در این نشست، زهرا مهرجویی، استاد و عضو شورای انجمن علمی پژوهشی تاریخ معاونت پژوهش جامعهالزهرا (س)، به بررسی «سیره رضوی در ترویج فرهنگ نقدپذیری و گفتوگوی سازنده»، پرداخت.
مهرجویی با اشاره به شرایط سیاسی و اجتماعی عصر امام رضا (ع) اظهار کرد: در دوره هارون و مأمون، فضای نسبتاً متفاوتی برای طرح مباحث علمی و کلامی شکل گرفت و امام رضا (ع)، از این فرصت برای تبیین معارف اهلبیت (ع) بهره بردند. حضور ایشان در جایگاه ولایتعهدی نیز زمینهای برای گسترش گفتوگوهای علمی با اندیشمندان ادیان و مذاهب مختلف فراهم کرد.
وی با اشاره به مناظرات امام با جاثلیق، سلیمان مروزی، یحیی بن زحاک سمرقندی و عمران صابی افزود: روش امام در این مناظرات تکیه بر عقلانیت و استفاده از زبان مشترک با مخاطب بود.
آن حضرت ابتدا از مبانی پذیرفتهشده نزد طرف مقابل آغاز میکردند و سپس به استنادهای قرآنی و روایی میپرداختند.
به گفته این پژوهشگر تاریخ، گفتوگو در سیره رضوی فرایندی مرحلهبهمرحله و هدفمند است و هدف آن کشف حقیقت و هدایت مخاطب است نه صرفاً غلبه بر او در جدال علمی.
نقدپذیری در پرتو حفظ کرامت انسانی
مهرجویی با تأکید بر مفهوم نقدپذیری در سیره رضوی تصریح کرد: یکی از شاخصهای مهم در مناظرات امام رضا (ع)، حفظ کرامت انسانی طرف مقابل بود. حضرت هیچگاه به تحقیر یا توهین متوسل نمیشدند و حتی به مخالفان فرصت میدادند سخن خود را بهطور کامل، بیان کنند.
وی، ادامه داد: در برخی مناظرات، امام (ع) پس از پایان گفتوگو از حاضران میخواستند اگر پرسشی دارند مطرح کنند؛ این رویکرد نشاندهنده روحیه گفتوگوپذیری و آمادگی برای شنیدن نقد و پرسش است.
این استاد حوزه افزود: نقدپذیری در نگاه رضوی به معنای پذیرش بیچونوچرای سخن مخالف نیست، بلکه به معنای شنیدن منصفانه، پاسخ مستدل و پذیرش حق اگر از سوی مخالف مطرح شوداست.
مهرجویی با اشاره به کاربست این الگو در فضای معاصر خاطرنشان کرد: در شرایط امروز، بهویژه در فضای رسانهای و مجازی، جامعه بیش از هر زمان دیگر به الگوی گفتوگوی عقلانی، پرهیز از جدلهای فرسایشی و رعایت ادب در نقد نیازمند است و این الگویی است که سیره امام رضا (ع) بهروشنی آن را، ترسیم کرده است.