوی عبدالحمید، امام جمعه اهل سنت زاهدان در خطبه نماز جمعه ۲۲ خرداد از جمهوری اسلامی ایران خواست صلح را بپذیرد. این روحانی سنی با استناد به آیهای از قرآن تاکید کرد: «اگر دشمن شما و طرف شما به صلح و توافق تمایل نشان دهد، شما هم صلح کنید.»
عبدالحمید با استناد به مثالهای دینی تاکید کرد که باید صلح برقرار شود، زیرا به گفته او در این صلح، امنیت و منافع ملی تامین میشود.
او همچنین خاطرنشان کرد: «جنگ تخریب میآورد، ویرانگر است و ملتها را به عقب برمیگرداند و اگر طرف شما بخواهد صلح کند، صلح کنید و فرصت را از دست ندهید.«
این روحانی در ادامه بر موضع پیشین خود درباره ضرورت خودداری از جنگ تاکید کرده و گفت که او از همان ابتدا با احساس مسئولیت نسبت به جلوگیری از جنگ و حفظ سرمایهها و منافع ملی هشدار داده بود.
امام جمعه اهل سنت زاهدان در پایان صحبتهای خود گفت که به عنوان یک شهروند امیدوار است سران کشورهای بزرگ مانند آمریکا، چین، روسیه و اروپا برای برقراری صلحی فراگیر در جهان اقدام کنند. او تاکید کرد که خاورمیانه بهعنوان یکی از مراکز مهم تجاری و شریانهای حیاتی اقتصاد جهانی نیازمند صلح است تا منافع همه طرفها تأمین شود.
∎
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در واپسین ساعات باقیمانده از این آتشبس اعلام کرد که به درخواست شماری از مقامهای پاکستان، از سرگیری احتمالی حملات به ایران را بهطور موقت متوقف و آتشبس را تمدید کرد.
در این بین، مذاکرات میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان نیز بینتیجه پایان یافت.
آمریکا شامگاه ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ در واکنش به سرنگونی یک بالگرد آپاچی ارتش این کشور، اهدافی را در خاک ایران مورد حمله قرار داد. جمهوری اسلامی نیز در واکنش شماری از پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه را هدف قرار داد.
افزون بر این، در هفتههای گذشته تنش میان دو کشور بر سر کنترل تنگه هرمز نیز بالا گرفته است. تهران از زمان آغاز جنگ تا کنون این آبراه مهم بینالمللی را مسدود کرده است؛ اقدامی که بهویژه بهدلیل پیامدهای آن بر اقتصاد جهانی، به تنش میان تهران و بسیاری از دیگر کشورها نیز انجامیده است.
در حالی که برخی رسانههای خبری از احتمال امضای توافق ترک مخاصمه میان ایران و آمریکا در روز یکشنبه ۲۴ خرداد (۱۴ ژوئن) در ژنو سوئيس خبر دادهاند خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع آگاه این خبر را نادرست نامید.
فارس نوشت، یک منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایران به خبرنگار ما گفت: «ادعاهای مطرحشده از سوی ترامپ و برخی رسانههای خارجی مبنی بر این که توافق نهایی شده و قرار است روز یکشنبه در ژنو امضا شود، به هیچ عنوان صحت ندارد.»
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا روز ۲۱ خرداد پس از لغو حمله به ایران که قرار بود شامگاه همان روز اتفاق بیافتد گفت، به این دلیل این حمله را لغو کرده که توافق میان دو طرف به "تأیید بالاترین سطح رهبری جمهوری اسلامی رسیده" و "نهایی شده است."
با این حال، فارس به نقل از منبع آگاه یادشده افزود: «اساسا روند بررسی و تصمیمگیری در ایران هنوز نهایی نشده و از این جهت، هم اعلام روز یکشنبه و هم مکان ژنو کاملا تکذیب میشود.»
همزمان محمد مرندی، از اعضای تیم مذاکرهکننده ایران نیز در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «یکشنبه در ژنو اتفاقی نمیافتد. هنوز کارهایی برای انجام دادن باقی مانده است.»
