به گزارش قدس، پس از پنج سال، بازپیرایی و بازآفرینی بازار تاریخی فرش مشهد پایان یافت و این بازار همراه با ۱۷ پروژه عمرانی در منطقه ثامن،صبح امروز با حضور استاندار خراسان رضوی،فرماندار مشهد و شهردار مشهد و جمعی از مسئولان استانی افتتاح شد و به بهره برداری کامل رسید.
در ابتدای این مراسم شهردار منطقه ثامن عنوان کرد: بازسازی و بهسازی بازار بزرگ فرش مشهد و ۱۷ پروژه عمرانی و خدماتی در سطح منطقه ثامن با اعتباری بالغ بر یک هزار و ۹۳۵ میلیارد تومان به بهرهبرداری می رسد که از این مبلغ، حدود ۹۰ میلیارد تومان به پروژه بازسازی بازار بزرگ فرش مشهد اختصاص یافته است.
حسین عبدالله زاده ضمن اشاره به سابقه تاریخی این بازار ادامه داد: بازار فرش مشهد، بازاری قدیمی و ریشهدار است که در دورههای مختلف، فراز و نشیبهای بسیاری را پشت سر گذاشته است. در سال ۱۳۸۴، این بازار بهعنوان یکی از آثار ملی به ثبت رسید و در سال ۱۳۹۷، مطالعات مربوط به بهسازی بازار آغاز شد و در سال ۱۳۹۹ نیز این مطالعات به تأیید میراث فرهنگی رسید و در سال ۱۴۰۰، قرارداد اجرای فاز نخست بازار توسط مدیریت شهری و شهرداری منعقدو عملیات بهسازی بازار آغاز شد.
وی با تشریح عملیات بهسازی و بازپیرایی بازار فرش مشهد خاطر نشان کرد: طبیعتا در طول اجرای این پروژه، با فراز و نشیبهایی روبهرو بودیم. موضوع تأمین مالی، زنده و فعال بودن بازار و استمرار فعالیت کسبه در حین اجرای پروژه، همواره اجرای کار را با محدودیتها و دشواریهایی همراه میکرد. در سال ۱۴۰۳ و در جریان اصلاح بودجه شهرداری، منابع مورد نیاز از محل اوراق تأمین شد و پس از تأمین منابع از محل اوراق، روند بازسازی این بازار با سرعت بیشتری پیش رفت. در سالهای ۱۴۰۳، ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، بهویژه در فاز دوم، همکاران ما بهصورت سهشیفته فعالیت کردند و این فاز در مدت حدود پنج ماه و دو هفته به اتمام رسید.
شهردار منطقه ثامن ادامه داد: بازار بزرگ فرش مشهد، بخشی از تاریخ این شهر به شمار میرود. در این محدوده، چند اثر تاریخی ارزشمند نیز وجود دارد که همگی از آثار تاریخی ارزشمند این محدوده محسوب میشوند که در زمان خود، در کنار حرم مطهر امام رضا(ع) امکانات و خدمات مناسبی را برای زائران و مجاوران بارگاه ملکوتی رضوی فراهم میکردند.
عبدالله زاده خاطر نشان کرد: در اجرای این پروژه، تلاش شد دقت لازم در حفظ هویت تاریخی، معماری و سازهای بازار صورت گیرد و در بخشهایی با مغازهها تداخل نداشته باشد و برای هر یک از پایههایی که در این بازار اجرا شد، حدود هفت متر گودبرداری صورت گرفت تا پایهها بر اساس اصول فنی تکمیل شوند ضمن آنکه امروز علاوه بر پروژه بازار، ۱۷ پروژه دیگر نیز در سطح منطقه ثامن افتتاح میشود که بخش عمده این پروژهها در حوزه خدمات شهری تعریف شدهاند.
بناهای تاریخی منطقه ثامن در دست بازسازی
همچنین در این مراسم شهردار مشهد عنوان کرد: ارزش و جایگاه بازار فرش برای همه روشن است و همگان میدانند که چه کار دشوار و ارزشمندی در این مجموعه انجام شده اما نکته مهم این است که در موضوعات تاریخی، ما در واقع میراثدار گذشتگان هستیم. متأسفانه در منطقه ثامن، در گذشته نوعی غفلت رخ داده و بسیاری از بناهای تاریخی در طرحهای اولیه بافت پیرامونی حرم مطهر مورد توجه کافی قرار نگرفتند. در حالی که میشد برخی از محلههای متنوع این منطقه را بهعنوان نمونههایی ارزشمند بهسازی، بازسازی و حفظ کرد، اما در بسیاری موارد تخریب صورت گرفت و توجه لازم به آنها نشد و اگر در برخی مسیرها و گذرها شهرداری اقدام به بازسازی کرده است ساختمانهای اطراف عمدتاً نوساز هستند و بسیاری از بناهای تاریخی گذشته تخریب شدهاند ضمن آنکه باید گفت در سالهای گذشته، با تلاش میراث فرهنگی و با همکاری شهرداری، تعدادی از این بناها شناسایی و برخی از آنها بازسازی شده و در اختیار مردم قرار گرفتهاند و تعدادی نیز در اختیار شهرداری است و برخی دیگر توسط خود مردم در حال بازسازی هستند.
