به گزارش «راهبرد معاصر»؛ سالهای اخیر ارتش اسرائیل بارها از معرفی سامانههای جدید در ساختار نظامی خود و نخستین استفاده عملیاتی از آنها در جنگهای غزه و لبنان خبر داده بود. این موضوع نشاندهنده رویکرد اسرائیل به جنگ است که فراتر از اهداف سیاسی و امنیتی اعلام شده، اهداف نظامی و اقتصادی دیگری نیز در رابطه با آزمایش، توسعه و بازاریابی سلاحهای جدید را در میدان نبرد دربر میگیرد.
پس از آزمایش میدانی و توسعه عملیاتی سلاحهای جدید در بحبوحه نبرد، اسرائیل به دنبال بازاریابی بینالمللی سامانههای نظامی خود با عنوان «آزمایششده در نبرد» است. این اصطلاح برای خریداران خارجی جویای سامانه ها و فناوریهای تسلیحاتی استفاده شده در موقعیتهای جنگی واقعی، جذاب است.
۲۸ مه ۲۰۲۵ وزارت دفاع اسرائیل اعلام کرد نیروی هوایی آن نخستین رهگیریهای موفقیتآمیز خود را با استفاده از سلاحهای لیزری انجام داد
الگوی تکراری
اعلام اسرائیل در آوریل ۲۰۲۶ مبنی بر استفاده از سامانه توپخانه خودکار جدید در جنوب لبنان بیسابقه و تعجبآور نبود، بلکه نمونه دیگری از الگوی تثبیتشده و تکرارشونده رژیم را نشان میداد. سالهای اخیر ارتش اسرائیل بارها از نخستین بهرهبرداری عملیاتی از سامانههای تسلیحاتی مختلف و فناوریهای پیشرفته در طول درگیریهای منطقهای، از جمله موارد زیر، خبر داده است:
۱. استقرار سامانه توپخانه خودکار جدید «روم» در جنوب لبنان: ۱۶ آوریل ۲۰۲۶ ارتش اسرائیل اعلام کرد تیپ ۲۸۲ توپخانه برای نخستین بار از هویتزر خودکار خودکششی جدید «روم» در جریان عملیات نظامی در داخل لبنان استفاده کرده است. شرکت «البیت سیستمز» توسعه این سامانه را سال ۲۰۱۹ آغاز و استقرار آن نخستین تغییر عمده اسرائیل به سمت اتکا به سامانههای توپخانهای کاملاً خودکار بود.
ارتش اسرائیل با تأکید بر مزایای این سامانه جدید نسبت به هویتزرهای M۱۰۹، ازجمله افزایش تحرک، اتوماسیون کامل و مانورپذیری بیشتر در زمینهای صعبالعبور و عمق خاک دشمن، همچنین برد بیشتر و قدرت آتش دقیقتر، این سامانه جدید را تبلیغ کرد. این سامانه توپخانهای جدید قادر است با استفاده از گلولههای ۱۵۵ میلیمتری، بین 6 تا هشت گلوله در دقیقه را در بردهای تا ۴۰ کیلومتر شلیک کند.
۲. انجام نخستین رهگیری پهپادها با استفاده از سلاحهای لیزری: ۲۸ مه ۲۰۲۵ وزارت دفاع اسرائیل اعلام کرد نیروی هوایی آن نخستین رهگیریهای موفقیتآمیز خود را با استفاده از سلاحهای لیزری انجام داد. این موضوع به استقرار عملیاتی نمونههای اولیه سامانههای لیزری پرانرژی منجر شد. نیروهای پدافند هوایی اسرائیل با موفقیت بیش از ۴۰ رهگیری مبتنی بر لیزر علیه پهپادهای حماس و حزبالله انجام دادند.