توافق یکشنبه در ژنو ممکن است امضا شود
علاوه بر رسانههایی مانند "سیانان" که از احتمال امضای توافق در ژنو سخن گفتهاند خبرگزاری رویتزر نیز در گزارشی مشابه این مطلب را به نقل از منابع آٰگاه تأیید کرده است.
رویترز نوشت که این توافق به گفته این منابع، ممکن است روز یکشنبه امضا شود و محتملترین مکان برای برگزاری این دیدار شهر ژنو است. هدف نیز این است که "متن توافق تا روز شنبه نهایی شود."
بر اساس این گزارش، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، قرار است این توافق را امضا کنند.
در ادامه این گزارش آمده که به نظر میرسد، پیشنویس این توافق تا حد زیادی خواستههای تهران را برآورده میکند: «در ازای بازگشایی تنگه هرمز که توسط ایران مسدود شده بود، قرار است تحریمها علیه صادرات نفت ایران برداشته شده و میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده آزاد شود.»
افزون بر این، ایران بر توقف درگیریها در لبنان نیز تأکید دارد، جایی که اسرائیل علیه حزبالله در حال اقدام است.
خبرگزاری بلومبرگ نیز به نقل از مقامهای ارشد آمریکایی و ایرانی احتمال داده که از روز یکشنبه این توافق در شهر ژنو نهایی شود.
یک دیپلمات آگاه در گفتوگو با شبکه "سیانان" گفت که توافق موقت میان آمریکا و ایران شامل تمدید آتشبس، بازگشایی تنگه هرمز و هموار کردن مسیر برای مذاکرات بیشتر درباره برنامه هستهای ایران است.
به گفته این دیپلمات، دو طرف بر سر متن این تفاهمنامه به توافق رسیدهاند، اما این متن هنوز به امضای نهایی نرسیده است.
بر این مبنا، مفاد کلیدی این تفاهمنامه شامل یک آتشبس ۶۰ روزه "در تمامی جبههها"، از جمله لبنان، و بازگشایی تنگه هرمز است: «حجم تردد در این آبراه ۳۰ روز پس از امضای توافق به سطح پیش از جنگ بازخواهد گشت.»
محاصره بنادر ایران توسط آمریکا لغو خواهد شد و برخی تحریمها نیز "بر اساس پیشرفت توافق و تداوم تعهدات با حسن نیت" کاهش مییابند؛ هرچند تاریخ مشخصی برای لغو تحریمها تعیین نشده است.
این سند همچنین "تمامی الزامات آمریکا در موضوع هستهای را برآورده میکند"، از جمله تعهد ایران به عدم دستیابی به سلاح هستهای و تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم بسیار غنیشده این کشور.
نام این سند نیز "توافق اسلامآباد" خواهد بود.
ابهامات و واکنش ایران
این دیپلمات مشخص نکرد که آیا این توافق شامل آزادسازی میلیاردها دلار داراییهای مسدودشده ایران که یکی از خواستههای کلیدی جمهوری اسلامی ایران است و گفته میشود که روند توافق را کند کرده میشود یا خیر.
با این حال، او تأکید کرد که وضعیت تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران از جمله موضوعاتی بودند که در روزهای پایانی مذاکرات مورد بحث قرار گرفتند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا روز پنجشنبه ۲۱ خرداد اعلام کرد که ایالات متحده "به جنگ با ایران پایان داده است" و جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، میتواند ظرف چند روز آینده برای شرکت در مراسم امضای این توافق به اروپا سفر کند.
یک دیپلمات دیگر نیز به شبکه "سیانان" گفت که محل امضای این سند احتمالا ژنو سوئیس خواهد بود.
خبرگزاری مهر وابسته به سازمان تبليغات اسلامی پس از اظهارات ترامپ درباره امکان توافق با ایران در گزارشی "جزئیات جدیدی" از پیشنویس تفاهمنامه ۱۴ مادهای ایران و آمریکا از سوی "منبعی نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایرانی" منتشر کرد.
