محققان بینالمللی در یک کشف بسیار جذاب و غیرمنتظره متوجه شدهاند که سمندرهای آتشین دارای ویژگی «بیوفلورسانس» هستند؛ به این معنی که آنها میتوانند نور فرابنفش محیط را جذب کرده و آن را بهصورت یک درخشش خیرهکننده آبی و سبز بازتاب دهند. این جاندار مینیاتوری سیاه و زرد که سالهاست بهعنوان یکی از نمادهای حیاتوحش اروپا شناخته میشود، قرنها این راز نورانی را در بافتهای پوستی خود مخفی کرده بود و اکنون این دستاورد، فصل جدیدی از نحوه ارتباطات مخفیانه جانوران در تاریکی مطلق جنگلها را پیش روی دانشمندان بازکرده است.
تغییر تاریخ باستانشناسی طبیعی
زمانی که یک زیستشناس تکاملی از موزه علوم طبیعی بارسلونا تصمیم گرفت در جریان سفر تحقیقاتی خود، یک چراغقوه فرابنفش یا «بلکلایت» به همراه داشته باشد؛ در مسیر خود به یک سمندر آتشین برخورد کرد که در حال عبور از جاده بود و وقتی نور چراغقوه را روی بدن این موجود انداخت، با صحنهای باورنکردنی مواجه شد؛ لکههای زردرنگ روی پوست سمندر ناگهان با الگویی درخشان و خالخالی به رنگ آبی متمایل به سبز شروع به تابش کردند.
تفاوت جادویی درخشش زیستی با تولید نور شیمیایی
برای درک بهتر این پدیده باید بدانیم که بیوفلورسانس با بیولومینسنس (مانند درخشش کرمهای شبتاب) کاملاً متفاوت است. موجوداتی که بیولومینسنس دارند، نور را از طریق واکنشهای شیمیایی درون سلولهای خود تولید میکنند، اما سمندر آتشین برای درخشش حتماً به یک منبع نور خارجی مانند اشعه فرابنفش نیاز دارد تا انرژی آن را جذب کرده و در یک طولموج دیگر پس بفرستد؛ ویژگی خاصی که پیشازاین تصور میشد بیشتر تخصص موجودات اعماق دریا و بندپایان است.
معمای سمهای مایع که در تاریکی میدرخشند
دانشمندان پس از آزمایشهای گسترده در زیستگاههای اسپانیا و آلمان متوجه شدند این نور خیرهکننده بیشتر در امتداد پهلوها و شکم سمندر جریان دارد. اما غافلگیری اصلی زمانی رخ داد که محققان از ترشحات سمی پوست این جاندار نمونهبرداری کردند؛ این مایع سمی و غلیظ نیز زیر نور فرابنفش بهشدت میدرخشید. این موضوع نشان میدهد که کپسولهای تولیدکننده پویزن (سم) در پشت چشمها و پوست این دوزیست، منبع اصلی این مولکولهای نورانی ناشناخته هستند.
مهندسی بیولوژیک مایاها برای ارسال پیامهای مخفیانه
به گزارش سایت Smithsonian محققان بر این باورند که این درخشش کاربردهای حیاتی برای بقای سمندرها دارد. ازآنجاییکه این موجودات شبگرد هستند و در جنگلهای انبوه زندگی میکنند، این نور به آنها کمک میکند تا یکدیگر را در تاریکی پیدا کنند. جالب اینجاست که نور کامل ماه در فصل پاییز حاوی بیشترین میزان طولموجهای فرابنفش است؛ سیستمی هوشمندانه که به آنها اجازه میدهد بدون جلبتوجه صیادان بزرگ، با جفت خود ارتباط برقرار کنند.
تابلوی ایست نئونی برای فراریدادن شکارچیان جنگل
علاوه بر کاربرد ارتباطی، این سیستم نورانی یک مکانیسم دفاعی فوقالعاده است. لکههای زرد روی بدن سمندر آتشین در طول روز بهعنوان یک هشدار بصری به شکارچیان عمل میکنند تا به آنها بفهمانند با یک موجود سمی طرف هستند. حالا مشخص شده که در طول شب نیز، فلورسانس متمرکز در این لکهها و ترشحات سمی، این تابلوی هشدار را روشن نگه میدارد تا هیچ حیوان شکارچی در تاریکی شب هوس نزدیکشدن به این دوزیست خطرناک را نکند.
کشف این ویژگی در سمندر آتشین به ما نشان میدهد که تئوریهای علمی ما چقدر میتوانند ناقص باشند و حتی شناختهشدهترین موجودات روی زمین نیز هنوز رازهای کشفنشدهای دارند. این بیومولکولهای تازه کشفشده در خون و غدد سمندر، نهتنها درک ما را از فرآیندهای تکاملی عمیقتر میکنند، بلکه پتانسیل این را دارند که در آینده بهعنوان ابزارهای نوین ردیابی بیولوژیکی در آزمایشگاههای پزشکی مورداستفاده قرار گیرند.