نورنیوز-گروه فرهنگی: مراسم اهدای نشان «پارسی‌جان» دفتر پاسداشت زبان و ادب فارسی حوزه هنری به اسماعیل بقائی - سخنگوی وزارت امور خارجه - امروز (چهارشنبه، ۲۰ خرداد) در حوزه هنری برگزار شد.

ناصر فیض - مدیر دفتر پاسداشت ادب فارسی حوزه هنری - در سخنانی در این مراسم اظهار کرد: پایه اصلی حوزه هنری ادبیات است؛ از همان ابتدا حوزه هنری به زبان فارسی توجه کرده است اما از چند سال پیش تصمیم گرفته شد به صورت اختصاصی و ویژه به این موضوع توجه شود. در این مسیر تلاش کردیم همه حرکت‌ها، مؤسسات و مجموعه‌هایی که دغدغه زبان فارسی دارند، دیده شوند؛ افرادی که ظرافت‌های زبان فارسی را درک می‌کنند و در جایگاه درست از آن بهره می‌برند.

او سپس بیان کرد: بخشی از فعالیت ما تقدیر از کسانی‌ است که وظیفه و مأموریت اصلی‌شان حفظ و ترویج زبان فارسی نیست اما دغدغه زبان فارسی دارند و این کار برایشان حکم وظیفه اداری محول شده و دستوری ندارد. همین موضوع باعث می‌شود افرادی که مسئولیت مستقیم در حوزه زبان فارسی دارند نیز وظایف خود را دقیق‌تر انجام دهند.

فیض با اشاره به نشان «سرو سیمین» افزود: قدردانی ما در قالب لوح یادبود و تندیس «سرو سیمین» به افرادی اهدا شد که در این حوزه دغدغه داشتند و اثرگذار بوده‌اند.

فیض با اشاره به تأکیدات رهبر شهید بر اهمیت زبان فارسی گفت: کمتر دیداری بود که ایشان به بهانه‌ای به زبان فارسی گریز نزنند و اهمیت زبان فارسی را گوشزد نکرده باشد.

او در پایان سخنان خود نیز اظهار کرد: لطمه از جایی وارد می‌شود که زبان یک ملت را بگیرند و ابزاری که یک ملت با آن ارتباط برقرا می‌کنند را زیر سؤال ببرند تا از جایگاه اصلی فاصله بگیرد. با گرفتن زبان، خیلی چیزهای دیگر را می‌شود از یک ملت گرفت. 

سپس میلاد عرفان‌پور - مدیر دفتر آفرینش‌های ادبی حوزه هنری - در سخنانی گفت: زبان فارسی خط مقدم ما در نبرد تمدنی دیرینه ما بوده و هست. هرچند در نگاه ظاهری شاید دیده نشود اما اهالی فرهنگ و اهالی ادبیات می‌دانند چه ارزش راهبردی‌ای در زبان فارسی و در نبرد تمدنی هست. از این جهت پاسداری از زبان فارسی، پاسداری از خط مقدم ماست و اگر این سنگر را از دست بدهیم،‌ سنگرهای بعدی که سنگر فرهنگ و سنگر هویت هستند را هم از دست خواهیم داد.

او با اشاره به وقوع جنگ‌ ۱۲ روزه تا جنگ تحمیلی سوم و دفاعی مقدسی که در آن حضور داریم و شعرهایی که در این مدت سروده شده است، گفت: شاعران همچون همیشه در خط مقدم ایستادند. در شرایطی که پرچمدار بزرگ این جبهه یعنی «رهبر شهید» به شهادت رسیدند اما اکنون زنده‌تر از قبل میدان را فرماندهی می‌کنند. شاهد بودیم که سخنگوی وزارت امور خارجه در سخنان خود ابیاتی از شعر فارسی را قرائت می‌کند و قطعا پهلوانان عرصه ادب و زبان فارسی نیز این رفتار عزتمندانه را تحسین می‌کنند؛ موضوعی که برای ما مایه افتخار است.

