به گزارش خبرنگار علم و فناوری ایسکانیوز؛ در سالهای اخیر، برزیل به یکی از مراکز پیشرو نوآوری در حوزه هوش مصنوعی (AI) در آمریکای لاتین تبدیل شده است. عصر مبتنی بر داده، افزایش دیجیتالی شدن و تقاضا برای راهکارهای فناورانه پیشرفته، توسعه هوش مصنوعی را در بخشهای مختلفی از جمله سلامت، کشاورزی، آموزش و امنیت عمومی تقویت کرده است.
مؤسسات دانشگاهی، استارتاپها و شرکتهای بزرگ با یکدیگر همکاری کردهاند تا یک اکوسیستم با ظرفیت بالا ایجاد کنند و پژوهش و کاربردهای عملی فناوریهای هوش مصنوعی را توسعه دهند. این محیط همکاری محور منجر به نوآوریهای تأثیرگذار شده و کارایی عملیاتی و کیفیت خدمات را بهبود داده است.
گفتنی است طبق ارزیابی اخیر یونسکو با عنوان «متدولوژی ارزیابی آمادگی» (RAM) برای برزیل، این کشور در میان ۷۵ کشور رتبه هفتم را کسب کرده است (که در این شاخص، یک کمترین سطح امنیت سایبری و ۷۵ بالاترین سطح است) و امتیاز شاخص امنیت سایبری آن ۲۸ از ۱۰۰ است. سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه نسبتاً پایین و برابر با ۱/۱۶ درصد تولید ناخالص داخلی است. همچنین اعتماد به وبسایتهای دولتی پایین و در سطح ۴۸ درصد است، در حالی که این میزان در بخش فناوری ۸۶ درصد گزارش شده است.
به گزارش رویترز، برزیل، بزرگترین اقتصاد آمریکای لاتین، در تلاش است به خودکفایی فناورانه و توان رقابتی در بخش هوش مصنوعی دست یابد. این کشور میخواهد به آنچه «حاکمیت ملی» مینامد برسد و به جای وابستگی به ابزارهای هوش مصنوعی وارداتی از سایر کشورها، فناوریهای بومی خود را توسعه دهد. براساس این طرح، منابع مالی برای «ابتکارهای دارای اثرگذاری فوری» در حوزههایی همچون بهداشت عمومی، کشاورزی، محیط زیست، کسبوکار و آموزش اختصاص خواهد یافت.
مطابق گزارش دولت، بسیاری از این ابتکارها شامل توسعه سامانههای هوش مصنوعی برای تسهیل خدماترسانی به مشتریان و همچنین بهبود فرایندهای عملیاتی در بخشهای مختلف هستند.
نقطه شروع رسمی و قابل استناد ورود برزیل به حوزه هوش مصنوعی به سال ۲۰۲۱ برمیگردد؛ زمانی که دولت فدرال این کشور «استراتژی برزیلی هوش مصنوعی» یا EBIA را تصویب و منتشر کرد. این سند در ۶ آوریل ۲۰۲۱ توسط وزارت علوم، فناوری و نوآوری برزیل ابلاغ شد و تا به امروز به عنوان نخستین چارچوب ملی توسعه هوش مصنوعی در این کشور شناخته شده است.
البته حرکت برزیل به سمت هوش مصنوعی از چند سال قبل آغاز شده بود. در سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ دولت برزیل مشورتهای عمومی گستردهای را با دانشگاهها، شرکتهای فناوری، مراکز تحقیقاتی و نهادهای دولتی آغاز کرد تا یک راهبرد ملی برای هوش مصنوعی تدوین شود. نتیجه این فرایند در سال ۲۰۲۱ به انتشار EBIA انجامید.
براساس اسناد رسمی دولت برزیل، هدف این استراتژی «هدایت اقدامات دولت برای توسعه پژوهش، نوآوری و راهکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی و همچنین استفاده مسئولانه و اخلاقی از این فناوری» عنوان شده است. این راهبرد بر پنج اصل سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) شامل توسعه پایدار، انسانمحوری، شفافیت، امنیت و پاسخگویی استوار شده است.
