به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، در ۲۴ ذیالحجه سال دهم هجری، پس از گفتگوی پیامبر اسلام (ص) با هیئتی از مسیحیان نجران دربارهٔ ماهیت حضرت عیسی (ع) و کشیده شدن بحث به مجادله، پیشنهاد «مباهله» (نفرین متقابل برای آشکار شدن حق از باطل) مطرح شد.
این واقعه با نزول آیه ۶۱ سوره آلعمران (آیه مباهله) رسمیت یافت که در آن خداوند دستور میدهد طرفین همراه با فرزندان، زنان و جانهای خود (أنفسنا) برای حقانیت خویش دعا و نفرین کنند.
صحنه مباهله؛ نمایش عظمت اهل بیت- در روز موعود (۲۴ ذیالحجه)، پیامبر (ص) در حالی به صحرا آمد که دستان امام حسن (ع) و امام حسین (ع) را گرفته بود، حضرت علی (ع) در پیش رویش حرکت میکرد و حضرت فاطمه (س) در پشت سر ایشان قرار داشت. پیامبر به همراهانش فرمود: «هرگاه من دعا کردم، شما آمین بگویید.» اسقف نجران با دیدن این منظره، رنگش پرید و گفت: «من چهرههایی میبینم که اگر از خدا بخواهند کوه را از جا بکند، خواهد کَند. مباهله نکنید که همگی هلاک میشوید و تا پایان دنیا مسیحی بر روی زمین نخواهد ماند.» از این رو، مسیحیان از مباهله منصرف شده و درخواست صلح و جزیه کردند.
کلیدهای فهم واقعه؛ انتخاب خاص اهل بیت (ع)؛ پیامبر (ص) عزیزترین افراد خود را همراه برد. در آیه، «أبناءنا» فرزندان ما به حسنین (ع)، «نساءنا» زنان ما به حضرت فاطمه زهرا(س) و «أنفسنا» به علی بن ابیطالب (ع) تفسیر شده است. این انتخاب نشان میدهد که علی (ع) « جان و نفس پیامبر» است. این امر اثباتکنندهٔ منزلت ویژه و ولایت اهل بیت است.
همزمانی با آیه تطهیر؛ در همان روز، پیامبر عبای خود را بر سر اهل بیت کشید و آیه تطهیر (احزاب، ۳۳) نازل شد که پاکی مطلق آنان را به تصریح قرآن اثبات میکند.
ایمان و توکل پیامبر؛ آوردن عزیزترین بستگان به میدان نفرین، نشانه باور راسخ به حقانیت دعوت و اعتماد به تأیید الهی است.
پیامهای فراگیر واقعه
پیام اول: اثبات حقانیت اسلام در برابر مسیحیت – انصراف اسقفهای آگاه از اوصاف پیامبر آخرالزمان، سندی زنده بر صدق نبوت است.
پیام دوم: تثبیت جایگاه اهل بیت و امامت – آیات مباهله و تطهیر، از قویترین ادله قرآنی بر برتری و جانشینی امام علی (ع) به شمار میروند.
پیام سوم: مباهله، روشی الهی برای حل اختلافات – این روش منحصر به زمان پیامبر نیست؛ هرچند شرایط آن (اخلاص و همراهی بهترین افراد) دشوار است، اما به عنوان یک اصل قرآنی مطرح است.
پیام چهارم: الگوی شجاعت و عزت مؤمنانه – پیامبر با قاطعیت فرمود «اسلام بیاورید یا جزیه دهید و یا مباهله کنید» و هرگز از اعلام حق هراس نداشت.
پیام پنجم: محوریت خانواده در اسلام – مهمترین صحنه تاریخ اسلام با حضور نزدیکترین اعضای خانواده شکل میگیرد؛ نهاد خانواده کانون ایمان و فداکاری است.
پیام ششم: پیوند مباهله و عاشورا – امام حسین (ع) در کربلا نیز با آوردن اهل بیت خود، همان حقیقتی را تکرار کرد که پیامبر در مباهله نشان داد: فدا شدن عزیزان در راه روشنگری.
ابعاد سیاسی، اجتماعی و معاصر واقعه
الگویی برای عصر حاضر: با استناد به بیانات امام خمینی و رهبرمعظم شهید انقلاب، مباهله صرفاً یک رویداد تاریخی نیست، بلکه یک «حقیقت زنده» در فرهنگ سیاسی-اجتماعی تشیع است.
پیامهای ماندگار: این واقعه به عنوان نماد و الگویی برای مبارزه با استکبار، تثبیت ولایت، وحدت امت اسلامی، تبیین جایگاه خانواده و نقشهٔ راهی برای رویارویی با جریانهای باطل امروزی شناخته میشود.
مباهله در نگاه معاصر
رهبران انقلاب اسلامی همواره به واقعه مباهله به مثابه یک حقیقت جاری و الگوی راهبردی نگریستهاند. در اینجا مهمترین رهنمودهای آنان بررسی میشود.