عرفان‌پور با اشاره به نگاه رهبر شهید به شعر نیز اظهار کرد: ایشان تأکید داشتند که اگر قرار باشد تنها یک هنر از میان هنرهای مختلف انتخاب شود، آن هنر، شعر است. نگاه ایشان به شعر و ادبیات صرفاً ذوقی نبود؛ بلکه نگاهی راهبردی به این حوزه داشتند. امیدوارم که توجه به زبان فارسی بیش از گذشته گسترش و بیش از پیش در جامعه سرایت پیدا کند و زبان فارسی که عزیزدردانه رهبر شهیدمان بود، بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.

سپس محسن مؤمنی شریف - نویسنده - با بیان اینکه زبان فارسی، استقلال فرهنگی ماست و با بیان اینکه رهبر شهید بیشترین اهتمام را به زبان داشتند، به نقل خاطره‌ای از دیدار با مقام معظم رهبری درباره توجهی که رهبر شهید به زبان فارسی داشتند، گفت.

او سپس ادامه داد: زبان فارسی علاوه بر اینکه زبان انقلاب اسلامی است، زبان تمدن نوین اسلامی نیز هست. نگرانی که رهبر شهید انقلاب داشت و در دیدار با شاعران هم فرمودند این بود که «من از فرسایس زبان فارسی نگران هستم.» دو مورد ایشان را نگران می‌کرد؛ یکی هجوم واژه‌های بیگانه و دیگری بی‌اعتنایی و عدم حساسیت به استفاده از زبان‌های دیگر. اهتمامی که سخنگوی وزارت امور خارجه برای زبان فارسی دارد، در توجه به این زبان بی‌تأثیر نخواهد بود.

در ادامه مراسم، یوسفعلی میرشکاک - شاعر  پیشکسوت - با اشاره به اینکه در سه‌ماهه اخیر  سخنان بقائی را دنبال کرده است، گفت: او با صراحت و دقت وارد مسائل می‌شود و زبان شسته‌رفته‌ای دارد.

او با تأکید بر اینکه زبان فارسی هویت ماست و بخش مهمی از  فرهنگ و تاریخ ما در این زبان تجلی پیدا می‌کند، گفت: در شرایط کنونی، حفظ این هویت به موفقیت‌هایی وابسته است که چه در میدان نبرد و چه در عرصه دیپلماسی به دست می‌آوریم. خواهشی دارم که جامعه شاعران، ادیبان و هنرمندان بر این مسئله متمرکز شوند و از مسئولان و مردمی که با وجود مشکلات اقتصادی و فشارهای معیشتی همچنان ایستادگی کرده‌اند، حمایت کنند. امروز در این فضای جنگ با اهریمنی که هرروز نظرش عوض می‌شود، نباید مسائل را جناحی دید. آنچه اهمیت دارد، حفظ وحدت است.

این شاعر با بیان اینکه باید قدردان تلاش‌های دستگاه دیپلماسی و مسئولان باشیم نیز خاطرنشان کرد: فشارها بر مردم زیاد است و این واقعیتی انکارناپذیر است، اما مسئله‌ای که امروز با آن مواجه هستیم، بسیار فراتر از مشکلات روزمره است. اگر در میدان شکست بخوریم، هویت فرهنگی و زبان فارسی آسیب خواهد دید و دیگر چیزی از میراث کهن و معاصر ما باقی نخواهد ماند.

