به گزارش خبرگزاری آنا، پانزدهمین همایش تاریخ شفاهی ایران با موضوع «فرهنگ و دین»، صبح امروز (21 خرداد 1405) با مشارکت انجمن تاریخ شفاهی ایران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی و مرکز اسناد انقلاب اسلامی قم، در هتل فدک این شهر برگزار شد.

«دکتر علی ططری»، دبیر انجمن تاریخ شفاهی ایراندر آغاز این مراسم، مروری بر روند برگزاری پانزدهمین همایش تاریخ شفاهی ایران داشت و گفت: برگزاری 6 پیش‌نشست، قبل از برگزاری همایش اصلی، یکی از دستاوردهای همایش «تاریخ شفاهی فرهنگ و دین» بودو برای اولین بار، حاشیه همایش از خودِ آن، جلو زده بود.

وی افرود: «وضعیت‌سنجی تاریخ شفاهی زنان در قم»، یکی از این نشست‌ها بود که به میزبانی جامعه‌الزهرا برگزار و با استقبال خوبی روبرو شد. «فقه و تاریخ شفاهی»، «آرشیوها و کتابخانه‌های دیجیتال در عصر اطلاعات» و «فرضیه‌ها در تاریخ شفاهی»، برخی دیگر از موضوعات مطرح شده در پیش‌نشست‌ها بودند. بسیاری از پژوهشگران معتقدند که در تاریخ شفاهی، اصلاً فرضیه وجود ندارد. در حالی که پژوهش در همه شاخه‌های علوم انسانی، با فرضیه و پروپوزال تعریف می‌شود. در تاریخ شفاهی، فرضیه‌ها را به تقابل در نشست‌ می‌بریم. یعنی آن‌جا بحث می‌شود، فرضیه‌ها رابه بوته راستی‌آزمایی می‌گذاریم و با نگاه و دید، به جلسه مصاحبه نمی‌رویم.

ططری، با اشاره به بیست‌ونهمین سال حیات انجمن تاریخ شفاهی و برگزاری پانزده همایش تاریخ شفاهی در طول این دوره، تأکید کرد: هر دوره از این همایش، با حمایت مراکز پژوهشی – تاریخی استان‌ها برگزار شده و عقیده دارم که هر سال، باید به یک استان برویم و تمرکززدایی کنیم. همچنین شناسایی چهره‌های جدید در حوزه تاریخ شفاهی در استان‌ها از دیگر اهداف ما هستند و اعضای هیأت مدیره انجمن تاریخ شفاهی که به عنوان مدیر در سازمان‌های مختلف مشغول فعالیت هستند، امکان حمایت غیرمستقیم از این پژوهشگران رادارند.

سپس «حجت‌الاسلام و المسلمین محمدحسین فروغی»، رئیس مرکز اسناد انقلاب اسلامی قم و دبیر اجرایی پانزدهمین همایش تاریخ شفاهی ایران، بر اهمیت تولید روایت در شهر قم تأکید و تصریح کرد: در شهر قم، اتفاقات زیادی افتاده که بدون ثبت و ضبط، باقی مانده‌اند. سازمان‌ها و اداراتی در قم داریم که برای کار علمی و دانشگاهی، ارزشی قائل نیستند. یکی از دلایلی که طول 5 سال اخیر، تاریخ شفاهی در قم شکل بهتری به خودش گرفته، حذف پدرها و قیّم مآب‌ها از جریان تاریخ شفاهی و شکل‌گیری تاریخ شفاهیمستقل است.

وی ادامه داد: به جز تاریخ شفاهی روحانیت و تاریخ شفاهی نجف، تاریخ شفاهی هنرِ مستقل، تاریخ شفاهی فرشِ مستقل، تاریخ شفاهی اجتماعِ مستقل، تاریخ شفاهیِ بازار و تاریخ شفاهیِ فرش در قم، در حال اجرا هستند. این یعنی دلسوزها پای کار هستند.

فروغی بر اهمیت تشکیل حلقه تخصصی تاریخ شفاهی زنان در قم، تأکید کرد و گفت: فعالیت مجموعه‌های خصوصی در حوزه تاریخ شفاهی، حذف خط قرمزهای سلیقه ای در قم و برقراری ارتباط رفاقتی به جای رقابت، به بهتر شدنِ فضای تاریخ شفاهی قم کمک کرده است.تنوع در تاریخ شفاهی قم، بسیار زیاد است. در مرکز اسناد انقلاب اسلامی، نزدیک به 1800 ساعت تاریخ شفاهی هنر در قم، ضبط شده که بیشتر در مورد موسیقی، گرافیک، نویسندگی، تئاتر و نقاشی است. قم، شهر بی‌روایتی است و وقتی با این روایت‌ها مواجه شدیم، تعجب کردیم که چرا این روایت‌ها ثبت و ضبط نشده‌اند. مرکز اسناد انقلاب اسلامی، آمادگی هم‌افزایی و همکاری با تمامی سازمان‌های فعال در حوزه تاریخ شفاهی در قم را دارد.

