علیرضا تسلیمی
توافق عزتمندانه یا تکرار یک تجربه پرهزینه؟
صاحبخبر - در حالی که رسانههای دولتی تلاش میکنند از متن توافق احتمالی با آمریکا تصویری «دقیق»، «محکم» و مبتنی بر «سوءظن کامل به طرف مقابل» ارائه دهند، آنچه از گزارش منتشرشده برمیآید بیش از آنکه نشانه یک توافق متوازن و تضمینشده باشد، یادآور تجربهای است که ملت ایران هزینههای سنگین آن را پیشتر پرداخت کرده است. نخستین پرسش این است که اگر متن توافق تا زمان پذیرش نهایی منتشر نخواهد شد، چگونه میتوان درباره رعایت کامل منافع ملی و خطوط قرمز اطمینان حاصل کرد؟ ابهامات گسترده موجود در گزارش رسمی، از موضوع تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی گرفته تا نحوه آزادسازی داراییهای بلوکهشده و سرنوشت تحریمها، نشان میدهد که هنوز پاسخ روشنی برای بسیاری از مسائل راهبردی وجود ندارد. نگرانکنندهتر آنکه در ادبیات بهکاررفته، سخن از «توجه» به خطوط قرمز به میان آمده است؛ عبارتی که با «رعایت» فاصلهای معنادار دارد. تجربه گذشته نیز نشان داده است که تغییر واژگان در مذاکرات، گاه مقدمه تغییر در محتوا و عدول از تعهدات اساسی بوده است. از همین رو افکار عمومی حق دارد نسبت به هرگونه توافقی که با ابهام، تفسیرپذیری و فقدان ضمانتهای روشن همراه باشد، حساسیت نشان دهد. در بخش اقتصادی نیز وضعیت امیدوارکننده به نظر نمیرسد. گزارش منتشرشده از «تضمینهای روشن» برای آزادسازی منابع مالی سخن میگوید اما ماهیت این تضمینها را توضیح نمیدهد. حتی در برخی بخشها، نقش تضمینکننده به طرفهای ثالث واگذار شده است؛ موضوعی که این پرسش را ایجاد میکند که اگر آمریکا خود متعهد نیست، چه تضمینی برای اجرای تعهدات وجود خواهد داشت؟ همچنین تعیین تکلیف تحریمها به مذاکرات آینده موکول شده و هیچ مانع مشخصی برای اعمال تحریمهای جدید از سوی واشنگتن دیده نمیشود. از سوی دیگر، سکوت درباره خروج واقعی آمریکا از منطقه، رفع کامل تهدیدات دریایی و تثبیت دستاوردهای میدانی محور مقاومت، این نگرانی را تقویت میکند که بخش مهمی از مطالبات راهبردی ایران در متن توافق جایگاه روشنی ندارد. مذاکره زمانی ارزشمند است که نتیجه آن افزایش امنیت، اقتدار و منافع ملی باشد. توافقی که در آن تعهدات ایران روشن و فوری اما امتیازات طرف مقابل مبهم، تدریجی و قابل تفسیر باشد، نه یک دستاورد دیپلماتیک بلکه زمینهساز تکرار تجربهای است که خسارتهای آن هنوز از حافظه ملت ایران پاک نشده است.∎