سیدعلی میرفتاح - نویسنده و روزنامه‌نگار - نیز در این مراسم با اشاره به برخی چالش‌های موجود در زبان فارسی گفت: یکی از مشکلات امروز زبان فارسی این است که گاهی زبان انتزاع و زبان انضمام با یکدیگر قاطی می‌شود و همین مسئله می‌تواند زمینه‌ساز سوءتفاهم شود. زبان فارسی تاریخی طولانی دارد و در طول زمان با مباحث عرفانی، استعاری و ادبی پیوند خورده است اما در فضای امروز گاهی نیاز داریم، بسیار روشن و واضح سخن بگوییم تا از سوءبرداشت جلوگیری شود؛ در برخی مواقع، استفاده از واژه‌های انگلیسی برای انتقال دقیق معنا ساده‌تر به نظر می‌رسد و این مسئله نشان می‌دهد که زبان فارسی در برخی حوزه‌ها نیازمند به‌روزرسانی است؛ البته شاید این موضوع به ضعف عملکرد ما باز می‌گردد که به‌ جای اینکه تفاهم ایجاد کند، سوتفاهم ایجاد می‌کند. در واقع استفاده از گنجینه ادبیات فارسی ظرفیت بزرگی است اما گاهی استعاره‌ها و تعابیر ادبی می‌توانند، برداشت‌های متفاوتی ایجاد کنند و این موضوع نیازمند دقت بیشتری است.

میرفتاح سپس با اشاره به تأکید رهبر انقلاب برای خواندن سوره مبارکه «فتح» اشاره کرد و گفت: این توصیه به نظر من بسیار مهم بود اما آن‌گونه که باید در رسانه‌ها به آن پرداخته نشد و همچنان جای کار فراوانی در این زمینه وجود دارد.

او یاد آور شد: امروز عرصه رسانه، دیپلماسی و روایت‌گری به یکدیگر پیوند خورده است و هر بخشی که نتواند خود را با این فضا هماهنگ کند از قافله عقب خواهد ماند.

وحید یامین‌پور - نویسنده و پژوهشگر - نیز در این مراسم با بیان اینکه معمولاً دیپلمات‌ها لفظی را به کار می‌برند که ربطی به معنای آن واژه ندارد، گفت: اساساً زبان دیپلماسی کج است و نوعی دلالی در سطوح بالا و تشریفات است. انگار باید زبانش کج باشد تا معامله را جوش دهد. عجیب است که در دوره‌ای هستیم که زبان دیپلماسی مستقیم شده و این موضوع ارزشمند است و از این جهت لذت می‌بریم و انگار چیزی در دیپلماسی درخشیده است و احتمالا دلیلش این است که جهان دارد مستقیم می‌شود و جهت درست تاریخ واضح‌تر شده و مردم هم دارند، مستقیم می‌شوند. زبان دیپلماسی که کج‌ترین زبان بوده هم دارد مستقیم می‌شود.

او یادآور شد: زبان و سخن اگر مستقیم باشد، نشان از این دارد که به لحاظ هستی‌شناختی مستقیم هستیم. امثال آقای بقایی محل بروز و تجلی‌گاه این  مستقیم بودن و استقامت است.

سیدحسین شهرستانی - شاعر -  نیز در سخنانی گفت: سال‌ها پیش دوگانه‌ای با عنوان «میدان و دیپلماسی» مطرح می‌شد؛ دوگانه‌ای که در فرهنگ ما، تضادش، تضاد کاذب و مجهولی بود. این دوگانه را اگر بخواهیم در سنت فرهنگی ایران تطبیق دهیم، می‌توان از دو شخصیت «پهلوان» و «وزیر» یاد کرد؛ دو شخصیتی که هر دو در فرهنگ ایرانی حضور دارند و در تقابل با یکدیگر نیستند. «پهلوان» وجهه زبان‌آوری و خردمندی دارد و «وزیر» وجهه پهلوانی و شجاعت و دلیری و تضاد و کشمکشی بین این‌ها وجود ندارد.

او افزود: مسئله‌ای که امروز حائز اهمیت است، روح پهلوانی است که در تاریخ و حماسه ملی ایرانیان در این روزها ظاهر شده است و در حوزه وزارت امور خارجه انعکس پیدا می‌کند.

این شاعر یادآور شد: کسی انتظار ندارد که سخنگوی وزارت امور خارجه یا شخصیت‌های سیاسی به معنای منفی کلمه رجز بخوانند اما در شرایط کنونی انتظار می‌رود تا گفتار سیاسی بتواند احوال سیاسی امروز جامعه ایران را بروز دهد. رعایت تعادل و اعتدال در گفتار سیاسی و رسانه‌ای، یکی از مهم‌ترین ضرورت‌های امروز کشور است. مثلا گفتار قرارگاه خاتم باید نماینده عقلانیت جمهوری اسلامی و وزارت امور خارجه نماینده شجاعت اسلامی باشد و این دو مکمل هم باشند. 