بلیت ورود برزیل به شهر هوش مصنوعی
برزیل از دهه ۱۹۹۰ دستورکار دیجیتال خود را پیش برده است. نخستین گام مهم در این مسیر، تصویب «قوانین فناوری اطلاعات» یعنی قانون ۸۲۴۸ و قانون ۸۳۸۷ در سال ۱۹۹۱ بود. این قوانین از طریق اعطای مشوقهای مالیاتی به شرکتهایی که در حوزه تحقیق و توسعه سختافزار و اتوماسیون سرمایهگذاری میکردند، توسعه دیجیتال را تسهیل کردند. همچنین این قوانین زمینه ایجاد شبکههای همکاری میان شرکتها و دانشگاهها را برای توسعه فناوریهای دیجیتال فراهم ساختند؛ با تمرکز ویژه بر توسعه سختافزار و آغاز فرایندهای اتوماسیون در صنعت.
با این حال، حتی پیش از آن نیز برزیل از زیرساخت دیجیتال گستردهای برخوردار بود و سابقهای طولانی در جمعآوری، ذخیرهسازی، پردازش و اشتراکگذاری دادهها داشت. در سال ۱۹۶۴ «سرویس پردازش دادهها» (SERPRO) تأسیس شد؛ یک شرکت دولتی وابسته به دولت فدرال که طیف گستردهای از دادهها را از جمله دادههای سرشماری، اطلاعات اقتصادی و تجاری، دادههای اجتماعی و اطلاعات مربوط به حوزههای مختلف سیاستگذاری عمومی و ثبتهای اداری جمعآوری و پردازش میکند.
علاوه بر SERPRO، برزیل از سال ۱۹۷۳ دارای شرکت دولتی دیگری به نام Dataprev است که مسئول جمعآوری، ذخیرهسازی و پردازش دادههای کل نظام حمایت اجتماعی این کشور است.
دولت برزیل با تکیه بر این زیرساخت دادهای و مشوقهای مالیاتی برای توسعهدهندگان، سیاستهای بلندمدتی را برای توسعه دیجیتال تدوین کرده است. افزون بر این، وزارت علوم، فناوری، نوآوری و ارتباطات از تحقیقات و توسعه شبکهای حمایت مالی میکند؛ از جمله از طریق «شبکه ملی آموزش و پژوهش» (RNP) که امکان شکلگیری شبکههای همکاری و دسترسی به زیرساختهای محاسباتی و دادهای را فراهم میسازد.
این سیاستها دستاوردهای مهمی در توسعه سختافزار و نرمافزار به همراه داشتهاند و بهویژه بر اتوماسیون صنعتی، استقرار فناوریهای دیجیتال در دولت و بازارها، و تسریع توسعه فناوری متمرکز بودهاند. در کنار این اقدامات، برزیل در دهه ۱۹۹۰ روند گسترش اینترنت را نیز شتاب بخشید؛ از خصوصیسازی شرکتهای مخابراتی دولتی گرفته تا تدوین قواعد حکمرانی برای اتصال به شبکه جهانی اینترنت.
در میانه دهه ۲۰۱۰، یکی از مهمترین قوانین تحولآفرین در این حوزه «چارچوب حقوق مدنی اینترنت» (قانون ۱۲۹۶۵ مصوب ۲۰۱۴) بود. این قانون سازوکارهای نوآورانهای برای حکمرانی چندذینفعی ایجاد کرد و به الگویی مقرراتی تبدیل شد؛ زیرا توانست میان نوآوری و توسعه امن فضای دیجیتال تعادل برقرار کند. تدوین این قانون بر پایه مشارکت گسترده جامعه و ذینفعان صورت گرفت و شامل برگزاری جلسات استماع عمومی و مشورتهای عمومی پیش و پس از انتشار متن قانون بود.
با توجه به این سابقه طولانی در سیاستگذاری دیجیتال، برزیل بهتدریج عناصر مختلف سیاستهای عمومی خود را ذیل مفهوم «تحول دیجیتال» بازتعریف کرد. تحول دیجیتال مفهومی گسترده است که از دهه ۲۰۱۰ مطرح شد و به استفاده از فناوریهای دیجیتال تحولآفرین برای تغییر مدلهای کسبوکار در بازارها و صنایع و همچنین شیوه ارائه خدمات و سیاستهای عمومی در دولتها اشاره دارد.
