به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، هادی وکیلی، عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد، شامگاه پنجشنبه ۲۱ خردادماه در هشتمین جلسه مجازی دوره «نقش تمدنی امامت و غدیر» با موضوع «غدیر؛ الگوی حکمرانی تمدنساز» به تبیین ظرفیتهای تمدنی واقعه غدیر و حکومت علوی پرداخت.
وی با تبریک ایام پربرکت دهه ولایت و امامت، اظهار داشت: امیدواریم بتوانیم از معارف الهی و آموزههای غدیر بیشترین بهره را ببریم و ادبیات، معارف و کارکردهای غدیر را به حکومت جهانی حضرت ولیعصر(عج) متصل کنیم.
عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد با طرح یک پرسش بنیادین گفت: یکی از مهمترین سؤالات در بحث غدیر این است که اگر واقعه غدیر به طور کامل تحقق مییافت و حکومت امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) بلافاصله پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) تشکیل میشد، چه نوع تمدنی شکل میگرفت و چه نسبتی میان حکومت علوی و تمدنسازی برقرار میشد؟
وی افزود: باید بررسی کرد که آیا حکومت امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) ظرفیت تأسیس یک سازه تمدنی متفاوت را داشت و آیا در دوران پنجساله حکومت آن حضرت نشانههایی از شکلگیری یک الگوی تمدنی مشاهده میشود یا خیر.
غدیر از منظر شیعه، اعلان رهبری و ولایت سیاسی است
وکیلی با اشاره به تفسیر شیعه از واقعه غدیر خاطرنشان کرد: در گفتمان شیعه هیچ تردیدی وجود ندارد که پیام غدیر، پیام ولایت، زمامداری، امامت و رهبری سیاسی امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) است؛ پیامبر اکرم(ص) در روز غدیر با معرفی حضرت علی(ع) به عنوان مولای مؤمنان، رهبری امت اسلامی را پس از خود به ایشان سپردند.
وی تصریح کرد: شیعه علاوه بر مرجعیت سیاسی، برای امام(ع) مرجعیت دینی و معنوی نیز قائل است و این سه شأن در شخصیت امام معصوم جمع شده است.
این پژوهشگر تاریخ اسلام با اشاره به فاصله میان واقعه غدیر و آغاز حکومت امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) گفت: حضرت علی(ع) پس از ۲۵ سال به حکومت رسیدند؛ در حالی که جامعه اسلامی در این مدت از نظر معرفتی، ایمانی و اخلاقی دچار تنزل شده بود. طبیعی است که حکومت علوی در سال ۳۵ هجری با شرایطی کاملاً متفاوت از سال ۱۱ هجری آغاز شد.
وی ادامه داد: تمدنسازی نیازمند زمان طولانی و جامعهای آماده است و این دو مؤلفه مهم در اختیار امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) قرار نگرفت، اما با وجود این محدودیتها، آن حضرت در همان مدت کوتاه نیز پایههای مهمی از یک الگوی تمدنی را بنیان نهادند.
وکیلی در تبیین مفهوم تمدن اظهار داشت: منظور از تمدن، مجموعه سرمایههای مادی و معنوی یک جامعه است. علم، اقتصاد، معنویت، فرهنگ، سیاست و جغرافیای سیاسی از مهمترین مؤلفههای شکلدهنده تمدنها هستند.
وی افزود: اگر قرار باشد غدیر منشأ تمدنسازی باشد، باید میان نظریه امامت و ولایت با عناصر بنیادین تمدن مانند علم، اقتصاد، معنویت و ساختار اجتماعی نسبت روشنی برقرار شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه تمدنسازی در طول تاریخ همواره وجود داشته است، گفت: تمدنسازی منحصر به پیامبران نیست، اما همه تمدنها نیز الزاماً سعادتآفرین نیستند. تمدنهای مشرکانه، منحرف و سکولار نیز در تاریخ وجود داشتهاند.
وی تصریح کرد: از منظر اسلام، تمدن مطلوب تمدنی است که بر پایه وحی و هدایت الهی بنا شده باشد و بتواند انسان را به سعادت حقیقی برساند.
حکومت پیامبر(ص) و حضرت علی(ع)، الگوی عملی تمدن اسلامی است
وکیلی خاطرنشان کرد: متون دینی، چارچوب نظری تمدن اسلامی را ارائه میکنند و حکومت پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) نمونه عینی و عملی این تمدن هستند.
