درحالی که تحلیلگران اقتصادی مشغول بالا و پایین کردن سناریوهای اقتصادی جنگ، قیمت نفت و احتمال بسته شدن تنگه هرمزند، ظاهراً بعضی از مقامهای ارشد مالی جهان نگرانی دیگری دارند. نگرانیای که البته نه در خلیجفارس شناور است و نه از لولههای نفت عبور میکند، بلکه از داخل دیتاسنترها بیرون آمده و نامش «میتوس»
( Mytos ) است.
به جز رئیس صندوق بینالمللی پول که بهتازگی نگرانی خود را بابت تهدیدهای سایبری و توانایی هوش مصنوعی ابراز کرده، وزیر دارایی کانادا هم که یکجورهایی تلاش کرده نگرانیهایش از بسته شدن تنگه هرمز را پنهان کند، به بیبیسی گفته است: «درباره تنگه هرمز میدانیم کجاست و چه ابعادی دارد، اما درباره خطراتی که از سوی میتوس با آنها روبهرو هستیم، درک روشنی نداریم»!
نگرانی جهانی
بانکدارها معمولاً بیدی نیستند که با هر بادی بلرزند. بالا و پایین شدن بازارها، تورم، رکود و حتی بحرانهای مالی بخشی از برنامه روزانهشان است. اما ظاهراً این بار یک مدل هوش مصنوعی کاری کرده که بعضی از مهمترین چهرههای اقتصادی جهان هم کمی روی صندلیشان جابهجا شوند. اسمش «میتوس» است؛ مدلی که این روزها از آزمایشگاههای فناوری بیرون زده و خودش را به میز نشستهای صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی رسانده؛ جایی که معمولاً صحبت از تورم، نرخ بهره و رشد اقتصادی است. اما خب، ماجرا آنقدر جدی شده که به گزارش بیبیسی، وقتی مجری شبکه سیبیاس از کریستالینا جورجیوا، رئیس صندوق بینالمللی پول، درباره خطرهای احتمالی این فناوری پرسید، پاسخ کوتاه او ــ «بله، نگران هستیم» ــ از خیلی گزارشهای طولانی صریحتر بود.
البته میتوس نباید برای شما خیلی غریبه باشد، چون قبلاً شرکت آنتروپیک درباره تواناییهای عجیبش هشدار داده بود و ما هم در همین صفحه به آن پرداخته بودیم. اما تفاوت اینجاست که این بار علاوه بر پژوهشگران هوش مصنوعی و شرکتهای فناوری، بانکداران، وزیران اقتصاد و رؤسای بانکهای مرکزی هم وارد ماجرا شدهاند و اگر چیزی بتواند آدمهای دنیای پول را نگران کند، احتمالاً باید خیلی ترسید و مراقب بود. حالا برای اینکه بیشتر یادتان بیاید، «میتوس» محصول شرکت آمریکایی آنتروپیک است؛ شرکتی که این روزها در رقابت سنگین هوش مصنوعی، شانه به شانه اوپنایآی و گوگل حرکت میکند. اما چیزی که میتوس را خاص کرده و موجب شده از بقیه رقبایش جلو بزند، تواناییاش در پیدا کردن حفرههای امنیتی است. چون در دنیای فناوری، بعضی باگها و آسیبپذیریها طوری خودشان را از چشم بقیه پنهان میکنند که شاید متخصصان احتمال بدهند وجود دارد، اما نمیتوانند پیدایش کنند. حالا ادعا شده میتوس توانسته بعضی از این حفرههای پنهان را پیدا کند؛ آن هم نه آسیبپذیریهای تازه، بلکه مواردی که گاهی بیش از ۲۰ سال از عمرشان میگذرد.