تمرکز روی پژوهشهای هوش مصنوعی
برزیل قوانین فناوری اطلاعات را بازنگری کرد و موانع بوروکراتیک را که مانع شتابگیری تحول دیجیتال بودند، کاهش داد؛ با تمرکز ویژه بر پژوهش و توسعه در حوزه هوش مصنوعی. «قوانین جدید فناوری اطلاعات» شامل قانون ۱۳۶۷۴ مصوب ۲۰۱۸ و قانون ۱۳۹۶۹ مصوب ۲۰۱۹ دامنه مشوقهای مالیاتی را گسترش دادند و علاوه بر اتوماسیون، حوزههایی مانند هوش مصنوعی، سامانههای خودمختار، اینترنت اشیا، بلاکچین و سایر فناوریهای مبتنی بر داده را نیز دربر گرفتند.
دولت برزیل علاوه بر اجرای مشوقهای مالیاتی مبتنی بر تحول دیجیتال، سیاست توسعه دیجیتال خود را بر اساس الگوهای بینالمللی، بهویژه رهنمودهای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، بازطراحی کرد. OECD سیاستی جامع برای تحول دیجیتال را در همکاری با دولت برزیل ترویج کرد که شامل ایجاد مشوق برای توسعه دیجیتال، گسترش استفاده از هوش مصنوعی، پلتفرمیسازی دولتها، تدوین دستورالعملهای حکمرانی داده، همکاری با بخش خصوصی و طراحی مدلهای حکمرانی فناورانه با مشارکت بخش خصوصی، دانشگاهها و دولت بود.
یکی دیگر از سیاستهای مهم و جدید دولت برزیل برای توسعه ایمن فناوریهای نوظهور، «چارچوب قانونی استارتاپها» است. این چارچوب، «سندباکسهای مقرراتی» را به عنوان ابزاری برای حمایت و آزمایش مطمئن فناوریهای جدید معرفی میکند. سندباکسهای مقرراتی برای آزمودن راهکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی بهویژه توسط بانک مرکزی برزیل در حوزه فینتکها (استارتاپهای فعال در بخش فناوری مالی) و صنعت بیمه به کار گرفته شدهاند.
در حوزه هوش مصنوعی، آثار و پیامدهای گوناگونی از این سیاستها مشاهده میشود. اگرچه این فناوری در بخشهای مختلف اقتصاد و جامعه برزیل نفوذ گستردهای پیدا کرده، اما این کشور در «شاخص پویایی هوش مصنوعی» (AI Vibrancy Ranking) دانشگاه استنفورد در رتبه نوزدهم جهان قرار دارد.
سیاستهای هوش مصنوعی در برزیل عمدتاً با هدف افزایش رقابتپذیری اقتصادی تدوین شدهاند و بر گسترش حضور هوش مصنوعی در بخشهای مختلف جامعه تأکید دارند. برزیل فراتر از ارائه مشوقهای مالیاتی حرکت کرده و مراکز برتری برای توسعه هوش مصنوعی، صندوقهای عمومی برای تسریع تحقیقات دانشگاهی، شبکههای همکاری، زیستبومهای توسعه فناوری و اصلاحات نهادی در زمینه دسترسی و اشتراکگذاری دادهها ایجاد کرده است؛ اصلاحاتی که همزمان دغدغههای مربوط به حریم خصوصی و حفاظت از دادهها را نیز در نظر میگیرند.
این ابتکارات سیاستی به تدریج باعث شدهاند هوش مصنوعی در جامعه برزیل حضوری فراگیر پیدا کند. برای نمونه، شهرهایی مانند فورتالزا، سائوپائولو، ریودوژانیرو، فلوریانوپولیس و سالوادور بهتدریج سامانههای مبتنی بر تشخیص چهره را با کاربرد مستقیم در سیاستهای امنیتی به کار گرفتهاند.
نمونه دیگر، اقدامات بانک مرکزی برزیل برای تسریع توسعه فینتکها از طریق ایجاد سازوکارهای مقرراتی است که استفاده از فناوریهای نوین در بازارهای مالی و بیمه را تشویق میکنند.
همچنین برزیل از تجارت الکترونیک داخلی حمایت کرده و پلتفرمهای مبتنی بر هوش مصنوعی را برای شخصیسازی خدمات و بهینهسازی روابط تجاری توسعه داده است.