دیدگاه امام خمینی (ره): مباهله، الگوی استکبارستیزی
امام خمینی (ره) روح حاکم بر مباهله را ایستادگی در برابر باطل با توکل بر حق میدانست و انقلاب اسلامی ایران را مصداق بارز یک «مباهله تمامعیار» با قدرتهای بزرگ شرق و غرب معرفی میکرد. ایشان معتقد بود که ملت ایران با قیام خود، همانند پیامبر (ص) عزیزترین داشتههایش (جان و مال و فرزندان) را در طبق اخلاص نهاد و در عمل به استکبار جهانی فهماند که جبهه حق هرگز از مباهله نمیهراسد. از نگاه امام، پیروزی انقلاب، تحقق سنت الهی مباهله و مقدمهای برای ظهور حضرت مهدی (عج) است.
امام خمینی کبیر با تأسی به جریان مباهله در برابر شرق و غرب ایستادگی کرد که می توان گفت: «ما با آمریکا و شوروی سابق مباهله کردیم و آنها عقب نشستند؛ چرا که خدا با صابران است.»
رهنمودهای مقام معظم رهبری شهید (رضوان الله علیه)
رهبرشهید انقلاب در سخنرانیهای متعدد، ابعاد تازهای از این واقعه را گشودهاند:
مباهله تنها اثبات نبوت نیست، بلکه سند روشن ولایت و امامت امیرالمؤمنین (ع) است.
شجاعت در اعلام حق پیامبر با آوردن عزیزانش، شاخص «حق» را در برابر «باطل» ترسیم کرد؛ امروز نیز وظیفه ما تبیین همین مرزهاست.
نقش محوری حضرت زهرا (س)؛ ایشان تنها زنی بودند که در آیه «نساءنا» قرار گرفتند؛ این نشانه جایگاه ممتاز بانوان در قیامهای الهی است.
پیوند مباهله و عاشورا؛ امام حسین (ع) در کربلا نیز با اهل بیتش به میدان آمد؛ گویی قیام عاشورا، بازتولید صحنه مباهله در شرایط سختتر تاریخی است.
اقتدار ایمانی مباهله «مظهر اطمینان و اقتدار ایمانی و تکیه بر حقانیت» است؛ امروز جوامع اسلامی برای مقابله با هجمههای فرهنگی به این روحیه نیاز دارند.
درس عملی برای امروز
مهمترین درسی که از مباهله میگیریم این است که نباید از اعلام حقیقت ترسید. مسیحیان نجران با دیدن چهرههای نورانی اهل بیت عقب نشستند؛ امروز نیز اگر مسلمانان با وحدت و ایمان در برابر جبهه باطل بایستند، دشمنان امریکایی-صهیونیستی عقبنشینی خواهند کرد. همچنین انتخاب حضرت زهرا (س) برای حضور در این میدان، الگویی برای نقشآفرینی زنان در همه عرصههای حساس اجتماعی و سیاسی است.
نتیجه؛ واقعه مباهله، یک گزارش تاریخی صرف نیست؛ بلکه الگویی روشن برای رویارویی با جبهه باطل در هر عصری است. از ترکیب تحلیل تاریخی و رهنمودهای معاصر، نکات زیر به عنوان دستاوردهای پژوهشی این یادداشت قابل طرح است:
1. مباهله، سند قرآنی ولایت – تمسک به آیه مباهله در مناظرات کلامی و اثبات حقانیت تشیع، یک ضرورت علمی و اعتقادی است.
2. ایمان و توکل، رمز پیروزی – همان گونه که پیامبر (ص) با توکل بر خدا و اعتماد به اهل بیت (ع) دشمن را خلع سلاح کرد، امروز نیز پیشرفت جوامع اسلامی در سایه بازگشت به روحیه مقاومت و ایستادگی ممکن است.
3. مقابله با استکبار، از نگاه امام خمینی و رهبری شهید، استمرار سنت مباهله –انقلاب اسلامی یک مباهله بزرگ بود و حفظ این انقلاب نیز نیازمند همان شجاعت،ایثار ومقاومت است.
4. وحدت امت اسلامی – مسیحیان نجران با دیدن عظمت اهل بیت متفرق شدند؛ استمرار تفرقه بین مسلمانان، بزرگترین مانع برای تحقق سنت مباهله در برابر دشمنان مشترک است.
پیشنهاد میشود در سخنرانیها و جلسات فرهنگی، ابعاد کاربردی مباهله (مانند الگوگیری در مناظرات دینی، تربیت خانوادگی بر مبنای ایثار و نقش آفرینی زنان) با بهرهمندی از رهنمودهای امامین انقلاب اسلامی تبیین شود تا این واقعه بزرگ، از یک مناسبت مذهبی صرف خارج و به یک منشور عملی برای نسل جوان تبدیل گردد.
حجت الاسلام علی اصغرمجتهدزاده عضوبسیج اساتید، مدیران و نخبگان حوزه علمیه قم