نایبرئیس اول کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با خبرنگار انرژی تابناک به تشریح دلایل حذف سهمیه بنزین ۵ هزار تومانی، وضعیت ناترازی تولید و مصرف سوخت، چالشهای توزیع بنزین در مناطق مختلف کشور، آثار جنگ بر تولید داخلی سوخت و همچنین موضع مجلس و وزارت نفت درباره احتمال افزایش قیمت بنزین پرداخت.
نماینده مردم سیستان و بلوچستان در مجلس دوازدهم با تأکید بر ضرورت اجرای سیاستهای غیرقیمتی برای مدیریت مصرف سوخت، افزایش قیمت بنزین را راهکار مؤثری برای حل مشکلات موجود ندانست و بر اجرای کامل احکام برنامه هفتم توسعه در حوزه انرژی تأکید کرد.
گفتگوی پایگاه خبری تحلیلی تابناک با فرهاد شهرکی را در ادامه بخوانید:
تابناک: در کارتهای سوخت، سهمیهای با نرخ ۵ هزار تومان وجود داشت که اکنون حذف شده و به موضوعی چالشبرانگیز تبدیل شده است. دلیل حذف این سهمیه چه بوده؟
کشور ما به هر دلیلی در چند سال گذشته از صادرکننده بنزین به واردکننده بنزین تبدیل شده است. دلایل این موضوع متعدد است؛ از جمله اینکه خودروهای موجود در کشور نسبت به استانداردهای جهانی مصرف سوخت بالاتری دارند، تعداد خودروهای فرسوده در ناوگان حملونقل کشور قابل توجه است و همچنین در بسیاری از شهرها زیرساختها و سامانههای حملونقل عمومی توسعه کافی نیافتهاند. مجموعه این عوامل موجب شده است که میزان مصرف سوخت به شکل قابل توجهی افزایش یابد.
با وجود اقدامات گستردهای که در حوزه تولید انجام شده، تولید داخلی پاسخگوی میزان مصرف نبوده و در نتیجه چندین سال است که کشور به واردکننده بنزین تبدیل شده است. این وضعیت سبب شده بخش قابل توجهی از منابع ارزی کشور که میتوانست صرف تأمین کالاهای اساسی، دارو و سایر نیازهای ضروری شود، برای واردات بنزین اختصاص یابد. از سوی دیگر، بنزین کالایی است که مصرف آن عملاً به معنای از بین رفتن یک سرمایه است؛ زیرا در نهایت سوزانده میشود و علاوه بر آن، به افزایش آلودگی هوا نیز منجر میشود.
تابناک: آیا دو جنگ تحمیلی 12 و 40 روزه که منجر به حملات دشمن صهیونی- امریکایی به تاسیسات و پالایشگاه های ایران شد، روی اتخاذ چنین تصمیماتی تاثیری داشته است؟
در جریان جنگ تحمیلی اخیر حمله به برخی تأسیسات و چهار پالایشگاه مرتبط با پارس جنوبی موجب شد بخشی از میعانات گازی که از پارس جنوبی تامین میشد تقریبا ظرفیتی از آن از دست برود. کاهش برداشت میعانات گازی که خوراک برخی واحدهای تولید بنزین را تأمین میکردند، بر میزان تولید داخلی تأثیر گذاشت. از سوی دیگر در شرایط جنگ تحمیلی سوم و محدودیتهای ایجاد شده، امکان تأمین بنزین از خارج کشور نیز با دشواریهایی مواجه شد و کشور ناگزیر شد نیاز خود را صرفاً از محل تولید داخلی تأمین کند.
پیش از این نیز میان تولید و مصرف بنزین ناترازی وجود داشت و آسیبهایی که به بخش تولید وارد شد، این ناترازی را تشدید کرد. در چنین شرایطی امکان ادامه توزیع بنزین به شیوه گذشته وجود نداشت. بر همین اساس، در برنامهریزیهای انجامشده دولت و نهادهای مربوطه، سهمیه نرخ دوم که ۱۰۰ لیتر بود ۳۰ لیتر کاهش دادند و به ۷۰ لیتر رساندند و سهمیه نرخ سوم با قیمت ۵ هزار تومان نیز حذف شد.
تابناک: در گفتگوهایی که با نمایندگان مجلس دوازدهم بخصوص اعضای کمیسیون انرژی داشتیم، نمایندگان نسبت به تغییر قیمت سوخت انتقاد داشتند. این انتقادات آیا در تصمیمات دولت اثری دارد؟
بله مجلس دوازدهم نسبت به این تصمیمات انتقاد دارد. دلیل این انتقاد آن بود که کاهش سهمیه نرخ دوم و حذف سهمیه ۵ هزار تومانی بهصورت یکسان در سراسر کشور اشتباه بود؛ در حالی که شرایط مناطق مختلف کشور یکسان نیست. در برخی شهرها سامانههای حملونقل عمومی گسترده و کارآمد وجود دارد، اما در برخی مناطق، از جمله استان سیستان و بلوچستان، چنین امکاناتی یا بسیار محدود است یا اساساً وجود ندارد.
تابناک: دلیل انتقاد نمایندگان مجلس به کم شدن سهمیه های سوخت است یا تغییر قیمت ها؟
به اعتقاد ما اجرای این سیاست به شکل یکسان با عدالت در توزیع انرژی سازگار نبود. به طور مثال در تهران شهروندان میتوانند در صورت محدودیت مصرف بنزین از خطوط مترو، اتوبوس، تندرو و سایر وسایل حملونقل عمومی استفاده کنند اما در بسیاری از استانها از جمله سیستان و بلوچستان مردم ناچارند تمامی امور روزمره خود و خانوادهشان را با خودروی شخصی انجام دهند. در چنین شرایطی، کاهش سهمیه بنزین مشکلات جدی برای مردم ایجاد میکند.