۳. استفاده از راکت توپخانهای «بار» علیه حماس و حزبالله: ژانویه ۲۰۲۵ ارتش اسرائیل از راکت توپخانهای «بار» که به صورت بومی توسعه داده شده، رونمایی و تأیید کرد که گردان ۳۳۴ «راعام» از تیپ ۲۸۲ «آتش شمال» پیش تر از این راکت در جریان عملیات علیه حماس در غزه و حزبالله در لبنان استفاده کرده بود. این موشک میانبرد تا ۳۰ کیلومتر برد دارد و بنا به گزارشها، قدرت تخریبی بیشتری نسبت به موشکهای «لنس» ارائه میدهد. مقام های اسرائیلی ادعا کردند این سامانه توسعهیافته داخلی، برد و دقت مؤثر بالاتری در مقایسه با پرتابگرهای موشک MLRS ساخت دارد.
۴. اتکای به فناوریهای نظامی مبتنی بر هوش مصنوعی: سالهای اخیر اسرائیل به دنبال ادغام هوش مصنوعی در حوزه نظامی بوده است. جنگهای اخیر فرصتهایی را برای تلآویو فراهم کرد تا فناوریهای پیشرفته مبتنی بر هوش مصنوعی را در عملیاتهای رزمی و اطلاعاتی در شرایط واقعی میدان نبرد به کار گیرد.
به گفته سه مقام اسرائیلی و آمریکایی، ارتش اسرائیل از سامانه نظامی جدید مبتنی بر هوش مصنوعی برای مکانیابی رهبران ارشد حماس در شمال غزه استفاده کرد. همچنین نیویورک تایمز در مصاحبه با 9 مقام دفاعی آمریکایی و اسرائیلی گزارش کرد، اسرائیل از جنگ غزه برای آزمایش سریع و استقرار فناوریهای نظامی مبتنی بر هوش مصنوعی در مقیاسی بیسابقه استفاده کرده است.
در هفته هوش مصنوعی در دانشگاه تل آویو فوریه ۲۰۲۳، سرهنگ یوآو رئیس مرکز علوم داده و هوش مصنوعی در واحد ۸۲۰۰ اطلاعات نظامی اسرائیل گفت، در جنگ غزه مه ۲۰۲۱، ارتش اسرائیل از سامانه هدفگیری پیشرفته مبتنی بر هوش مصنوعی برای شناسایی افراد بر اساس شباهتها با پایگاههای داده از پیش موجود شبهنظامیان، استفاده کرد. کاربرد سامانههای هوشمند متعاقباً در جنگ ۲۰۲۳ گسترش یافت.
عوامل چندگانه
عوامل متعددی میتواند علاقه روزافزون اسرائیل به معرفی و آزمایش سلاحهای جدید در شرایط جنگی را توضیح دهد. برخی از این محرکها ناشی از تفکر راهبردی و دکترین رهبری نظامی اسرائیل است، اما برخی دیگر به منافع نظامی، اقتصادی و صنعتی ازجمله منافع صنایع دفاعی اسرائیل گره خورده است. این محرکها را میتوان به شرح زیر خلاصه کرد:
۱. نقش جنگ نامتقارن در دکترین نظامی اسرائیل: رهبران نظامی اسرائیل جنگهای نامتقارن، درگیری علیه گروههای مسلح کوچکتر به جای ارتشهای متعارف را به عنوان محیطهای آموزشی میبینند. در سالهای اخیر این دیدگاه در دکترین نظامی اسرائیل ریشه دوانده و به صراحت به وسیله یوآو گالانت، وزیر دفاع سابق اسرائیل بیان شد. وی توضیح داد، اسرائیل از جنگ غزه در سال ۲۰۰۸ به عنوان فرصتی برای تمرین و آزمایش سامانههای تسلیحاتی جدید استفاده و غزه را «میدان تمرین ایدهآلی» توصیف کرد.
۲. بهبود سلاحهای جدید به وسیله شناسایی نقاط قوت و ضعف: شرکتهای دفاعی اسرائیل و وزارت دفاع از جنگها برای آموزش پرسنل نظامی اسرائیل در زمینه کار با فناوریهای پیشرفته استفاده و همزمان نقاط قوت و ضعف سامانههای تازه توسعهیافته را در شرایط جنگی واقعی شناسایی میکنند تا آنها را بهبود دهند و اصلاح کنند.
