بازار؛ گروه کشاورزی: کودهای کشاورزی به عنوان یکی از اصلی ترین نهاده های تولید در بخش کشاورزی همواره از اهمیت بالایی برای پایداری تولید برخوردار بوده است و به این واسطه است که تحلیلگران و کارشناسان همیشه بر لزوم تامین کافی این نهاده تولید برای تامین امنیت غذایی جهان تاکید داشته و دارند.
انتقال ۳۰درصد از کودهای شیمیایی تجارت شده از طریق تنگه هرمز پیش از شروع اختلالات سال ۲۰۲۶
به عبارت دیگر در حالی که کودها اصولا محرک های حیاتی کشاورزی هستند که برای کشت محصولاتی که مردم را در سراسر جهان تغذیه می کنند، ضروری می باشند، به دلیل اختلالات و محدودیت های ایجاد شده در تنگه هرمز سازمان جهانی فائو بارها در خصوص تبعات منفی این اتفاق به جامعه جهانی هشدار داده است. به ویژه اینکه به گفته این سازمان، پیش از درگیری ها، این شریان حیاتی برای تجارت جهانی، تا ۳۰ درصد از کودهای شیمیایی تجارت شده بین المللی را منتقل می کرده است. لذا بحران هرمز و اختلالات رخ داده یک شوک سیستماتیک است که سیستم های غذایی را در سطح جهان تحت تأثیر قرار می دهد. به ویژه اینکه بنا به گفته سازمان فائو منطقه خلیج فارس تقریباً نیمی از تجارت جهانی گوگرد را به خود اختصاص داده است، آن هم در شرایطی که گوگرد یک نهاده حیاتی است که برای تولید اسید سولفوریک جهت فرآوری سنگ فسفات و تبدیل آن به کود استفاده می شود. بنابراین اختلال در عرضه گوگرد، تولید جهانی کودهای فسفات، از جمله در کشورهای تولیدکننده اصلی را با خطر شکست مواجه ساخته است.
به عبارت دیگر تاخیر در نقل و انتقال کودهای کشاورزی از طریق تنگه هرمز کشاورزان سراسر جهان را مجبور به کاهش مصرف کود می کند و به تبع تاثیرات سوء این کاهش مصرف در فصل برداشت نمایان می شود و تبعاتی همچون کاهش عرضه مواد غذایی را به همراه دارد.
در سال ۲۰۲۵ کودهای صادر شده از همه کشورهای ۱۰۳.۴ میلیارد دلار از هزینه های جهانی را به خود اختصاص داده اند که رشدی ۲۲.۸ درصدی در مقایسه با ۸۴.۲ میلیارد دلاری در سال ۲۰۲۴ را نشان می دهد
کارشناسان می گویند: نکته قابل تامل اینکه کشورهای وابسته به واردات در آفریقا، آسیا و بخش هایی از خاورمیانه از جمله آسیب پذیرترین کشورها در برابر این اختلالات ایجاد شده هستند. با این وجود بازار جهانی کودهای کشاورزی پیش از اختلالات ایجاد شده روند پویایی داشت به طوری که طبق جدیدترین گزارش سایت تحقیقی worldtopexports کودهای صادر شده توسط همه کشورها، در سال ۲۰۲۵، ۱۰۳.۴ میلیارد دلار از هزینه های جهانی را به خود اختصاص داده اند. این مبلغ دلاری ناشی از افزایش متوسط ۲۲.۴ درصدی جمع آوری شده توسط همه صادرکنندگان کود در دوره پنج ساله از سال ۲۰۲۱ است که در آن صادرات کل کود ۸۴.۵ میلیارد دلار بود.
از سوی دیگر از سال ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵، ارزش کود های صادر شده ۲۲.۸ درصد در مقایسه با ۸۴.۲ میلیارد دلار افزایش یافت.
روسیه، چین و کانادا؛ پیشرو در صادرات جهانی کودهای کشاورزی
در بخشی از این گزارش به کشورهای برتر در حوزه صادرات پرداخته شده است که نشان می دهد: شش صادرکننده بزرگ کود در سال ۲۰۲۵ روسیه، چین، کانادا، مراکش، کانادا، عربستان سعودی و ایالات متحده آمریکا بودند. در مجموع، این تأمین کنندگان اصلی در طول سال ۲۰۲۵ به سه پنجم (۵۶.۴درصد) از کودهای صادراتی جهان نزدیک شدند که نسبت به ۵۳.۲درصد در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است.