در بخش دولتی نیز از الگوریتمهای یادگیری ماشین برای بهینهسازی تصمیمگیری و اجرای وظایف استفاده میشود؛ روندی که از طریق «پلتفرمیسازی دولت» کل فرایند تدوین و اجرای سیاستهای عمومی را دگرگون کرده است. قوه قضائیه برزیل نیز از سامانههای مبتنی بر یادگیری ماشین برای پیشنهاد تصمیمات و افزایش کارایی فرایندهای قضایی بهره میگیرد.
در مجموع، هوش مصنوعی بهتدریج در دولت، اقتصاد، صنعت و بازارهای برزیل فراگیر شده و جنبههای مختلف زندگی اجتماعی و حکمرانی این کشور را متحول کرده است.
سرمایهگذاری 4 میلیارد دلاری
دولت برزیل در ژوئیه ۲۰۲۴ «برنامه هوش مصنوعی برزیل ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۸» را معرفی کرد که ۲۳ میلیارد رئال برزیل (حدود چهار میلیارد دلار) سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی را پیشبینی میکند. این بودجه صرف زیرساختهای محاسباتی، توسعه مدلهای زبانی پرتغالی، آموزش نیروی انسانی، خدمات عمومی و نوآوری شرکتها میشود. از میان چهار میلیارد دلار، حدود ۲/۴۸ میلیارد دلار به پروژههای نوآوری در بخش کسبوکار، حدود ۸۸۵ میلیون دلار به توسعه زیرساختها و فناوریهای هوش مصنوعی و حدود ۷۱۳ میلیون دلار به برنامههای آموزشی، بهبود خدمات عمومی، حمایت از تدوین مقررات هوش مصنوعی و همچنین طرحهای دارای اثرگذاری فوری اختصاص مییابد.
شرکتهای هوش مصنوعی
آمار دقیق و ثابتی در مورد شرکتهای فعال در زمینه هوش مصنوعی وجود ندارد، زیرا هر سال شرکتهای جدیدی ایجاد میشوند. اما براساس گزارش خدمات مبتنی بر وب آمازون در سال ۲۰۲۵، ۵۳ درصد استارتاپهای برزیلی از هوش مصنوعی استفاده میکنند. ۳۱ درصد استارتاپها در حال توسعه محصولات مبتنی بر هوش مصنوعی هستند.
گزارشهای اکوسیستم استارتاپی برزیل معمولاً از وجود چند صد استارتاپ تخصصی هوش مصنوعی و هزاران شرکت استفادهکننده از AI سخن میگویند.
شرکتهای شاخص هوش مصنوعی برزیل عبارتند از:
اینتر
یکی از شناختهشدهترین استارتاپهای هوش مصنوعی برزیل در حوزه حقوقی است که ابزارهای هوش مصنوعی برای تحلیل دعاوی، مدیریت پروندهها و کاهش هزینههای حقوقی توسعه میدهد.
Take Blip
بزرگترین شرکت برزیلی در زمینه چتباتها و هوش مصنوعی مکالمهای است و با برندهای بزرگ آمریکای لاتین همکاری میکند.
Kunumi
از نخستین استارتاپهای تخصصی یادگیری ماشین در برزیل که در حوزه تحلیل داده و مدلهای هوش مصنوعی فعالیت میکند.
Nama
شرکت فعال در حوزه هوش مصنوعی مولد، پردازش زبان طبیعی و اتوماسیون سازمانی.
ابزار هوش مصنوعی
برزیل هنوز مدل جهانی در مقیاس ChatGPT یا Gemini تولید نکرده، اما روی توسعه مدلهای بومی پرتغالی و سامانههای تخصصی سرمایهگذاری کرده است. برخی نمونههای این ابزار هوش مصنوعی عبارتند از:
مدلهای زبانی پرتغالی (Portuguese LLMs)
برنامه ملی هوش مصنوعی برزیل توسعه مدلهای زبانی پیشرفته مبتنی بر زبان پرتغالی و دادههای بومی برزیل را به عنوان هدف راهبردی تعیین کرده است.
Enter AI
استارتاپ برزیلی Enter سامانههای هوش مصنوعی حقوقی برای مدیریت دعاوی، تشخیص تقلب و کاهش هزینههای حقوقی توسعه داده است و از مطرحترین شرکتهای AI برزیل محسوب میشود.
LegalScore
پژوهشگران برزیلی سامانه ارزیابی مدلهای هوش مصنوعی در آزمونهای حقوقی برزیل را توسعه دادهاند که برای سنجش عملکرد مدلها در محیط حقوقی بومی استفاده میشود.