در ادامه پانزدهمین همایش تاریخ شفاهی ایران، «دکتر غلامرضا امیرخانی»، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، از شکل‌گیری بخش تاریخ شفاهی از حدود 30 سال پیش در این سازمان یاد کرد و گفت: تاکنون بالغ 770 مصاحبه انجام شده که شاید، حدود 90 مصاحبه از آن‌ها منتشر شده باشد. در مورد تاریخ شفاهی، این زمان و فرصت است که از بین می رود و باید به آن توجه داشته باشیم.

وی تاریخ شفاهی را مکملِ پازل‌هایی از تاریخ معاصردانست و آن را بر جریان‌های اجتماعی، مؤثر خواند و تصریح مرد: اغلب افراد باسابقه در نظام و انقلاب که حداقل از سال 1342 به بعد را درک کرده‌اند، خاطرات بسیار مهمی دارند و می‌توانند، تاریخ جامعی از انقلاب اسلامی و نقش روحانیت را بیان کنند. خوشبختانه تاکنون کارهای خوبی انجام شده، ولی کارهای که حالا در حال اجراست، استانداردتر بوده و از تکنیک‌های تاریخ شفاهی بهره برده‌اند. ما هم در سازمان اسناد و پژوهشکده اسناد، در باب هم‌افزایی و تبادل تجربیات، در خدمت عزیزان هستیم.

در انتها «حجت‌الاسلام و المسلمین مصطفی پورمحمدی»، رئیس مرکز اسناد انقلاب اسلامی اظهار داشت: تاریخ‌نویسی و تاریخ‌گویی؛ یعنی اشاره، ارائه و روایت زندگی انسان؛ به عنوان برجسته‌ترین مخلوق الهی. از این جهت تاریخ، جایگاه والایی دارد. جامعه بی‌تاریخ، جامعه بی‌حیات و هویت و بدون پیشینه،چشم‌‌انداز و مسیر است. این تاریخ است که جهت و مسیر می‌دهد.

وی افزود: در عرصه تاریخ شفاهی، علی‌رغم برخی کاستی‌ها مثل: خطای حافظه، پنهان‌کاری‌ها، تأثیرپذیری از رخدادهای بعدی برای تحلیل پیشینه،گزینشی صحبت کردن، خودنمایی در بیان تاریخ، برجسته‌سازی و کوچک‌سازی در روایت‌ها، تقریباً نظر غالب صاحب‌نظران حوزه تاریخ، این است که تاریخ شفاهی را نقطه قوتِ تاریخ‌نگاری امروز می‌دانند. چون شاید تا حدودی، روایتِ تاریخ، منجمد و بسته باشد. اما زنده بودن و روحِ تاریخ، با تاریخ شفاهی است.

رئیس مرکز اسناد انقلاب اسلامی با رد این نگاه کهتاریخ شفاهی، موضوعی فرعی و کم‌اهمیت است، گفت: شاید برخی تصور کنند، در شرایطی که کشور بامسائل اقتصادی، سیاسی، امنیتی و جنگ روانی مواجهاست، پرداختن به تاریخ شفاهی موضوعی حاشیه‌ایمحسوب می‌شود؛ در حالی که حقیقت دقیقاً برعکساست. امروز، مسئولیت ما ثبت و روایت دقیق حوادثاست تا حقیقت رویدادهای تاریخی، برای نسل‌هایآینده باقی بماند. تاریخ شفاهی، تاریخ‌نگاری وروایت‌گری نیز باید از این ظرفیت‌ها بهره گیرند. اگربتوانیم ابزارهای هوشمند را در خدمت ثبت و انتقالروایت‌های تاریخی قرار دهیم، قدرت نرم کشور به شکلقابل توجهی افزایش خواهد یافت.

در پایان این بخش از همایش از کتاب «مجموعه مقالات پانزدهمین همایش تاریخ شفاهی ایران»، «آقای مدیر»؛ تاریخ شفاهی سید عباس اسماعیلی طبا، «مشق زندگی»؛ شعر و نویسندگی به روایت حجت‌الاسلام و المسلمین جواد محدثی و «آقای معلم»؛ نمایش و موسیقی به روایت استاد حسین نوروزیان رونمایی شدند.

در ادامه پانزدهمین همایش تاریخ شفاهی ایران، مقالات برتر توسط پژوهشگران ارائه خواهند شد.