به گزارش ایرنا، تالابها را نباید تنها پهنههایی از آب دانست که در گوشهای از طبیعت آرام گرفتهاند؛ آنها قلب تپنده اکوسیستم، پناهگاه پرندگان مهاجر، تنظیمکننده چرخههای طبیعی و سپر دفاعی زمین در برابر خشکسالی و ریزگردها هستند. با این حال، این میراث ارزشمند که باید برای نسلهای آینده حفظ شود، امروز بیش از هر زمان دیگری زیر سایه کمآبی، تغییرات اقلیمی و گاه بیتوجهیهای مدیریتی قرار گرفته است.
کاهش بارندگیها، افت منابع آب زیرزمینی و تداوم خشکسالی، زنگ خطر را برای بسیاری از زیستگاههای آبی کشور به صدا درآورده استبه مناسبت هفته محیط زیست شاید بهترین فرصت باشد تا از خود بپرسیم سهم ما در حفاظت از این سرمایههای طبیعی چیست و اگر امروز برای آنها چارهای اندیشیده نشود، فردا چه چیزی برای فرزندانمان باقی خواهد ماند؟
خراسان شمالی با وجود اقلیم نیمهخشک، از ظرفیتهای ارزشمند تالابی برخوردار است. تالاب ملی آققشلاق در شهرستان بجنورد به عنوان تنها تالاب ثبتشده ملی استان، سالهاست مأمن پرندگان مهاجر و زیستگاه گونههای گیاهی و جانوری متنوع به شمار میرود. این تالاب نه تنها بخشی از هویت طبیعی استان است، بلکه نقش مهمی در حفظ تعادل زیستی منطقه ایفا میکند.
اما واقعیت این است که حیات تالابها بیش از هر چیز به آب وابسته است؛ نعمتی که این روزها کمیابتر از همیشه شده است. کاهش بارندگیها، افت منابع آب زیرزمینی و تداوم خشکسالی، زنگ خطر را برای بسیاری از زیستگاههای آبی کشور به صدا درآورده و تالابهای خراسان شمالی نیز از این تهدیدها مصون نماندهاند.
سند هست، آب کجاست؟
اخذ سند رسمی مالکیت برای بخش اعظم تالاب ملی آققشلاق بدون تردید یک اقدام ارزشمند و ضروری محسوب میشود. تعیین تکلیف حقوقی اراضی طبیعی میتواند از بسیاری از تصرفات غیرمجاز، تغییر کاربریها و تعرض به عرصههای محیطزیستی جلوگیری کند.
اما پرسش اساسی اینجاست که آیا صرف داشتن سند میتواند بقای تالاب را تضمین کند؟
کارشناسان معتقدند حفاظت واقعی از تالابها زمانی محقق میشود که حقآبه آنها تأمین، برنامههای احیا اجرا و مدیریت یکپارچه منابع آب در دستور کار قرار گیرد. در غیر این صورت، حتی ثبت ملی و صدور سند نیز نمیتواند مانع از کاهش تدریجی حیات این اکوسیستمهای حساس شود.
در شرایطی که بسیاری از تالابهای کشور با بحران خشکیدگی روبهرو هستند، هرگونه غفلت از تأمین منابع آبی میتواند خسارتهایی جبرانناپذیر بر جای بگذارد؛ خسارتهایی که تنها به نابودی یک پهنه آبی محدود نمیشود، بلکه زنجیرهای از آسیبها را متوجه محیطزیست، کشاورزی، تنوع زیستی و حتی سلامت جوامع انسانی خواهد کرد.
در کنار تالاب آققشلاق، رویشگاه ارزشمند زنبق تالابی نیز قرار دارد؛ گنجینهای طبیعی که حیات آن به سلامت اکوسیستم منطقه وابسته است. از بین رفتن هر بخش از این چرخه، میتواند به نابودی تدریجی سایر اجزای آن نیز منجر شود.