در واقع در مورد ۳۰ کشوری که بالاترین ارزش دلاری کود را در طول سال ۲۰۲۵ صادر کرده اند در این گزارش آمده است: روسیه با صادراتی به ارزش حدود ۱۸ میلیارد دلار که بیش از ۱۷ درصد از کل کودهای صادراتی می شود در جایگاه نخست صادرات قرار دارد و پس از آن چین با رقم زدن صادراتی به ارزش ۱۳.۵ میلیارد دلار و دارا بودن ۱۳ درصد از کل کودهای صادراتی دومین صادر کننده بزرگ به حساب می آید.
مراکش با صادراتی ۷.۷ میلیارد دلاری که ۷.۵ درصد از کل کودهای صادراتی می شود در جایگاه سوم قرار دارد پس از آن کانادا با ۷.۳ میلیارد دلار در جایگاه چهارم، عربستان سعودی با ۶.۹ میلیارد دلا در جایگاه پنجم و ایالات متحده با رقم زدن صادراتی به ارزش ۵ میلیارد دلار در جایگاه ششم صادرات در سال ۲۰۲۵ قرار دارد.
همچنین کشورهایی همچون «بلژیک، هلند، عمان، مصر، قطر، اسپانیا، اسرائیل، آلمان، لهستان، الجزایر، نیجریه، امارات متحده عربی، لیتوانی، اردن، بلاروس، لائوس، مالزی، اندونزی، فنلاند، ویتنام، ایتالیا، ترکمنستان، ترینیداد توباگو، و ترکیه» در جایگاه های بعدی قرار دارند. به این ترتیب است که از نظر ارزش، ۳۰ کشور ذکر شده در این فهرست، ۸۸.۶ درصد از کودهای صادراتی جهان را در سال ۲۰۲۵ صادر کرده اند.
کشورهایی که بیشترین افزایش و یا کاهش فروش بین المللی کود را در سال ۲۰۲۵ تجربه کردند
نکته قابل تامل اینکه در میان صادرکنندگان برتر، سریع ترین رشد صادرکنندگان کود از سال ۲۰۲۴ به این سو عبارت بودند از: امارات متحده عربی (۳۰۹۶ درصد افزایش)، عمان (۱۱۹.۴ درصد افزایش)، نیجریه (۶۶.۶ درصد افزایش) و ترینیداد و توباگو (۶۲.۸ درصد افزایش).
از آن طرف کشورهایی که کاهش سالانه در فروش بین المللی کود خود را تجربه کردند عبارتند از: اردن (کاهش -۲۳ درصد)، بلاروس (کاهش -۱۳.۸ درصد)، ایالات متحده آمریکا (کاهش -۲.۴ درصد)، لائوس (کاهش -۱.۹ درصد) و اسرائیل (کاهش -۱.۸ درصد).
صادر کنندگان آسیایی در جایگاه دوم صادراتی قرار دارند
از سوی دیگر با در نظر گرفتن یک دیدگاه قاره ای، کشورهای اروپایی با محموله هایی به ارزش ۳۷.۴ میلیارد دلار یا ۳۶.۲درصد از کل جهان، بالاترین ارزش دلاری کو دهای صادراتی را در طول سال ۲۰۲۵ به فروش رساندند. در جایگاه دوم صادرکنندگان مستقر در آسیا با ۳۵.۳درصد قرار داشتند، در حالی که ۱۳.۷درصد از محموله های بین المللی کود از آفریقا سرچشمه می گرفت. ۱۲.۳درصد دیگر از صادرکنندگان آمریکای شمالی ارسال شد.
همچنین بنا بر این گزارش درصدهای کمتری از تأمینکنندگان آمریکای لاتین (۲درصد) به استثنای مکزیک و سپس اقیانوسیه (۰.۴درصد) عمدتاً استرالیا بود.
در سال ۲۰۲۵ بیش از ۷۶ درصد از کودهای صادراتی محصولات مبتنی بر نیتروژن بودند
نکته قبل تامل اینکه داده های آماری این گزارش نشان می دهد: با تمرکز بر انواع مختلف کودهای صادراتی، بیش از سه چهارم (۷۶.۵درصد) محصولات مبتنی بر نیتروژن بودند.
همچنین کودهای پتاسیمی ۱۸.۱درصد در مقایسه با کودهای فسفاتی با ۴درصد را تشکیل می دهند. به استثنای آن زیرشاخه های کودهای معدنی یا شیمیایی، نوع دیگر کود، کودهای حیوانی یا گیاهی است که ۱.۴درصد باقی مانده را تشکیل می دهد.