به گزارش همشهری آنلاین در روزگاری که جنگ، تغییرات اقلیمی، حفاریهای غیرمجاز و کمبود منابع حفاظتی بیش از هر زمان دیگری آثار تاریخی و میراثی را تهدید میکند، هوش مصنوعی به چشم نامرئی میراث فرهنگی تبدیل شده؛ چشمی که از ارتفاع صدها کیلومتری زمین، کوچکترین تغییرات را در محوطههای باستانی رصد میکند، از بناهای تاریخی نسخههای دیجیتال میسازد و حتی پیش از وقوع یک فاجعه، زنگ خطر را به صدا درمیآورد.
مدیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی اصفهان، این استان را طلایهدار استفاده از هوش مصنوعی در حوزه میراث فرهنگی خواند و درباره اهمیت و ضروت این اتفاق به همشهری آنلاین گفت: «اصفهان ۲هزار هکتار بافت تاریخی دارد و از ۱۶۸ شهر تاریخی کشور، ۳۳ شهر تاریخی در این استان است. از این رو لازم است به آخرین روشهای تکنولوژی برای پایش بافت و محوطههای مجهز باشیم.»
امیر کرمزاده درباره ساز و کار بهرهمندی از هوش مصنوعی افزود: «میراث فرهنگی استان با یک شرکت دانشبنیان قرارداد بسته است و به زودی استفاده از هوش مصنوعی در پایش، حفاظت و نظارت بر محوطههای تاریخی استفاده آغاز خواهد شد.»
پایش و نظارت بر آثار تاریخی
امیر کرمزاده تحقق این اتفاق را تحولی بزرگ در حوزه میراث فرهنگی دانست و ادامه داد: «نخستین بهرهمندی از هوش مصنوعی، پایش خودکار محوطههای تاریخی از طریق تصاویر ماهوارهای است. هوش مصنوعی میتواند هر هفته یا هر روز تصاویر ماهوارهای را بررسی کند و تغییرات مشکوک از جمله حفاری غیرمجاز، ساختوسازهای غیرقانونی، تخریب عرصه و حریم، آتشسوزی و اتفاقات مشابه را تشخیص دهد و هر تخلف را در کمتر از ۱۵ دقیقه به یگان حفاظت اطلاع دهد.»
هوش مصنوعی در بحرانهایی مانند زلزله، فرسایش، سیل و جنگ نیز میتواند از روی هزاران عکس و سند، نسخهای دیجیتال و دقیق از بناهای تاریخی برای بازسازی ایجاد کند. علاوه بر این، پیشبینی خطر برای بناها نیز از دیگر مواردی است که کرمزاده در استفاده هوش مصنوعی در میراث فرهنگی بر آن تاکید کرد و گفت: «هوش مصنوعی قبل از بروز حادثه، دادههای مربوط به رطوبت، آلودگی هوا، تغییرات دما و فرونشست زمین را تحلیل میکند و هشدار میدهد که کدام بنا در معرض آسیب جدی قرار دارد.»
هوش مصنوعی جای نیروی انسانی را نمیگیرد
با وجود کمبود بودجه و نیروی حفاظت در میراث فرهنگی اصفهان استفاده از هوش مصنوعی برای نظارت بر آثار و محوطههای تاریخی میتواند بهترین گزینه باشد، اما آیا هوش مصنوعی قرار است جای نیروی انسانی را بگیرد؟
مدیر موزههای اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اصفهان در پاسخ به این پرسش به همشهری آنلاین گفت: «اتفاقا برعکس ما با کمبود نیروی انسانی هم روبهرو هستیم و مثلا در گلپایگان، فقط ۱ یا ۲ نفر مسئول پایش گسترهای از محوطهها و بناهای تاریخی هستند، اما هدف استفاده از هوش مصنوعی حذف نیروهای انسانی نیست. بلکه هوش مصنوعی، ابزاری کمکی در کنار نیروی انسانی است که پایش دقیق و سریع را ممکن میسازد.» به گفته ساغر حمیدی، در آیندهای نزدیک از فناوری هوش مصنوعی در ۴۷ موزه اصفهان نیز استفاده خواهد شد.