علیرضا قزوه - شاعر و رئیس دفتر پاسداشت زبان فارسی در صدا و سیما - نیز در این مراسم با تقدیر از اسماعیل بقائی گفت: پیشنهاد تجلیل از آقای بقائی از آنجا مطرح شد که احساس می‌کردیم مواضع و نوع سخن گفتن ایشان، بازتاب‌دهنده همان نگاهی است که بسیاری از اهالی فرهنگ و ادب نسبت به مسائل کشور دارند.

قزوه با اشاره به سابقه فعالیت خود در حوزه دیپلماسی اظهار کرد: نزدیک به ۱۰ سال در عرصه دیپلماسی حضور داشتم و شاید در میان شاعران و نویسندگان، افراد کمی باشند که چنین تجربه‌ای داشته باشند. در تمام این سال‌ها تلاش کردم شأن و اعتبار جامعه هنری و ادبی کشور را حفظ کنم.

این شاعر با اشاره به اهمیت انس مسئولان با کتاب و ادبیات گفت: شخصیت‌هایی که اهل مطالعه و ادبیات هستند، در سخن گفتن و ارتباط با مردم نیز موفق‌تر عمل می‌کنند و به نظر می‌رسد این ویژگی در سخنان آقای بقائی نیز قابل مشاهده است؛ از استفاده مناسب از طنز گرفته تا بیان موجز، دقیق و اثرگذار! بهره‌گیری از ظرفیت شاعران، نویسندگان و چهره‌های فرهنگی در حوزه دیپلماسی فرهنگی کشور ضرورتی جدی است و باید بیش از گذشته از این ظرفیت استفاده شود.

اسماعیل بقائی - سخنگوی وزارت امور خارجه - در آیین اهدای نشان «پارسی‌جان»  هم در سخنانی گفت: من غافلگیر شدم. به من گفتند جلسه‌ای است و فکر می‌کردم درباره موضوعات مرتبط با  دیپلماسی فرهنگی است و البته حدس می‌زدم درباره زبان فارسی باشد اما تصور نمی‌کردم به این شکل آن هم در چنین روزی و با توجه اتفاقات شب گذشته این مراسم برگزار شود اما نشان دادید چقدر برای زبان فارسی اهمیت قائل هستید و این خود بخشی از روح ایرانی است و این روحی است که ما را تا الان زنده نگه داشته و می‌توانیم با قوت و قدرت بگوییم با همین روحیه پیش می‌رویم و ایران ما از این گردنه نیز با سربلندی عبور خواهد کرد.

او با بیان اینکه این لطف شما برای من مایه افتخار است، گفت: پاسداشت زبان فارسی را وظیفه خود می‌دانیم؛ زیرا زبان فارسی برای ما صرفاً ابزار گفت‌وگو نیست بلکه زبان فارسی برای ما وطن و عین ایران است. در هنگامه حوادث و بحران‌ها، اگر قرار باشد از همه داشته‌ها و ظرفیت‌های خود برای حفظ هویت‌ و افزایش اقتدارمان استفاده کنیم، یکی از مهم‌ترین داشته‌های ما زبان فارسی است. بنابراین استفاده درست از زبان فارسی صرفاً یک امر زیباشناسی و ذوقی نیست بلکه استفاده از دارایی‌های تمدنی ملت ایران است.

