در روزهای گذشته یکی از چهرههای اثرگذار در معماری و آرایههای هنری آستان قدس رضوی، دار فانی را وداع گفت. دکتر محمدناصر آیینهچیان، هنرمندی که سالها از عمر خود را صرف حفظ اصالت نقوش و آینهکاریهای این آستان کرده بود، پس از سالها خدمت در جوار حرم مطهر رضوی آرام گرفت.پیکر او با حضور تولیت آستان قدس رضوی و جمعی از خادمان در حرم مطهر رضوی تشییع شد.
شاید نام دکتر محمدناصر آئینهچیان برای بسیاری از زائران آشنا نباشد؛ او از هنرمندانی بود که کمتر در معرض توجه رسانهها قرار میگرفت و بیشتر در پس آثارش شناخته میشد. با این حال برای متخصصان حوزه معماری سنتی، او از چهرههای مؤثر در مدیریت و اجرای طرحهای هنری در حرم مطهر به شمار میرفت. برای بررسی ابعاد شخصیتی و حرفهای او با دکتر سید احمد مؤذن علوی، قائممقام سابق آستان قدس رضوی گفتوگو کردیم؛ کسی که در سالهای مسئولیت خود، همکاری نزدیکی با آن مرحوم داشت.
از پروژههای ملی تا خدمت در حرم رضوی
به گفته مؤذن علوی، آئینهچیان پیش از حضور در مشهد، تهران و اصفهان در پروژههای مختلف معماری و تزیینی فعالیت داشت و در حوزههایی مانند گچبری، آینهکاری و طلاکاری بهعنوان استادکار شناخته میشد. او در برخی پروژههای شاخص از جمله تزیینات کاخها و هتل شاهعباسی نیز مشارکت داشت.
وی در اواخر دهه ۶۰ به دعوت مسئولان وقت آستان قدس رضوی به مشهد آمد و فعالیت خود را در بخش فنی و ساختمانی آغاز کرد. مؤذن علوی در این باره میگوید: «استاد با خانواده به مشهد آمد و مدتی بدون دریافت حقوق مشغول کار شد. او معتقد بود هنرش میراث خانوادگیاش است و باید در خدمت این بارگاه قرار گیرد.»
پس از مدتی و باتوجهبه توانمندیهای تخصصی او، مسئولیت بخش هنری سازمان حریم حرم مطهر رضوی به وی واگذار شد.
همچنین همکاری او با استاد محمود فرشچیان در روند طراحی و اجرای ضریح جدید از دیگر بخشهای فعالیت حرفهای او به شمار میرود. رد پای هنر آئینهچیان در رواقهای دارالولایه، دارالاجابه و برخی فضاهای فرهنگی حرم مطهر نیز دیده میشود.
تأکید بر معماری سنتی در رواق امام خمینی (ره)
به گفته قائممقام سابق آستان قدس رضوی، نظارت بر پروژههای هنری در این مجموعه همواره با حساسیتهای ویژه همراه بوده است. او میگوید: «در پروژههایی مانند رواق امام خمینی (ره) پیشنهادهای متفاوتی برای سبک اجرا مطرح بود، اما استاد آئینهچیان بر استفاده از الگوهای معماری سنتی ایرانی ـ اسلامی تأکید داشت.»
به گفته وی، این رویکرد باعث شد فضای این رواق با ساختار کلی معماری حرم مطهر هماهنگ باقی بماند.
مؤذن علوی همچنین به فعالیتهای او در طراحی آرایههای هنری سرداب مطهر اشاره میکند؛ فضایی که کمتر در معرض دید عموم زائران قرار دارد. به گفته وی، آئینهچیان تلاش کرد حتی در این بخشهای کمتر دیدهشده نیز ظرافتهای هنر اسلامی به طور کامل رعایت شود.
میراث هنری در حرم مطهر
به باور مؤذن علوی، حرم مطهر رضوی مجموعهای از جلوههای مختلف هنر ایرانی در دورههای گوناگون تاریخی است. او میگوید: «زائران در بخشهای مختلف حرم مطهر رضوی با آثار هنری دورههای صفوی، افشاری، تیموری و قاجار روبهرو میشوند و فعالیتهای انجامشده در دوره معاصر نیز بخشی از این تداوم تاریخی است.»
به گفته وی، آثار اجراشده در دهههای اخیر در رواقهایی مانند دارالحجه (عج)، رواق امام خمینی (ره) و فضاهای پیرامونی ضریح مطهر، نمونههایی از تداوم معماری سنتی در دوره معاصر به شمار میآیند.
در کنار فعالیتهای حرفهای، همکاران او از سادهزیستی و تمرکز او بر کار هنری یاد میکنند. مؤذن علوی میگوید: «باوجود جایگاه حرفهای، زندگی او بسیار ساده بود و بیشتر زمان خود را صرف طراحی و اجرای پروژههای هنری میکرد.»
پیکر استاد آئینهچیان در رواق دارالحجه (عج) و در جوار فضاهایی که سالها در طراحی و اجرای آرایههای آن نقش داشت، به خاک سپرده شد؛ جایی که آثارش همچنان در معماری حرم مطهر رضوی باقیمانده است.