محمدرضا قلندر شریف ادامه داد: در موضوع احیای بناهای تاریخی و ساختمانهایی که ارزش میراثی دارند، در شهرداری مشهد با همکاری میراث فرهنگی اقدامات ویژهای آغاز شده است. این بناها ابتدا شناسایی میشوند و پس از آن پلاکهای میراثی بر روی آنها قرار میگیرد و باید توجه داشت که صرف نصب این تابلوها بدون برنامه برای احیا، معمولاً نتیجه مطلوبی به همراه ندارد و حتی میتواند موجب نارضایتی مردم شود. باید در نظر گرفت در بسیاری از موارد، این ساختمانها دارای چندین مالک هستند و از طریق ارث به نسلهای بعد منتقل شدهاند و در این زمینه اختلافات میان مالکان و مسائل حقوقی مختلف نیز وجود دارد.
وی با اشاره به اقدامات شهرداری در این زمینه عنوان کرد: شهرداری در برخی موارد این بناها را تملک و بازسازی کرده و برای بازدید و بهرهبرداری فرهنگی در اختیار مردم قرار داده است اما در رویکرد جدید، با همکاری میراث فرهنگی تلاش کردهایم مردم را نیز در این فرآیند مشارکت دهیم، به این معنا که مالکان این بناها تشویق شوند تا خودشان نسبت به بازسازی اقدام کنند و در همین راستا، شهرداری برای این دسته از املاک، مجوز بازسازی را به صورت رایگان صادر میکند و برای نوع بهرهبرداری متناسب با بنا نیز همکاری میشود تا مالکان بتوانند با هماهنگی و مجوز میراث فرهنگی، کاربریهایی مانند اقامتگاه سنتی، قهوهخانه سنتی، کافه سنتی یا فعالیتهای فرهنگی و گردشگری مشابه ایجاد کنند تا هزینههای بازسازی نیز در آینده جبران شود و از نظر معیشتی نیز برای مالکان مشکل ایجاد نشود.
شهردار مشهد خاطر نشان کرد: واقعیت این است که در بسیاری از موارد این خانههای تاریخی تمام دارایی مالکان محسوب میشود و گاهی چند خواهر و برادر مالک آن هستند و امکان فروش مناسب آن نیز وجود ندارد و در چنین شرایطی ما تلاش میکنیم با ارائه مشاوره تخصصی، معرفی افراد دارای مهارت در بازسازی و صدور مجوزهای لازم، آنها را برای احیای این بناها همراهی کنیم و در سه سال اخیر حدود هجده مورد از این بناها در این چارچوب در حال بازسازی است و برای حدود بیست مورد دیگر نیز برنامهریزی شده است و این روند باید ادامه پیدا کند زیرا بهترین احیاکنندگان بافتهای تاریخی خود مردم هستند.خوشبختانه در برخی نمونهها مشاهده میکنیم که بخشی از این بناها بازسازی شده و مورد بهرهبرداری قرار گرفتهاند و این تجربه موفق میتواند الگویی برای سایر بناها باشد.
قلندر شریف با اشاره به سایر پروژه های بهره برداری شده در منطقه ثامن عنوان کرد: در بافت پیرامونی حرم مطهر نیز با استفاده از اوراق مشارکت و سایر ظرفیتها، اقدامات مهمی در حال انجام است و پروژههای ارزشمندی به ثمر رسیدهاند و بازار فرش مشهد نیز یکی از همان اقدامات فاخر و ماندگاری است که بدون تردید در تاریخ شهر باقی خواهد ماند. مردم عزیز نیز پس از تشرف به حرم مطهر میتوانند در این مسیر حضور پیدا کنند، صنایع دستی بهویژه فرش را مشاهده کنند و در صورت نیاز از این محصولات بهره ببرند. امیدواریم این مجموعه منشأ خیر و برکت باشد و به الگویی مناسب نهتنها برای مشهد بلکه برای سراسر کشور در زمینه بازسازی بافتهای تاریخی تبدیل شود.
بازار مشهد، پلی میان سنت و مدرنیته
رئیس شورای اسلامی شهر مشهد نیز در این مراسم ضمن قدردانی از تمامی دستاندرکاران این پروژه دشوار و حساس، بر لزوم نگاه همزمان به توسعه شهری و میراث فرهنگی تأکید کرد.
حسن موحدیان با اشاره به سختیهای اجرای این طرح گفت: اجرای چنین پروژههایی در بافت تاریخی، بسیار پیچیدهتر و پرهزینهتر از تخریب و ساختوسازهای معمول است، اما ما مکلف به حفظ هویت تمدنی خود هستیم.
وی ضمن عذرخواهی صریح از کسبه و اهالی بازار برای محدودیتها و سختیهای ایجاد شده در طول مدت اجرای پروژه، عنوان کرد: نباید در مسیر توسعه، اصالت خود را فراموش کنیم و باید بین نیازهای دنیای مدرن و هویت سنتی نقطه تعادلی وجود داشته باشد تا نتیجه نهایی چینین تلاشهایی رضایت خاطر شهروندان و زائران را فراهم کند.
این عضو شورا در پایان با ارائه پیشنهادی برای تقویت اصالت بصری این مکان، خواستار جایگزینی دربهای فعلی با دربهای سنتی چوبی شد تا با احیای دقیقتر معماری اصیل، جلوه تاریخی این بازار به کمال برسد.