به عنوان نمونه در زابل که حوزه انتخابیه بنده است، تهیه یک گالن ۲۰ لیتری بنزین در برخی موارد به قیمتی بین دو تا دو میلیون و ۶۰۰ هزار تومان رسیده است. در نتیجه برخی افراد ناچار میشوند بنزین مورد نیاز خود را خارج از شبکه رسمی توزیع تهیه کنند. ما کمبود و ناترازی موجود را انکار نمیکنیم و از ابعاد آن نیز آگاه هستیم اما معتقدیم اجرای یکسان این سیاست در سراسر کشور، بدون توجه به تفاوتهای منطقهای با مدیریت صحیح منابع و توزیع عادلانه سازگار نیست.
تابناک: نمایندگان مجلس در نشست با وزیر نفت با افزایش قیمت بنزین مخالفت کردند؛ با این حال دولت امکان افزایش فصلی قیمت بنزین را دارد. آیا چنین طرحی اجرایی خواهد شد؟
در جلسه وبیناری یکشنبه گذشته، موضوع افزایش قیمت بنزین مطرح شد و مسئولان مربوطه تکذیب کردند که در حال حاضر هیچ برنامه یا سیاست قیمتی برای افزایش نرخ بنزین در وزارت نفت با توجه به مشکلاتی که هست وجود ندارد. در این جلسه توسط همکاران ما در مجلس از جمله بنده که به عنوان نماینده کمیسیون فرصت اظهارنظر داشتیم بر این موضوع تأکید شد که شرایط کنونی جامعه آمادگی پذیرش هیچگونه شوک قیمتی یا تغییر در قیمت بنزین را ندارد؛ هر چند بر اساس پژوهشها و مطالعات انجامشده افزایش قیمتهایی که در گذشته اعمال شدهاند در کوتاهمدت تا حدودی بر میزان مصرف تأثیر گذاشتهاند، اما در میانمدت و بلندمدت هیچگونه تأثیر تأثیر قابل توجهی نداشته است. به همین دلیل، تأکید اعضای کمیسیون در جلسه این بود که هر گونه برنامهریزی باید بر پایه سیاستهای غیرقیمتی انجام شود.
تابناک: در این جلسه نمایندگان راهکارهایی را به وزیر نفت ارایه کردند؛ آیا این راهکارها قابلیت اجرایی شدن در شرایط کنونی کشور را دارد؟
در این جلسه نمایندگان ذرباره بهینهسازی مصرف، صرفهجویی، جلوگیری از قاچاق سوخت و سایر اقداماتی که میتواند در مدیریت مصرف مؤثر باشد تاکید داشتند. از جمله موضوعات مهم در این زمینه، کاهش مصرف سوخت خودروها، توسعه استفاده از خودروهای دوگانهسوز، بهرهگیری از گاز طبیعی فشرده (CNG) و همچنین استفاده از گاز مایع (LPG) بود که در برنامههای مصوب نیز برای آنها تکالیفی در نظر گرفته شده است.
آماری در این جلسه ارائه شد که در حال حاضر حدود ۷۷ درصد سوختگیریها از طریق کارت خودرو انجام میشود، در حالی که مطابق تکالیف برنامه هفتم توسعه این میزان ۹۵ درصد است. بنابراین هنوز فاصله قابل توجهی با اهداف تعیینشده وجود دارد. به همین دلیل تأکید شد که قوانین و احکام برنامه هفتم بهطور کامل اجرا شوند؛ بهویژه طرحهایی مانند انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی که میتواند امکان شناسایی دقیق مصرفکنندگان و مدیریت بهتر مصرف را فراهم کند. هنگامی که از کارتهای آزاد جایگاههای سوخت استفاده میشود، امکان رهگیری و شفافسازی دقیق مصرفکنندگان وجود ندارد. برای مثال در بسیاری از جایگاههای سوخت تهران استفاده از کارت آزاد موجب میشود اطلاعات مصرفکننده بهطور کامل قابل رصد نباشد. در نتیجه اقدامات و ظرفیتهای متعددی در احکام بودجه و برنامه هفتم توسعه پیشبینی شده که هنوز بهطور کامل اجرا نشدهاند. به اعتقاد ما اجرای این احکام و سیاستهای غیرقیمتی میتواند بهمراتب مؤثرتر و کارآمدتر از افزایش قیمت سوخت باشد.
تابناک: سوال پایانی اینکه مردم نگران افزایش قیمت بنزین باشند یا نه؟
باز هم تأکید میکنم که وزیر نفت در جلسه وبیناری به طور صریح اعلام کرد هیچ برنامهای برای افزایش قیمت بنزین وجود ندارد و بقیه نمایندگان مجلس و اعضای کمیسیون انرژی نیز بر این موضوع تأکید داشتند که افزایش قیمت، مسیر مؤثری برای حل مشکلات موجود نیست. در مقابل اجرای احکام برنامه هفتم توسعه از جمله انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی و سایر ابزارهای مدیریتی پیشبینیشده میتواند نتایج بهتری در مدیریت مصرف و کاهش ناترازی سوخت به همراه داشته باشد.
گفتگو: مهتاب بهرامی آسترکی