محمود مولایی، مستندساز، که فیلم «طهران-امجدیه» را در کارنامه هنری خود دارد، درباره شکلگیری ایده اولیه این اثر و انگیزههایش برای ساخت آن به خبرنگار خبرگزاری آنا گفت: پیش از آنکه به فکر ساخت فیلمی درباره نخستین ورزشگاه مدرن ایران بیفتم، تمایل داشتم از فضای روزنامهنگاری ورزشی فاصله بگیرم و به سمت فعالیتهای تصویری بروم؛ فعالیتی که انگیزه لازم را در من ایجاد کند و در طول پروژه از آن لذت ببرم. ایده ساخت مستندی درباره ورزشگاه امجدیه، ریشه در آشنایی قدیمی من با این مکان خاطرهانگیز داشت. در دوران نوجوانی با خواندن چاپ اول کتاب «روزی روزگاری فوتبال» نوشته حمیدرضا صدر فقید، علاقه زیادی به این ورزشگاه پیدا کردم و به اهمیت آن در تاریخ ورزش و فوتبال ایران پی بردم. زمانی که وارد مطبوعات شدم، مطالب بیشتری در مورد این ورزشگاه شنیدم و بارها درباره آن گزارش نوشتم؛ همین پیشزمینه باعث شد فیلم مستند «طهران-امجدیه» را بسازم.
او درباره تفاوت «طهران-امجدیه» با دیگر مستندهای ورزشی توضیح داد: این فیلم در ژانر مستندهای تاریخی قرار میگیرد و بیش از آنکه مستندی شهری باشد، اثری ورزشی است. امجدیه بخشی از هویت تهران است و در مدرنسازی و توسعه شهر تهران در ابتدای قرن چهاردهم شمسی، وجود ورزشگاهی با چنین ویژگیهایی ضروری بود. در آن دوران که ورزش ایران هنوز دوران حرفهای و قهرمانی خود را آغاز نکرده بود، ساخت ورزشگاه امجدیه به عنوان یک زیرساخت مهم در تشکیلات تربیتبدنی، نقش بسزایی در هموار کردن مسیر حرفهایشدن ورزش ایران داشت؛ هرچند همین ورزشگاه بعدها با توسعه بیرویه پایتخت، به نوعی کارکرد خود را از دست داد.
مولایی درباره سبک روایی این فیلم گفت: در مستند «طهران-امجدیه» از همان ابتدا به این نتیجه رسیدم که فیلم نباید گفتوگومحور باشد. با وجود اینکه در مرحله پژوهش با افراد بسیاری صحبت شد، اما هیچ قهرمان یا مقام مسئولی جلوی دوربین قرار نگرفت. این یکی از مهمترین تفاوتهای این مستند است. در واقع بیش از ۹۰ درصد تصاویر فیلم، آرشیوی است و همین موضوع سبب شد مرحله پژوهش و پیشتولید زمان زیادی ببرد؛ به طوری که برخی عکسها، اسناد و فیلمهای استفادهشده در این اثر، برای نخستینبار به نمایش درآمده است.
این مستندساز در پاسخ به این پرسش که ورزش چه ظرفیتهایی برای روایت دارد که کمتر به آن توجه شده است، بیان کرد: ورزش ظرفیتهای بسیاری برای ساخت فیلمهای مستند دارد. از آنجایی که تعداد رسانههای ورزشی در کشور زیاد است و اخبار ورزشی مدام پوشش داده میشوند، همه چیز در این حوزه به روزمرگی رسیده است. موضوعات بارها در رسانههای مکتوب و تصویری تکرار میشوند و شاید دیگر دلیلی برای تبدیل آنها به یک مستند ورزشی وجود نداشته باشد. با این حال، سوژههایی در ورزش وجود دارند که مغفول ماندهاند و شاید در نگاه اول بیاهمیت به نظر برسند، اما میتوانند دستمایه ساخت یک مستند ورزشی باشند.
مولایی درباره جایگاه مستندسازی ورزشی در ایران گفت: مستندسازی ورزشی در ایران جایگاه خاصی ندارد و شاید این وضعیت در دنیا نیز مشابه باشد. با این حال، در دهه ۴۰ شمسی، فیلم مستند «جام آسیایی» ساخته هژیر داریوش که بالغ بر دو ساعت است، یکی از ارزشمندترین مستندهای ورزشی محسوب میشود. این فیلم به سفارش تلویزیون ملی ساخته شده و درباره نخستین حضور تیم ملی فوتبال در جام ملتهای آسیا و قهرمانی در این رقابتها است. اتفاقا بزرگترین شب امجدیه مربوط به قهرمانی تیم ملی در اردیبهشت ماه ۱۳۴۷ است که بخشهایی از آن در مستند «طهران-امجدیه» آمده است. با اینکه فیلم کامل «جام آسیایی» موجود است، تنها بخشهایی از آن منتشر شده است.
