بهگزارش قدس آنلاین، جام جهانی ۲۰۲۶ از بسیاری جهات یک رویداد تاریخی محسوب میشود. این مسابقات برای نخستین بار با حضور ۴۸ تیم و به میزبانی مشترک سه کشور آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار میشود؛ اتفاقی که آن را به بزرگترین دوره جام جهانی از نظر تعداد تیمها، مسابقات و گستره جغرافیایی تبدیل کرده است. اما فراتر از رقابتهای ورزشی، این رویداد به عنوان یک پروژه عظیم اقتصادی نیز مورد توجه دولتها، سرمایهگذاران و فعالان بازار قرار گرفته است.
فیفا پیشبینی میکند جام جهانی ۲۰۲۶ بیش از ۳۰میلیارد دلار منفعت اقتصادی برای سه کشور میزبان ایجاد کند. بخش عمده این درآمد از محل گردشگری، اقامت، حملونقل، فروش بلیت، تبلیغات، پخش تلویزیونی و خدمات مرتبط با حضور میلیونها هوادار بدست خواهد آمد. انتظار میرود میلیونها تماشاگر داخلی و خارجی در طول برگزاری مسابقات به شهرهای میزبان سفر کنند و تقاضا برای هتلها، رستورانها، مراکز خرید و خدمات شهری بهطور قابل توجهی افزایش یابد.
آمریکا به دلیل میزبانی بخش عمده مسابقات، بیشترین سهم را از این منافع اقتصادی خواهد داشت و برآورد میشود بیش از ۱۷میلیارد دلار درآمد مستقیم و غیرمستقیم نصیب اقتصاد این کشور شود. کانادا و مکزیک نیز امیدوارند از طریق رونق گردشگری، افزایش سرمایهگذاری و توسعه زیرساختهای شهری از مزایای این رویداد بهرهمند شوند. با این حال، بسیاری از اقتصاددانان معتقدند تأثیر جام جهانی بر اقتصادهای ملی این کشورها محدود خواهد بود و بخش اصلی منافع در شهرهای میزبان و صنایع مرتبط با گردشگری، هتلداری و خدمات متمرکز میشود.
با وجود این، دولتهای میزبان، جام جهانی را فرصتی کمنظیر برای معرفی ظرفیتهای اقتصادی، جذب سرمایه و تقویت جایگاه بینالمللی خود میدانند؛ فرصتی که میتواند آثار آن فراتر از یک ماه برگزاری مسابقات و در سالهای آینده نیز ادامه پیدا کند. اما این همه ماجرا نیست. در حالیکه سیاستمداران با کمک کمپانیهای بزرگ امیدوارند بتوانند بودجههای ملی خود را به کمک این رویداد تقویت کنند و رسانه هم بهشدت به آنها کمک میکند اما در جایی فراتر از مستطیل سبز اتفاقات انسانی عجیبی هم رخ داده است.
این جام از همان روز نخست با حواشی گستردهای روبهرو شد. در حالی که برگزارکنندگان این رقابتها از آن به عنوان نمادی از همگرایی قاره آمریکای شمالی یاد میکنند، فعالان اجتماعی، مدافعان محیط زیست و گروههای حقوق بشری هشدار میدهند این رویداد بزرگ ورزشی میتواند مشکلات عمیقتری را نیز آشکار کند؛ از اعتراضات خیابانی و بحران مهاجرت گرفته تا مسئله بیخانمانی و نگرانیهای فزاینده اقلیمی.
اعتراضات اجتماعی در مکزیک
مکزیکوسیتی، یکی از مهمترین شهرهای میزبان جام جهانی، پیش از آغاز رسمی مسابقات شاهد تجمعات اعتراضی بود. به گزارش نیویورک پست، در اطراف ورزشگاه آزتکا که میزبان دیدار افتتاحیه بود، معترضان با نیروهای پلیس درگیر شدند. بخشی از این اعتراضات به مطالبات صنفی معلمان مربوط میشد که دولت را به بیتوجهی به خواستههای خود متهم میکنند.
در کنار آن، گروههای مدنی و خانوادههای افراد ناپدیدشده نیز از حضور گسترده رسانههای بینالمللی استفاده کردند تا توجه افکار عمومی جهان را به بحران امنیتی و پرونده هزاران فرد مفقود در مکزیک جلب کنند. برخی از معترضان همچنین از هزینههای سنگین آمادهسازی شهر برای جام جهانی انتقاد کرده و معتقدند منابع مالی دولت باید به جای پروژههای مرتبط با مسابقات، صرف حل مشکلات معیشتی و خدمات عمومی شود.
نگرانی مهاجران از سایه سیاست بر فوتبال
یکی از مهمترین مباحث اجتماعی درزمینه جام جهانی ۲۰۲۶ به مسئله مهاجران در ایالات متحده مربوط میشود. به گزارش گاردین، شبکهای از سازمانهای مدافع حقوق مهاجران در شهرهای مختلف آمریکا کارزارهایی را برای حمایت از مهاجران در طول مسابقات راهاندازی کردهاند. فعالان این حوزه نگران هستند تدابیر امنیتی گسترده و حضور پررنگ نهادهای فدرال در جریان برگزاری مسابقات، به افزایش فشار بر مهاجران فاقد مدارک قانونی منجر شود.
برخی سازمانهای مدنی در لسآنجلس، دالاس و میامی مراکز مشاوره حقوقی و اطلاعرسانی ویژهای برای مهاجران ایجاد کردهاند تا در صورت مواجهه با مشکلات احتمالی بتوانند از حمایت حقوقی برخوردار شوند.این نگرانیها در شرایطی مطرح میشود که موضوع مهاجرت در سالهای اخیر به یکی از مناقشهبرانگیزترین مباحث سیاسی آمریکا تبدیل شده و بسیاری از فعالان اجتماعی بیم دارند فضای امنیتی جام جهانی به ابزاری برای تشدید کنترلهای مهاجرتی تبدیل شود.