آسیبها
یکی از عجیبترین ادعاها این است که میتوس موفق شده در سیستمعامل OpenBSD نقصی امنیتی را شناسایی کند که حدود ۲۷ سال از دید کارشناسان پنهان مانده بود. اگر این ادعا درست باشد، در نگاه اول این اتفاق باید خبر خوبی باشد. بالاخره پیدا شدن حفرههای امنیتی یعنی امکان ترمیم آنها. اما مشکل از جایی شروع میشود که همین توانایی میتواند روی دیگری هم داشته باشد. تصور کنید بهترین متخصص قفلسازی دنیا را استخدام کردهاید تا ضعف قفل خانهها را پیدا کند. این خیلی عالی است. اما اگر همین دانش و تخصص آقای قفلساز به دست سارقان حرفهای برسد چه؟ دقیقاً همین نگرانی درباره میتوس هم مطرح شده و کارشناسان میگویند ابزاری که بتواند با این دقت ضعفهای نرمافزاری را پیدا کند، در صورت سوءاستفاده میتواند به یک هکر خستگیناپذیر تبدیل شود؛ هکری که نه مرخصی میخواهد، نه خوابش میگیرد و نه برای پیدا کردن سرنخها هفتهها زمان لازم دارد. اصلاً نگرانی بانکداران هم به همین دلیل است. دنیای مالی امروز تقریباً روی دوش شبکههای رایانهای ایستاده است. بانکها، بورسها، سیستمهای پرداخت، شبکههای انتقال پول و حتی دستگاههای خودپرداز، همگی به زیرساختهای دیجیتال وابستهاند. اگر روزی ابزارهایی مانند میتوس بتوانند به صورت گسترده در اختیار مهاجمان سایبری قرار بگیرند، دردسر فقط از دست رفتن چند رمز عبور یا هک شدن یک حساب کاربری نخواهد بود. البته فعلاً هیچ گزارشی از حمله واقعی میتوس به بانکها وجود ندارد. بیشتر نگرانیها درباره آینده است؛ آیندهای که در آن هوش مصنوعی شاید بتواند آسیبپذیریها را سریعتر از تیمهای امنیتی پیدا کند.
علامت سؤال بزرگ
جالب اینجاست که حتی خود آنتروپیک هم ظاهراً کمی از قدرت ساخته خودش محتاط شده، چون برخلاف بسیاری از مدلهای هوش مصنوعی که به سرعت در اختیار کاربران قرار میگیرند، دسترسی عمومی به میتوس محدود شده و این شرکت ترجیح داده آن را فقط در قالب پروژهای به نام Glasswing در اختیار تعدادی از غولهای فناوری مثل گوگل، مایکروسافت، آمازون، اپل و انویدیا قرار دهد. هدف این است که این شرکتها پیش از آنکه هکرها به چنین ابزارهایی دسترسی پیدا کنند، فرصت داشته باشند ضعفهای سیستمهای خود را شناسایی و برطرف کنند. با این حال همه کارشناسان هم با فضای آخرالزمانی درخصوص میتوس موافق نیستند. برخی معتقدند هنوز آزمایشهای مستقل کافی روی این مدل انجام نشده و بخشی از نگرانیها ممکن است محصول همان هیجانی باشد که این روزها تقریباً پشت سر هر خبر مربوط به هوش مصنوعی دیده میشود. مؤسسه ایمنی هوش مصنوعی بریتانیا نیز گفته خطر اصلی بیشتر متوجه سیستمهایی است که از قبل امنیت ضعیفی داشتهاند. در نهایت تا اینجای کار میتوس بیشتر از آنکه یک تهدید اثباتشده باشد، یک علامت سؤال بزرگ است. کسی چه میداند شاید در آینده به یکی از قدرتمندترین ابزارهای دفاع سایبری تبدیل شود و شاید هم راه را برای نسل تازهای از حملات باز کند. سادهتر بگویم این هوش مصنوعی احتمالاً میتواند درهای قفلشده دنیای دیجیتال را بهتر از هر کس دیگری پیدا کند. اما سؤال اینجاست که قرار است کلیدساز باشد یا قفلشکن؟ پاسخ این سؤال را فعلاً کسی نمیداند.