اداره تحقیقات و توسعه دفاعی وزارت دفاع اسرائیل تأیید کرد، در جنگهای غزه و لبنان بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، تجربه عملیاتی گستردهای در بهبود و بهکارگیری فناوریهای لیزری کسب کرده است. ماه مه ۲۰۲۵ این اداره اعلام کرد درسهای میدان نبرد و یافتههای عملیاتی را در سامانههای لیزری لحاظ میکند.
۳. بازاریابی برای سلاحها با عنوان «آزمایششده در نبرد»: فناوریهای جدید نظامی اسرائیل جایگاه مهمی در نمایشگاههای دفاعی بینالمللی کسب کردهاند، که به وسیله آن شرکتهای اسرائیلی تسلیحات خود را به عنوان «آزمایششده در نبرد» تبلیغ میکنند.
برای مثال، در تبلیغات «نمایشگاه فناوری دفاعی ۲۰۲۶» اعلام شد این نمایشگاه «فناوریهای آزمایششده در نبرد» را به نمایش خواهد گذاشت. این نمایشگاه همچنین از تصاویر واقعی میدان جنگ و به کارگیری فناوریهای جدید در جنگ غزه را نشان میداد که البته انتقاد فعالان اسرائیلی حاضر در نمایشگاه را در اعتراض به سوءاستفاده اقتصادی از جنگ برانگیخت.
۴. تقویت جایگاه جهانی شرکتهای دفاعی اسرائیل: شرکتهای دفاعی اسرائیل از عملیاتهای جنگ برای ارتقای تواناییها و نوآوریهای فناورانه خود استفاده و بر نقش کلیدی خود در دستاوردهای نظامی نیروهای مسلح اسرائیل تأکید میکنند. این شرکتها همچنین با برتری خود نسبت به رقبای بینالمللی در توسعه فناوریهای پیشرفته نظامی به تصویر میکشند، تا موقعیت خود در بخش دفاعی جهان را تقویت کنند.
۵. افزایش درآمدهای صادرات نظامی اسرائیل: این رژیم همچنان به تثبیت موقعیت خود در بازار جهانی تسلیحات ادامه میدهد. در حال حاضر، رژیم به هشتمین صادرکننده بزرگ تسلیحات جهان تبدیل شده است و فروش نظامی خود را سال ۲۰۲۴ به ۱۵ میلیارد دلار رساند. آزمایش میدانی سلاحها در عملیاتهای رزمی واقعی، تقاضای جهانی برای این سامانه ها را افزایش، برداشتها از قابلیت اطمینان را ارتقا میدهد و اعتبار عملیاتی را فراهم میکند که برای بسیاری از سامانههای تسلیحاتی رقیب در سراسر جهان قابل دستیابی نیست. بر این اساس، تل آویو به دنبال آن است که از جنگها و عملیات نظامی به عنوان اهرمی برای گسترش درآمدهای صادرات نظامی و تقویت اقتصاد دفاعی-صنعتی اسرائیل استفاده کند.
سال ۲۰۲۵ وزارت دفاع اسرائیل اعلام کرد صادرات نظامی برای چهارمین سال متوالی به بالاترین حد خود رسید و سال ۲۰۲۴ از ۱۴.۷ میلیارد دلار فراتر رفت که افزایش ۱۳ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۳ و بیش از دو برابر سطح ثبت شده پنج سال اخیر است. وزارتخانه مذکور این افزایش فروش را به «دستاوردهای عملیاتی جنگ و عملکرد اثباتشده سامانههای اسرائیلی در میدان نبرد» از زمان شروع جنگ در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ مرتبط دانست. وزیر دفاع اسرائیل نیز این رکورد جدید صادرات را «نتیجه مستقیم موفقیتهای صنایع نظامی و دفاعی اسرائیل علیه حماس در غزه، حزبالله در لبنان، حوثیها در یمن و حکومت ایران» توصیف کرد.
جنگهای غزه و جنوب لبنان، همچنین فشارهای عملیاتی ناشی از رویارویی با حماس و حزبالله، توسعه چندین سامانه تسلیحاتی و فناوریهای نظامی را تسریع کرد
۶. ارتقای جایگاه اسرائیل در توسعه و بهرهبرداری از فناوریهای جدید نظامی: اسرائیل همچنین میکوشد نقش خود را به عنوان پیشگام در توسعه و بهکارگیری فناوریهای پیشرفته نظامی مطرح کند. برای این منظور، مقام های اسرائیلی بارها تأکید میکنند اسرائیل به عنوان نخستین رژیم، فناوریهای نظامی خاصی را توسعه داده و به صورت عملیاتی در محیطهای جنگی واقعی به کار گرفته است.