AlphaX
یک سامانه هوش مصنوعی برای تحلیل و سرمایهگذاری در بازار سهام برزیل که در محیط دانشگاهی توسعه یافته است.
مهمترین زیرساخت بومی برزیل در هوش مصنوعی
یکی از پروژههای کلیدی دولت برزیل ارتقای ابررایانه Santos Dumont است. دولت اعلام کرده این سامانه باید به یکی از قدرتمندترین زیرساختهای محاسباتی جهان برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی تبدیل شود.
دانشگاهها و مراکز علمی پیشرو در هوش مصنوعی
۱. دانشگاه سائوپائولو (USP)
بزرگترین و معتبرترین دانشگاه آمریکای لاتین است و یکی از اصلیترین مراکز پژوهش هوش مصنوعی برزیل محسوب میشود. این دانشگاه دارای «مرکز هوش مصنوعی و یادگیری ماشین» (CIAAM) و دهها پروژه در زمینه مدلهای زبانی، یادگیری ماشین، سلامت دیجیتال و هوش مصنوعی انسانمحور است.
۲. دانشگاه کمپیناس (UNICAMP)
یکی از مهمترین قطبهای علوم کامپیوتر و مهندسی در برزیل است. بسیاری از پژوهشگران هوش مصنوعی و استارتاپهای فناوری برزیل از این دانشگاه برخاستهاند. این دانشگاه در تدوین و ارزیابی سیاستهای ملی هوش مصنوعی نیز نقش فعالی دارد.
۳. دانشگاه فدرال میناس گرایس (UFMG)
از مراکز اصلی پژوهش در یادگیری عمیق، پردازش زبان طبیعی پرتغالی و بینایی ماشین است و در بسیاری از پروژههای ملی AI مشارکت دارد.
۴. مؤسسه فناوری ایرونتی (ITA)
مهمترین مرکز آموزش فناوریهای پیشرفته هوافضا و دفاعی برزیل است و در پروژههای هوش مصنوعی مرتبط با صنایع دفاعی و هوانوردی مشارکت دارد.
نقاط قوت در حوزه هوش مصنوعی
برزیل بزرگترین جامعه پژوهشی آمریکای لاتین را دارد و دانشگاههایی مانند USP، UNICAMP و UFMG در تولید مقالات علمی منطقه پیشتاز هستند.
با بیش از ۲۰۰ میلیون نفر جمعیت، برزیل بزرگترین بازار دیجیتال آمریکای لاتین است و فضای مناسبی برای توسعه و آزمایش محصولات هوش مصنوعی دارد.
برزیل انگیزه زیادی برای توسعه مدلهای بومی پرتغالی دارد؛ حوزهای که کمتر مورد توجه شرکتهای آمریکایی و چینی قرار گرفته است.
وجود راهبرد ملی هوش مصنوعی (EBIA) و برنامه PBIA نشان میدهد دولت بهصورت رسمی هوش مصنوعی را یک اولویت راهبردی میداند و از آن حمایت میکند.
نقاط ضعف در حوزه هوش مصنوعی
برزیل هنوز تولیدکننده اصلی تراشههای پیشرفته، GPUها و مدلهای بنیادین بزرگ در مقیاس جهانی نیست و به فناوری آمریکا و آسیا وابستگی دارد.
پژوهشگران برزیلی معتقدند راهبرد ملی هوش مصنوعی از مشکل هماهنگی میان دانشگاهها، دولت و صنعت رنج میبرد و سیاستها گاهی پراکنده و ناهماهنگ هستند.
برزیل در مقایسه با آمریکا، چین و حتی برخی کشورهای اروپایی ظرفیت پردازشی و ابررایانهای محدودی دارد و به همین دلیل دولت در حال سرمایهگذاری گسترده روی مراکز داده و ابررایانهها است.
برخی تحلیلگران معتقدند پژوهش دانشگاهی برزیل قوی است، اما تبدیل این دانش به شرکتهای جهانی و محصولات رقابتی هنوز با چالش مواجه است.
این چهار بخش تقریباً همان چیزهایی هستند که در گزارشهای رسمی OECD، دولت برزیل و رویترز بهعنوان مهمترین ابعاد اکوسیستم هوش مصنوعی برزیل مطرح میشوند.
انتهای پیام/