بقایی یادآور شد: حکمت‌هایی که در بوستان و گلستان است، حکمت‌هایی برای عمل اسن. حضرت سعدی می‌فرماید که «اگر پیل زوری وگر شیر چنگ/ به نزدیک من صلح بهتر که جنگ/ چو دست از همه حیلتی در گسست/ حلال است بردن به شمشیر دست/ اگر صلح خواهد عدو سر مپیچ/ وگر جنگ جوید عنان بر مپیچ/ که گر وی ببندد درِ کارزار/ تو را قدر و هیبت شود یک، هزار/ ور او پای جنگ آورد در رکاب/ نخواهد به حشر از تو داور حساب/ تو هم جنگ را باش چون کینه خواست/ که با کینه‌ور مهربانی خطاست» این ظاهرا شعر است اما همه دیپلماسی ما در همین چند بیت نهفته است.

بقائی تأکید کرد: اگر ما به‌ عنوان خدمتگزاران ملت ایران در دستگاه دیپلماسی به زبان و ادب فارسی اهتمام داریم، به این دلیل است که راهی جز این نداریم. اگر بخواهیم معرف و نماینده شایسته‌ای برای ملت ایران به‌ ویژه در این روزها باشیم، لاجرم باید ادبیات فارسی را بشناسیم و بدانیم که چه بوده‌ایم و چه هویتی داریم. همانطور که بخشی از «روح ایرانی» می‌گوید: «بنی آدم اعضای یک پیکرند که در آفرینش ز یک گوهرند»، امروز هم می‌گوید: «تو رستم تهمتنی بزن که خوب می‌زنی». این از پرمحتوا بودن کلام فارسی است که در هر شرایطی برای ما نسخه ای پیچیده و تنها هنر ما باید این باشد که آن‌ها را استخراج کنیم و استفاده کنیم. بهترین‌ها را گذشتگان ما گفته‌اند؛ ما باید آن‌ها را پیدا کنیم و به‌ موقع و به‌ جا استفاده کنیم و در حین استفاده به خود ببالیم که به چنین فرهنگی تعلق داریم. 

او با اشاره به سخنان میرفتاح گفت: نکته‌ای که درباره دشوار بودن ترجمه فرمودند درست است اما یکی از  برکات مقاومت ایرانیان در این سه‌ ماه و به نوعی یکی‌دو سال اخیر  آشنایی دنیا به زبان فارسی است. اگر می‌خواهند خوب ایران را بفهمند زبان فارسی را یاد بگیرند. تلاش ما باید این باشد که به دنیا و خودمان نشان دهیم، زبان فارسی برای انتقال دشوارترین مفاهیم توانمند است. بنده و دوستانم در وزارت امور خارجه با وسواس تلاش می‌کنیم از زبان فارسی به‌ عنوان مهم‌ترین رشته تسبیح هویت ایران استفاده کنیم؛ هم برای انسجام داخلی و هم برای اینکه به دنیا بگوییم ما به چه فرهنگ، تمدن و هویتی تعلق داریم.

سخنگوی وزارت امور خارجه اظهار کرد: ما حتماً دست یاری به سوی اهالی فرهنگ، ادب و زبان فارسی دراز می‌کنیم؛ زیرا بدون کمک و همراهی شما نمی‌توان این مسیر را ادامه داد. شاید باور نکنید، اما گاهی برای تنظیم یک توییت یا یک پیام، سه تا چهار ساعت زمان می‌گذارم و با استادانی که می‌شناسم، تماس می‌گیرم تا مطمئن شوم واژه یا تعبیری اشتباه استفاده نشده باشد.

بقائی ادامه داد: فلسفه این برنامه آن است که از کسانی تقدیر شود که مسئولیت مستقیم در حوزه زبان فارسی ندارند تا کارشان دیده شود اما من واقعاً معتقدم که ما در دستگاه دیپلماسی مسئولیت مستقیم در پاسداشت زبان فارسی داریم؛ زیرا  وزارت امور خارجه و دستگاه دیپلماسی به‌ عنوان نماد حاکمیت ملی جمهوری اسلامی ایران، باید هم خود را به بهترین ابزارهای کلام و بیان مجهز کند و هم وظیفه‌ مستقیم و روشنی در حفظ و ارتقای زبان فارسی به‌ عنوان مهم‌ترین عنصر هویتی و تمدنی ایران بر عهده داشته باشد.