او اضافه کرد: همچنین در سال ۱۳۴۹، فیلم مستند «سردی آهن» اثر خسرو سینایی ساخته شد که یکی از بهترین مستندهای ورزشی است و خوشبختانه این فیلم در دسترس عموم قرار دارد. به نظر من، در دهه ۴۰ برای نخستینبار نگاه جدی به ساخت مستندهای ورزشی شد، چرا که دو تن از شاخصترین فیلمسازان زمانه به ساخت مستند ورزشی ترغیب شدند. از آن موقع تا امروز مستندهای ورزشی بسیاری ساخته شده، اما نسبت به ژانرهای دیگر بسیار اندک است و این ژانر همچنان آنطور که باید و شاید جدی گرفته نشده است.
این فیلمساز در پاسخ به اینکه رویداد جام جهانی تا چه اندازه میتواند برای ساخت مستندهای ورزشی میان مستندسازان ایجاد انگیزه کند، بیان کرد: جام جهانی و المپیک نبض ورزش دنیا محسوب میشوند و برگزاری این رویدادها جان تازهای به ورزش تزریق میکند. اهمیت این رویدادها به قدری است که تصاویر خبری آن در لحظه به مردم سراسر جهان مخابره میشود و گویی موضوعی از دید مخاطب دور نمیماند. آنها مسابقات را زنده تماشا میکنند و اگر فرصت نشود، میتوانند دانلود و مشاهده کنند. همین فراگیری رویدادهای بزرگ ورزشی و مخابره لحظهای اخبار، کار را برای مستندسازان سخت میکند، چرا که باید ایدهای را به اجرا درآورند که از چشم مخاطبان میلیونی دور مانده باشد.
او ادامه داد: در عین حال، زاویه نگاه مستندساز میتواند از یک رقابت یا تصویر بارها دیده شده، اثری قابلقبول تولید کند. جام جهانی میتواند راشهای بسیار خوبی را در اختیار مستندسازان قرار دهد، بهخصوص برای آن دسته از فیلمسازانی که به ژانر پرتره علاقه دارند. فیلمهای مستند بسیاری درباره چهرههایی مانند مارادونا، پله، مسی و دیگران ساخته شده که بخشهایی از آنها به موفقیتهایشان در جام جهانی برمیگردد. در المپیک هم چنین موضوعی صدق میکند که نمونه آن مستند «من بولت هستم» درباره دونده جامائیکایی دوی سرعت است.
محمود مولایی در پایان درباره تجربه حضور بینالمللی «طهران-امجدیه» در جشنوارهها گفت: فیلمهای مستند برخلاف فیلمهای سینمایی که نوبت اکران گسترده دارند، معمولاً فرصت کمتری برای دیده شدن دارند و حضور در جشنوارهها یکی از اتفاقات مهم برای دیده شدن این آثار است. «طهران-امجدیه» تاکنون در جشنوارههای خارجی متعددی از جمله جشنواره بینالمللی فیلم ورزشی کنیا (KISFF) که مهمترین جشنواره ورزشی قاره آفریقا است، و جشنواره بینالمللی فیلم ورزشی Côte d’Azur Sport Film Festival در شهر نیس فرانسه شرکت کرده است. علاوه بر این، در هشتمین دوره جوایز رسانههای ورزشی ایپس (AIPS) در لوزان سوئیس، در میان ۱۰ فیلم مستند برتر جهان قرار گرفت و در رنکینگ قارهای، رتبه یک آسیا را به دست آورد. پیش از اینها نیز در بازار جهانی فیلم بارسلون حضور داشته است. امیدوارم در جشنوارههای بیشتری حضور یابد. بازخوردهای خوبی از «طهران-امجدیه» گرفتهام و امیدوارم دوباره بتوانم در این حوزه کار کنم.
عوامل این فیلم مستند عبارتند از پژوهش، نویسنده و کارگردان: محمود مولایی، تهیهکننده: مصطفی شوقی، تدوین: امیرحسین تحسینی، راوی: داود نماینده، صداگذاری: مهدی اکبریان، دستیار: آرمین مهدوی، مدیر فیلمبرداری: بهنام احمدخانی، دستیاران: محمد کاظم ربیعی و حامد درودی، هلیشات: ساتیار امامی، اصلاح رنگ و نور: محمد زمانی، طراحی لوگو و پوستر: هومن اکبریان، موسیقی متن: امیر سلطانمحمدی، مدیر تولید: مهدی واشقانی.
انتهای پیام/