بر اساس این پیشنویس، مهمترین بندها شامل توقف فوری و دائمی جنگ در همه جبههها از جمله لبنان، تعهد آمریکا به عدم مداخله در امور داخلی ایران و احترام به حاکمیت جمهوری اسلامی و رفع کامل محاصره دریایی ظرف ۳۰ روز است.
در این طرح، خروج نیروهای آمریکایی از پیرامون ایران، بازگشایی تنگه هرمز با ترتیبات ایرانی، و تعلیق تحریمهای نفتی و پتروشیمی و دسترسی ایران به منابع مالی آن پیشبینی شده است.
طبق این طرحی که رسانههای ایران منتشر کردند آمریکا متعهد شده در دوره مذاکرات نیروهای خود را در منطقه افزایش ندهد و تحریم جدیدی اعمال نکند. همچنین آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران در دوره مذاکرات مطرح شده است که گفته میشود نیمی از آن پیش از آغاز مذاکرات در دسترس ایران قرار میگیرد.
طبق این طرح موضوع برنامه موشکی ایران و حمایت از گروههای مقاومت از دستور کار خارج شده است. در پایان تاکید شده است که این متن همچنان در حال بررسی و نیازمند نهاییشدن در نهادهای ذیربط در ایران است.
آنچه که خبرگزاری مهر و رسانهها تحت عنوان "پیشنویس ۱۴ مادهای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا" منتشر کردند با آنچه که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا درباره طرح توافق ایران و آمریکا بیان کرده ، بسیار متفاوت است.
دولت اسرائیل هم اعلام کرده است که از واشنگتن تضمینهایی دریافت کرده مبنی بر اینکه منافع امنیتی اسرائیل در هر توافق نهایی با ایران از جمله "محدودسازی برنامه موشکی ایران و پایان حمایت تهران از گروههای نیابتی" لحاظ خواهد شد.
اما این خواسته اسرائیل نه تنها لحاظ نشده بلکه برعکس مسئله لبنان هم در مذاکرات گنجانده شده و همچنین بحث درباره برنامه موشکی ایران و حمایت از گروههای نیابتی نیز ظاهرا از دستور کار خارج شده است.
این تفاوت در روایتها در حالی مطرح میشود که رسانههای غربی از جمله پورتال خبری "اکسیوس" از پیشرفت در مذاکرات و احتمال امضای توافق در روزهای آینده خبر دادهاند.
درخواست مولوی عبدالحمید برای صلح
مولوی عبدالحمید، امام جمعه اهل سنت زاهدان در خطبه نماز جمعه ۲۲ خرداد از جمهوری اسلامی ایران خواست صلح را بپذیرد. این روحانی سنی با استناد به آیهای از قرآن تاکید کرد: «اگر دشمن شما و طرف شما به صلح و توافق تمایل نشان دهد، شما هم صلح کنید.»
عبدالحمید با استناد به مثالهای دینی تاکید کرد که باید صلح برقرار شود، زیرا به گفته او در این صلح، امنیت و منافع ملی تامین میشود.
او همچنین خاطرنشان کرد: «جنگ تخریب میآورد، ویرانگر است و ملتها را به عقب برمیگرداند و اگر طرف شما بخواهد صلح کند، صلح کنید و فرصت را از دست ندهید.«
این روحانی در ادامه بر موضع پیشین خود درباره ضرورت خودداری از جنگ تاکید کرده و گفت که او از همان ابتدا با احساس مسئولیت نسبت به جلوگیری از جنگ و حفظ سرمایهها و منافع ملی هشدار داده بود.
امام جمعه اهل سنت زاهدان در پایان صحبتهای خود گفت که به عنوان یک شهروند امیدوار است سران کشورهای بزرگ مانند آمریکا، چین، روسیه و اروپا برای برقراری صلحی فراگیر در جهان اقدام کنند. او تاکید کرد که خاورمیانه بهعنوان یکی از مراکز مهم تجاری و شریانهای حیاتی اقتصاد جهانی نیازمند صلح است تا منافع همه طرفها تأمین شود.