برای مثال دانیل گلد، رئیس اداره تحقیقات و توسعه دفاعی وزارت دفاع اسرائیل، رژیم را به عنوان «نخستین رژیم جهان که قابلیتهای رهگیری لیزری عملیاتی در مقیاس بزرگ به نمایش گذاشته است»، معرفی کرد. ارتش اسرائیل نیز به همین ترتیب ادعا کرد به «نخستین رهگیری موفقیتآمیز میدان نبرد با استفاده از سامانههای لیزری پرانرژی» دست یافته است.
۷. تسریع توسعه صنایع دفاعی: رابطه بین جنگها و توسعه صنایع دفاعی متقابل است. هرچند صنایع نظامی قابلیتهای نیروهای مسلح را افزایش میدهند و زمینههای آزمایش سامانههای تسلیحاتی پیشرفته را در دنیای واقعی فراهم میکنند، اما جنگها و نگرانیهای امنیتی نیز سرعت نوآوری نظامی را افزایش میدهند، به ویژه در بخشهایی که نیروهای مسلح با چالشهای عملیاتی یا آسیبپذیریها روبرو هستند.
در این زمینه، شوک حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ به تحریک صنایع دفاعی اسرائیل کمک کرد. جنگهای غزه و جنوب لبنان، همچنین فشارهای عملیاتی ناشی از رویارویی با حماس و حزبالله، توسعه چندین سامانه تسلیحاتی و فناوریهای نظامی را تسریع کرد.
ارتش اسرائیل هنگام مواجهه با درگیریهای همزمان در جبهههای متعدد، به دنبال راهحلهای سریع فناوری برای نیازهای عملیاتی فوری بوده است. به عنوان مثال، هرچند سامانه دفاع لیزری اسرائیل در زمان حملات هفتم اکتبر با وجود بیش از یک دهه تحقیق و توسعه، عملیاتی نبود، اما جنگهای غزه و لبنان به همراه تهدید پهپادها، تلاشها برای استقرار سامانههای دفاعی مبتنی بر لیزر را به طور قابل توجهی تسریع کرد.
نتیجهگیری
در خاورمیانه و جامعه بینالمللی، جنگها عموماً به عنوان تهدیدی برای ثبات و رشد اقتصادی توصیف میشوند؛ به طوری که این موضوع موجب اعتراضات گسترده در جنگ غزه ازجمله داخل اسرائیل شد و خواستار آتشبس شدند. در مقابل، شرکتهای نظامی و فناوری اسرائیلی جنگها را به عنوان فرصتی برای توسعه و آزمایش فناوریهای جدید میبینند.
اینگونه تلقی جنگها به عنوان «فرصت» خود تهدیدی برای ثبات منطقهای به شمار میرود، زیرا احتمالاً فشار سیاسی برای پایان دادن به درگیریها را تضعیف و تصمیمگیرندگان تحت تأثیر صنایع دفاعی را تشویق کند تا جنگ را به عنوان گزینه مناسب محسوب کنند. در نتیجه، جنگها احتمالاً از گزینه «آخرین راه حل»، به انتخاب راهبردی ناشی از ملاحظات اقتصادی تبدیل شوند.
گرچه استفاده اسرائیل از جنگها الگویی تکراری است، اما سالهای اخیر نمونههای دیگری از تبدیل شدن جنگ به «فرصت» را نیز ارائه داده است. به عنوان مثال، اوکراین با وجود تهدیدهای شدید و از دست دادن بخشهایی از خاک خود، همزمان تلاش کرده است این درگیری را به فرصتی برای گسترش صنعت دفاعی خود تبدیل و با ترویج سامانههای تسلیحاتی، خود را به بازیگر نوظهور در بازار جهانی تسلیحات معرفی کند.