همشهری آنلاین - بهنام صدقی: مصر تنها کشور عربی است که با نوار غزه مرز زمینی مستقیم دارد. گذرگاه رفح در جنوب غزه نیز تنها مسیر ارتباطی این منطقه با جهان عرب محسوب میشود. مصر، بزرگترین ارتش عربی را دارد، جنگندههای رافائلش را به امارات فرستاده، اما گذرگاه رفح، تنها دریچه تنفس غزه به جهان عرب، همچنان در هماهنگی با واشنگتن و تلآویو بسته مانده است. در حالی که دهها هزار نفر در باریکه غزه زیر بمباران جان باختهاند و کمکهای بشردوستانه پشت مرزها خاک میخورند، قاهره جنگندههای پیشرفتهاش را نه برای شکستن محاصره، که برای نمایشی نظامی در خلیج فارس به کار گرفته است. اما آیا این استقرار، تهدیدی نوظهور در معادلات امنیتی منطقه است یا تنها معاملهای مالی میان دولتی ورشکسته و حامیان ثروتمندش؟ مصر با ۱۱۰ میلیون جمعیت، تورم فلجکننده و بدهی خارجی سنگین، سالانه ۱.۳ میلیارد دلار کمک نظامی از آمریکا میگیرد و کشورهای خلیج فارس نیز از بزرگترین حامیان مالی قاهره محسوب میشوند. تحلیلگران تاکید میکنند این همکاریهای نظامی، بیش از آنکه نشانه تغییر توازن قدرت باشد، بازتابی از وابستگی اقتصادی و مناسبات مالی است. معادلات اصلی امنیتی منطقه، همچنان در سطح بازیگران بزرگتر رقم میخورد و جنگندههای مصری در امارات، شاید بیش از آنکه پیامی راهبردی باشند، نمایشی سیاسی برای افکار عمومیای هستند که همچنان چشمانشان به غزه دوخته شده است.
۱) موقعیت راهبردی مصر در قبال غزه
در جریان جنگ اخیر غزه که بر اساس آمارهای منتشر شده به کشته شدن دهها هزار نفر از ساکنان این باریکه، از جمله شمار زیادی زن و کودک، انجامیده است، قاهره سیاستی محتاطانه و محدود کننده در قبال این گذرگاه در پیش گرفت.
گزارشهای متعدد نشان میدهد ورود کمکهای بشردوستانه از مسیر رفح در بسیاری از مقاطع با محدودیتهای شدید همراه بوده و بازگشایی گسترده آن عملا در هماهنگی با ایالات متحده و اسرائیل انجام شده است.
۲) قدرتمندترین ارتش عربی
مصر از نظر شمار نیرو، بزرگترین ارتش عربی را در اختیار دارد. این کشور اخیرا با استقرار تعدادی از جنگندههای پیشرفته رافائل در امارات، توجه رسانهها را به خود جلب کرده است.
۳) جنگنده رافائل، مشخصات فنی و قراردادها
جنگنده رافائل، از پیشرفتهترین هواپیماهای چند منظوره جهان است. مصر از سال ۲۰۱۵ خرید این جنگندهها را از فرانسه آغاز کرده است. این کشور تاکنون دهها فروند از این جنگندهها را در قالب قراردادهایی چند میلیارد دلاری دریافت کرده و آنها را به ستون فقرات توان هوایی مدرن خود تبدیل کرده است.
۴) تحلیل راهبردی استقرار
برخی تحلیلگران منطقهای معتقدند استقرار این جنگندهها در امارات، بیش از آنکه نشانه شکلگیری تهدیدی واقعی در معادلات امنیتی منطقه باشد، بازتابی از مناسبات اقتصادی و مالی میان دو کشور است.
۵) بحران اقتصادی مصر
مصر در سالهای اخیر با مشکلات جدی اقتصادی روبهرو بوده است. اقتصاد این کشور تا حد زیادی به کمکهای خارجی وابسته است. ایالات متحده سالانه حدود ۱.۳ میلیارد دلار کمک نظامی به مصر پرداخت میکند. کشورهای ثروتمند خلیج فارس از جمله امارات نیز از بزرگترین حامیان مالی قاهره محسوب میشوند.
۶) دادههای اقتصادی مصر
اقتصاد مصر با جمعیتی بیش از ۱۱۰ میلیون نفر با فشارهای شدید تورمی و بدهی خارجی قابل توجهی مواجه است. در چنین شرایطی، همکاریهای نظامی و امنیتی با کشورهای ثروتمند خلیج فارس اغلب در چارچوب روابط مالی و حمایتهای اقتصادی گستردهتر تفسیر میشود.
۷) جان کلام
از منظر راهبردی، برخی ناظران منطقه تاکید میکنند که حضور محدود نیروها یا تجهیزات نظامی مصر در کشورهای خلیج فارس، لزوما به معنای تغییر توازن قدرت در منطقه نیست و بیشتر در چارچوب همکاریهای نظامی یا نمایشهای سیاسی قابل ارزیابی است. معادلات اصلی امنیتی منطقه همچنان در سطح بازیگران بزرگتر و رقابت قدرتهای اصلی تعریف میشود.
انتشار تصاویر استقرار جنگندههای مصری در امارات در شرایطی رخ داده که افکار عمومی جهان عرب همچنان تحولات غزه را دنبال میکند. این تحول بار دیگر پرسشهایی را درباره نقش کشورهای عربی، محدودیتهای سیاسی آنان و میزان وابستگی برخی دولتها به حمایتهای خارجی در معادلات منطقهای مطرح کرده است.