دزفول، مهد تمدن پنج هزار ساله و ملقب به پایتخت مقاومت و شهر آجر، امروز به یکی از قطب های اصلی صنایع دستی در جنوب غرب کشور تبدیل شده است.

این شهر با برخورداری از ظرفیت های بی نظیر در رشته های اصیلی چون کپوبافی، خراطی، احرام بافی، سفال و سرامیک و گلیم بافی، نه تنها میراث دار هنر نیاکان است، بلکه با همت هنرمندان خود در مسیر تجاری سازی و حضور در بازارهای جهانی گام برمی دارد.

صنایع دستی دزفول تنها یک کالای ساده نیست، بلکه جلوه ای از ذوق، عشق و مهارت هنرمندانی است که نقش هنر را در تار و پود کپو، ظرافت خراطی، طرح ظروف سرامیکی و اصالت گلیم به نمایش گذاشته اند، آثاری که در پس هر قطعه از آنها، ساعت ها تلاش، تجربه و خلاقیت نهفته است.

در کوچه پس کوچه های دزفول که قدم می زنید، عطر تاریخ و طعم هنر را در کوچه های کم عرضی با خانه هایی با بوی بهشت و مزین به صنایع دستی زیبا استشمام می کنید، گنجینه ای که نسل به نسل از نیاکان به ما رسیده اند و نقش و نگار گذشته را به زندگی مدرن امروزی متصل می کنند.

از کپوبافی های ظریف و کاربردی که گرما و زیبایی را به خانه ها می آورند، تا دست ساخته های خراطی با طرح های ماندگارشان، هنر حصیربافی، عبابافی و حتی ظروف سفالی که هر کدام داستانی از خلاقیت و صبر را روایت می کنند، همه و همه بخشی از شناسنامه فرهنگی دزفول هستند.

کسب نشان یونسکو و چندین نشان ملی توسط هنرمندان دزفول تنها بخشی از افتخارات هنرمندانی است که برای زنده ماندن هنر گذشتگان از زندگی خود می گذرند و عشق به اصالت را به نسل آینده منتقل می کنند.

یکی از این هنرمندان، الهام رفعت پناه کارشناس ارشد پژوهش هنر است که از سال ۹۸ کارگاه سفالگری راه اندازی کرده و تمام تلاش خود را برای زنده نگه داشتن سفالگری و تولید ظروف سرامیکی به کار گرفته است.

البته این هنر در کارخانه ها نیز انجام می شود، ولی هنر دست هنرمندان چیز دیگری است، چرا که دستان پرعشق هنرمندان به این اجسام جان می دهد.

این هنرمند که به علت استقبال از ظروف سرامیکی به سمت تولید این صنایع دستی روی آورده است، می گوید: اکنون سه نفر در کارگاهم مشغول به کار هستند و در سال حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ قطعه ظروف پذیرایی سرامیکی تولید می کنند.

هزینه بالای ارسال مواد اولیه صنایع دستی به دزفول

به گفته این بانوی هنرمند، مواد اولیه این هنر یعنی گل سرامیک از کرج تامین و ارسال می شود که هزینه ارسال این مواد بسیار زیاد است و این موضوع باعث شده با وجود هزینه حمل، سود ناچیزی برای هنرمند باقی بماند، ولی به دلیل عشق به هنر همچنان در این عرصه فعال بمانند و نقش آفرینی کنند.

تسهیلات برای حمایت از هنرمندان فقط یک بار اختصاص می یابد.

اگرچه این هنرمند با همکاری میراث فرهنگی تاکنون ۲ میلیارد ریال تسهیلات دریافت کرده تا بتواند تجهیزات مورد نیاز کارگاهش را تهیه کند، ولی برای تکمیل و توسعه کارگاه نیازمند تسهیلات بیشتری است که دیگر امکان دریافت آن را ندارد.

رفعت پناه ظروف سرامیکی تولید شده را از طریق گالری های مختلف در شهرهای تهران، اصفهان، شیراز، گیلان، سنندج و کشورهای کانادا و امارات به فروش می رساند و طی رایزنی های اخیر قرار است محصولات خود را به کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله سلیمانیه عراق، کویت و عمان نیز صادر کند.

این بانوی هنرمند می گوید: آمادگی تهیه ظروف پذیرایی سرامیکی برای اهدا به میهمانان در راستای معرفی هرچه بهتر این هنر زیبا را داریم.

تولید ظروف سرامیکی تنها یکی از هنرهایی است که در قالب صنایع دستی در شهرستان دزفول تولید و در عرصه های ملی و جهانی عرضه می شود.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دزفول به فعالیت ۳۲ رشته صنعتگری فعال در حوزه صنایع دستی در این شهرستان اشاره می کند و می گوید: بسیاری از صنعتگران مانند نمدمالی به دلیل بی مهری و جبر زمانه از عرصه تولید خارج شدند.

حمیدرضا خادم، احیای صنایع دستی اصیل دزفول را ضروری می داند و می افزاید: هنر صنعت های دزفول باید دوباره احیا و به نسل های آینده منتقل شوند.

صنایع دزفول ۱۵ نشان ملی کسب کرد

وی خراطی، کپوبافی، احرام بافی، سفال و سرامیک، میناکاری و گلیم بافی را از صنایع دستی شاخص و فعال دزفول می داند و ادامه می دهد: برای ترویج هنر صنعت ها، سال گذشته ۶ دوره رایگان کپوبافی، سفالگری و میناکاری در این شهرستان برگزار شد.