وی افزود: از نگاه شیعه، حکومت علوی استمرار طبیعی حکومت نبوی است و اگر مسیر غدیر ادامه مییافت، فرآیند تربیت اجتماعی و شکلگیری جامعه تمدنی اسلامی به صورت کاملتری تحقق پیدا میکرد.
این استاد دانشگاه با اشاره به برخی توصیههای امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) گفت: آن حضرت مردم را به حضور در شهرهای بزرگ و مراکز تجمع مسلمانان توصیه میکنند؛ زیرا تمدن با مدنیت، شهرنشینی و شکلگیری مراکز علمی، اقتصادی و فرهنگی پیوند خورده است.
وی افزود: توصیههای امام درباره حفظ اصول، جلوگیری از حاکمیت افراد نالایق و پاسداری از ارزشها، همگی نشاندهنده نگاه تمدنی آن حضرت به اداره جامعه است.
علم، موتور محرک تمدن در اندیشه علوی
وکیلی علم را مهمترین پیشران تمدن دانست و اظهار داشت: همه تمدنهای بزرگ تاریخ بر پایه دانش شکل گرفتهاند و امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) نیز جایگاه علم را به خوبی تبیین کردهاند.
وی با اشاره به فرمایش «العلم سلطان» گفت: از نگاه امام علی(ع)، جامعه اسلامی باید جامعهای عالممحور باشد و همه افراد یا عالم باشند یا در مسیر فراگیری علم حرکت کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد افزود: تفاوت تمدن علوی با تمدنهای مادی در این است که علم در تمدن اسلامی جهتدار و هدفمند است و در مسیر رشد انسان و تقرب الهی به کار گرفته میشود.
اقتصاد سالم، یکی از ارکان اصلی تمدنسازی است
وی با اشاره به نقش اقتصاد در شکلگیری تمدنها گفت: هیچ تمدنی بدون پشتوانه اقتصادی پایدار شکل نگرفته است و امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) نیز توجه ویژهای به اقتصاد داشتند.
وکیلی اظهار داشت: آن حضرت علاوه بر مدیریت اقتصادی جامعه، خود نیز یک تولیدکننده و کارآفرین بزرگ بودند و در عرصه کشاورزی و تولید فعالیت گستردهای داشتند.
وی افزود: بررسیهای تاریخی نشان میدهد که با وجود جنگهای داخلی و محدودیتهای مالی، شاخصهای اقتصادی در دوران حکومت امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) روندی مثبت داشته و عدالت اقتصادی و رفاه عمومی در جامعه تقویت شده است.
این پژوهشگر تاریخ اسلام با تأکید بر جایگاه معنویت در تمدن اسلامی گفت: معنویت مورد نظر اهلبیت(ع) با انزوا، رهبانیت و ترک دنیا تفاوت دارد.
وی تصریح کرد: عرفان علوی، عرفانی عقلانی، اجتماعی و مسئولیتپذیر است که در کنار علم، ثروت مشروع، قدرت و مدیریت جامعه معنا پیدا میکند و انسان را به سوی قرب الهی هدایت میسازد.
وکیلی اظهار داشت: تمدن برخاسته از غدیر دارای ویژگیهایی متمایز از سایر تمدنهای بشری است؛این تمدن همه ابعاد زندگی انسان، از دنیا و آخرت تا مادیت و معنویت را در بر میگیرد.
وی افزود: یکی دیگر از ویژگیهای مهم این تمدن، برخورداری از ظرفیت خوداصلاحی، فسادستیزی و خودمراقبتی است؛ به گونهای که همواره زمینه اصلاح و بازسازی در آن وجود دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: تمدن علوی نقطه پایان ندارد و در یک مسیر تکاملی از حکومت نبوی و علوی آغاز میشود و در نهایت به تمدن جهانی حضرت مهدی(عج) میرسد.
وی در پایان تأکید کرد: تمدن مهدوی، اوج شکوفایی و تحقق کامل آرمانهای تمدن اسلامی است و به همین دلیل امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) در نهجالبلاغه از شوق دیدار یاران حضرت مهدی(عج) سخن میگویند؛ تمدنی که کاملترین جلوه حکومت الهی در تاریخ خواهد بود.
انتهای پیام/