آزمون بزرگ حفاظت
در سوی دیگر استان خراسان شمالی، تالاب تپهسرخ اسفراین با وسعتی حدود یک هزار و ۴۰۰ هکتار در مسیر ثبت ملی قرار گرفته است. اقدامی که میتواند آغاز فصل جدیدی در حفاظت از زیستگاههای طبیعی استان باشد.
تالاب تپهسرخ اسفراین با وسعتی حدود یک هزار و ۴۰۰ هکتار در مسیر ثبت ملی قرار گرفته استثبت ملی این تالاب فرصتی ارزشمند برای بهرهگیری از اعتبارات ملی، تدوین برنامههای حفاظتی و جلب مشارکت دستگاههای مختلف فراهم میکند، اما تجربه نشان داده است که موفقیت چنین طرحهایی تنها در گرو ثبت و تصویب اداری نیست.
آنچه آینده تالابها را رقم میزند، میزان تعهد عملی به حفاظت، تأمین منابع آبی و اجرای دقیق برنامههای مدیریتی است. اگر نگاه به تالابها تنها در حد مناسبتها و شعارها باقی بماند، این سرمایههای ملی آرامآرام در سکوت از دست خواهند رفت.
امروز تالابهای خراسان شمالی در نقطهای حساس از تاریخ خود ایستادهاند؛ جایی میان بقا و فراموشی. هر تصمیم، هر برنامه و هر میزان توجه یا بیتوجهی میتواند سرنوشت آنها را تغییر دهد.
تالابها فقط متعلق به امروز نیستند؛ آنها میراثی هستند که از نسلهای گذشته به ما رسیده و باید سالم و زنده به آیندگان سپرده شوند. اگر این میراث ارزشمند قربانی کمآبی، بیتوجهی و تصمیمهای کوتاهمدت شود، نسلهای آینده از ما نخواهند پرسید چه تعداد سند برای تالابها صادر شد؛ آنها خواهند پرسید چرا اجازه دادیم آخرین نفسهای این زیستبومهای حیاتی در سکوت خاموش شود.
تالاب تپهسرخ اسفراین در مسیر ثبت ملی
رییس اداره زیستگاهها و امور مناطق اداره کل محیطزیست خراسان شمالی گفت: پرونده درخواست ثبت ملی تالاب تپهسرخ شهرستان اسفراین امسال به سازمان محیطزیست کشور ارسال شد که در مسیر بررسی قرار گرفته است.
محمد موسوی اظهار کرد: تالاب تپه سرخ به دلیل قرار گرفتن در پایاب رودخانه کال شور و بالا بودن سطح آب زیرزمینی در این قسمت از رودخانه در اکثر سال آب دار است، این محدوده علاوه بر این که می تواند به عنوان مامن پرندگان مهاجر در فصل مهاجرت باشد، با ایجاد محیط مرطوب و دارای پوشش گیاهی از تشکیل کانون های ریزگرد در این منطقه جلوگیری می کند.
وی افزود: به یقین با ثبت ملی این تالاب برنامه ریزی منسجم تری برای حفاظت از این زیستگاه با تخصیص اعتبارات ملی و همچنین هماهنگی مدیریتی در سطح استان در قالب طرح مدیریت زیست بومی با استفاده از ظرفیت همه ادارات عضو انجام خواهد گرفت.
موسوی اظهار کرد: اداره کل محیطزیست استان امسال یک ظرفیت تالابی جدید دیگر را نیز به سازمان محیطزیست کشور معرفی کرده است تا پس از تأیید، ثبت ملی شود، این ظرفیت تالابی جدید معرفی شده واقع در منطقه تپهسرخ در میاندشت شهرستان اسفراین و در حاشیه رودخانه کال شور قرار دارد که یک هزار و ۴۰۰ هکتار مساحت دارد.
رییس اداره زیستگاهها و امور مناطق اداره کل محیطزیست خراسان شمالی خاطرنشان کرد: ثبت تالابها و طرح مدیریتی برای آنها باهدف حفظ شرایط پایدار تالاب و جلوگیری از خشکشدن آن همچنین ایجاد منفعت مالی برای جوامع محلی و دیگر مردم پیرامون آن انجام میشود.
خراسان شمالی در شمال شرق کشور واقع است.