به گفته رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دزفول، تاکنون ۹۲ نشان ملی در این شهرستان ثبت شده که ۱۵ نشان مربوط به رشته های کپوبافی، خراطی چوب، زیورآلات سنتی و سفال و سرامیک است که امسال کسب شده و نشانه توانمندی و اصالت هنر صنعتگران دزفولی است.

کسب سه نشان یونسکو در کپوبافی و خراطی دزفول

خادم به ثبت جهانی کپوبافی دزفول و پیگیری های انجام شده برای ثبت جهانی خراطی اشاره می کند و می افزاید: سه نشان یونسکو برای صنایع دستی دزفول کسب شده که یک نشان مربوط به کپوبافی و ۲ نشان مربوط به خراطی است.

وی با قدردانی از تلاش و همکاری کارکنان میراث فرهنگی در حمایت از هنرمندان صنایع دستی، برگزاری ۴۰ بازارچه صنایع دستی برای حمایت از هنر صنعتگران این شهرستان را یادآور می شود.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دزفول خاطرنشان کرد: برگزاری ۶ کارگاه هنری در خانه تیزنو و تبدیل یک خانه تاریخی به عنوان خانه خلاق در صنایع دستی از دیگر اقداماتی است که به همت اداره میراث فرهنگی در دزفول اجرا شده است تا زمینه اشتغالزایی از این طریق نیز فراهم شود.

فعالیت حدود سه هزار هنرصنعتگر در دزفول

خادم ادامه داد: حدود سه هزار هنرصنعتگر در شهرستان دزفول فعالیت دارند و در حال حاضر صنایع دستی دزفول بین سنین و قشرهای فراوانی ترویج یافته و علاقه مندان بسیاری را جذب کرده است.

وی با اشاره به حمایت های مالی این سازمان، از پرداخت تسهیلات حمایتی به ۷۵ نفر از صنعتگران و معرفی ۸۵ پرونده دیگر برای دریافت تسهیلات به بانک های عامل و تشکیل ۱۷۵ پرونده بیمه تامین اجتماعی در راستای امنیت شغلی هنرمندان خبر می دهد.

تلاش برای برندسازی صنایع دستی دزفول

رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دزفول با اعلام صدور بیش از ۷۵۰ کارت صنعتگری برای فعالان این حوزه پس از برگزاری دوره های رایگان صنایع دستی می گوید: صنایع دستی دزفول در نمایشگاه ها و بازارهای بین المللی از جمله سلیمانیه عراق عرضه شده و تلاش شده محصولات دزفول با برند خودشان در بازار جهانی عرضه شوند.

خادم افزود: اهالی شهیون به ویژه روستای پامنار تلاش فراوانی برای توسعه و ترویج هنر کپوبافی داشته اند؛ علاوه بر این، نمی توان از برگزاری دوره های برندسازی و دوره های فضای مجازی با همکاری میراث فرهنگی غافل شد، چراکه صنعتگران با شرکت در این دوره ها می توانند در بازار امروزی به روز باشند و محصولات خود را صادر کنند.

وی اظهار کرد: دوره های آموزش صنایع دستی در زندان، مدارس، دانشکده ها و تیپ زرهی دزفول نیز برای جذب مهارت نسل جوان، کاهش آمار جرائم و اشتغالزایی برگزار شده است.

ضرورت توسعه گردشگری صنایع دستی با حمایت میراث فرهنگی

رئیس اداره میراث فرهنگی دزفول معتقد است نباید اجازه دهیم صنایع دستی شهر هنرمندپرور دزفول به فراموشی سپرده شود.

وی تصریح کرد: اداره میراث فرهنگی برای توسعه گردشگری صنایع دستی و حمایت از هنرمندان از هیچ تلاشی دریغ نخواهد کرد زیرا صادرات این محصولات ضمن ایجاد اشتغال و معرفی هنر مردم کشورمان، ارزآوری فراوانی به همراه خواهد داشت.

خادم ادامه داد: کیفیت صنایع دستی دزفول به ویژه کپوبافی در دنیا بی نظیر است و امید می رود تمدن پنج هزار ساله این شهر که با صنایع دستی آمیخته است، زنده نگه داشته شود.

دزفول و ضرورت راه اندازی بازارچه دائمی صنایع دستی

رئیس اداره میراث فرهنگی دزفول گفت: هنرصنعتگران با شرکت در دوره های آموزشی می توانند محصولات خود را به صورت آنلاین عرضه و به فروش برسانند.

خادم از برنامه ریزی برای برقراری ارتباط با کشورهای دیگر خبر می‌دهد تا دستان توانمند هنرمندان دزفول همواره در راستای توسعه صنایع دستی به کار گرفته شود.

صنایع دستی دزفول با تکیه بر پیشینه تاریخی، مهارت هنرمندان و ظرفیت بالای حضور در بازارهای داخلی و خارجی، از مهم ترین جلوه های هویت فرهنگی این شهرستان است، ظرفیتی ارزشمند که با رفع موانع موجود، ایجاد بازارچه دائمی، حمایت موثر از هنرمندان و توسعه بسترهای صادراتی، می تواند نقش مهمی در حفظ هنرهای اصیل، ایجاد اشتغال و معرفی فرهنگ غنی دزفول در عرصه های ملی و بین المللی ایفا کند.