بیخانمانها و چهره پنهان شهرهای میزبان
بحران بیخانمانی یکی دیگر از موضوعاتی است که همزمان با آغاز جام جهانی مورد توجه رسانهها قرار گرفته است. خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده در برخی شهرهای میزبان، برنامههایی برای پاکسازی مناطق اطراف ورزشگاهها، مراکز گردشگری و مسیرهای اصلی تردد هواداران در حال اجراست.
فعالان اجتماعی میگویند این اقدامات در عمل به معنای جابهجایی بیخانمانها از مناطق قابل مشاهده برای گردشگران است، نه حل ریشهای مشکل مسکن و فقر. به باور منتقدان، رویدادهای بزرگی مانند جام جهانی اغلب مدیران شهری را به سمت زیباسازی ظاهری فضاهای شهری سوق میدهد، در حالی که مسائل ساختاری مانند کمبود مسکن مقرونبهصرفه و افزایش هزینههای زندگی همچنان پابرجا میماند.
این بحث بهویژه در شهرهایی مانند لسآنجلس و تورنتو که با بحران مسکن و افزایش شمار افراد بیخانمان مواجه هستند، حساسیت بیشتری پیدا کرده است.
بزرگترین چالش محیطزیستی تاریخ جام جهانی
در کنار مسائل اجتماعی، جام جهانی ۲۰۲۶ با انتقادهای گسترده زیستمحیطی نیز روبهرو است. خبرگزاری رویترز گزارش داده بسیاری از پژوهشگران این دوره از مسابقات را بالقوه آلایندهترین جام جهانی تاریخ میدانند.
برخلاف دورههای گذشته که مسابقات در یک کشور یا منطقه محدود برگزار میشد، این دوره در سه کشور و ۱۶ شهر مختلف برگزار میشود. علاوه بر این، افزایش تعداد تیمها از ۳۲ به ۴۸ تیم به معنای برگزاری مسابقات بیشتر، جابهجایی گستردهتر هواداران و افزایش چشمگیر سفرهای هوایی خواهد بود.
برخی برآوردهای اولیه نشان میدهد میزان انتشار گازهای گلخانهای ناشی از این مسابقات میتواند به حدود ۹ میلیون تن دیاکسید کربن برسد؛ رقمی که به مراتب بالاتر از جامهای جهانی پیشین است و انتقاد فعالان محیط زیست را برانگیخته است.
گرمای شدید و اثرات تغییرات اقلیمی
نگرانیهای اقلیمی تنها به موضوع انتشار کربن محدود نمیشود. گاردین گزارش داده بسیاری از شهرهای میزبان در تابستان با گرمای شدید، رطوبت بالا و طوفانهای فصلی مواجه هستند؛ شرایطی که میتواند بر سلامت بازیکنان، داوران و تماشاگران تأثیر بگذارد.کارشناسان هواشناسی هشدار دادهاند برخی مسابقات ممکن است در شرایطی برگزار شوند که دمای مؤثر بسیار بالاتر از دمای ثبتشده باشد. چنین وضعیتی خطر گرمازدگی، کمآبی بدن و مشکلات جسمی را افزایش میدهد. این مسئله بار دیگر بحث تأثیر تغییرات اقلیمی بر رویدادهای بزرگ ورزشی را به صدر توجهات بازگردانده است.
فوتبال و فرصت رژیم صهیونیستی
جام جهانی ۲۰۲۶ همچنین از فضای متشنج سیاست بینالملل نیز مصون نمانده است. گاردین گزارش داده همزمان با تشدید تنشها میان ایران و آمریکا، برخی گروهها در شهرهای میزبان اقدام به برگزاری تجمعات سیاسی کردهاند و نگرانیهایی درباره احتمال انتقال تنشهای سیاسی به فضای مسابقات وجود دارد.
برخی ناظران سیاسی معتقدند همزمانی جام جهانی با بحرانهای خاورمیانه موجب کاهش نسبی توجه افکار عمومی و رسانههای بینالمللی به تحولات منطقه شده است. در هفتههای اخیر، همزمان با تمرکز بخش قابل توجهی از رسانههای جهان بر مسابقات، ارتش اسرائیل عملیات نظامی خود را در نوار غزه و همچنین برخی مناطق جنوب لبنان ادامه داده و در مواردی تشدید کرده است. منتقدان میگویند رویدادهای بزرگی مانند جام جهانی معمولاً بخش مهمی از ظرفیت خبری رسانههای بینالمللی را به خود اختصاص میدهند و همین مسئله میتواند باعث شود تحولات انسانی و نظامی در مناطق بحرانزده بازتاب کمتری نسبت به شرایط عادی پیدا کند.
کما اینکه در همین آغازین روزهای جام ۲۰۲۶ اسرائیل دستورهای تخلیه جدید و فراگیرتری صادر کرده و حجم عملیاتهای خود در جنوب لبنان را شدت بخشیده است.اگرچه فیفا همواره بر جدایی ورزش از سیاست تأکید میکند، اما تجربه دورههای مختلف نشان داده بزرگترین رویداد ورزشی جهان ناگزیر بازتابی از تحولات سیاسی و اجتماعی زمان خود نیز هست. در نتیجه، جام جهانی ۲۰۲۶ تنها میدان رقابت تیمهای ملی نیست؛ بلکه صحنهای است که در آن، مسائل پیچیدهای همچون مهاجرت، فقر شهری، تغییرات اقلیمی و تنشهای سیاسی نیز خود را به نمایش میگذارند.
خبرنگار: نیک پندار