پيش از اين در يادداشتي با عنوان «سوهان فناوري اطلاعات بر روح شهروندان»، اينترنت ايران را چون موجودي ناقصالخلقه و داراي اضافه وزن تصور كردم كه با كم تحركي و كندي سرعت خود مانند سوهاني روح شهروندان را به عذاب كشانده است.
اينك رنجافزايي آن به تصوير كشيده ميشود. آدمها در طول تاريخ پرفراز و نشيب خود دايم فكر كردهاند تا با خلق يك فناوري و زايش يك نوآوري مشكل يا مشكلاتي را حل كرده و با فراهم كردن شرايطي بهتر، رنج و سختي را از زندگي خود و همنوعان خود بزدايند. در ايران اما گويي عدهاي كارشان فكر كردن است تا با درست كردن دستاندازها و محدوديتهايي در هر چيزي، به زايش رنج و سختي و عذاب كمك كنند. فناوري اطلاعات و اينترنت چند دهه دير به ايران آمد كه كاش اصلا نيامده بود تا مردم در عادات و روزمرّگي سنتي گذشتگان خود مشغول بودند.
ضربالمثلي هست كه ميگويد «تره كاشتيم كه قاتق نانمان شود، بلاي جانمان شد»، بهطور دقيق مصداق همين اينترنت موجود در ايران است. اين پديده ناقصالخلقه كه چون انگشت ششمي در روح جامعه فرو رفته است در شرايط قرن بيست و يكم به جاي اينكه يك وسيله گرهگشا و رنجزدا باشد به يك موجود رنجافزا و زجر آفرين بدل گشته است.
فيلترينگِ شبكهها و پيامرسانهاي بيگانهاي چون يوتوپ، تلگرام و اينستاگرام و قطع ارتباط با جهان، تكليف بسياري از صاحبان مشاغل اينترنتي را روشن كرد و آنها را از برزخ بلاتكليفي به جهنم بيكاري فرستاد اما كاربران اينترنت داخلي، دچار يك ناقصالخلقهاي گشتهاند كه حقوق شهروندي را به هيچ گرفته و آرام و بيخيال روزگار ميگذراند. آموزش مجازي مدارس و دانشگاهها و موسسات خصوصي آموزشي در حالي بر بستر اينترنت و فيبر نوري شكل گرفته است كه ثباتي در جريان اطلاعات وجود نداشته و سوسوي صفر و يك، گاهي دانشآموزان و دانشجويان را از كلاس به بيرون پرتاب كرده تا حظ مردم آزاري بر جان اين ناقصالخلقه بنشيند، همانند لذتي كه كودكان شرور در نواختن زنگ خانهها و فرار پس از آن در بعد از ظهر تابستاني تجربه ميكردهاند. كاربران هنگام ارتباط با يك مخاطب در پيامرسانهاي داخلي بعد از ارسال يك پيام يا حين ارسال يك فايل، بارها با عبارت «در حال اتصال» مواجه شده و در صورت عجله با رنجي مواجه ميگردند كه چاپارهاي خسته عهد سنت با آن دست و پنجه نرم نكرده بودند.
هنگام استفاده از نشانيابها، اختلال در اينترنت ميتواند به مسيردهي اشتباه منجر شده و شما را به جاي غرب به شرق يك شهر بكشاند يا اينكه در انبوهي از ترافيك و شلوغي رها كرده و سعي مجدد در ارتباط را خواستار شود؛ در اين ميان كار نرمافزارهاي مسيرياب همانند راننده تاكسي است كه مسافر خود را به مقصد نرسانده، در وسط يك شهر بزرگ رها كرده و ميرود.
در عمليات خريد و فروش و امور بانكي، اينترنتِ نااهل ميتواند پديد آورنده تراكنشهاي ناموفق بسياري باشد و چه بسا در دستاندازهاي اينترنتي داخلي پولهاي زيادي گم شود و جستوجو براي يافتن آن در فضاي مجازي زمان زيادي از شهروندان را تلف نمايد. بارگيري و بارگذاري اطلاعات در دامن اين موجود ناقص، گاهي چنان به اتلاف وقت منتهي ميشود كه «مارسل پروست»ي را بايد به كار گرفت تا زمان از دست رفته از عمر شهروندان ايراني را جستوجو كند.
سالهاست كه با توسعه روزافزون علم و فناوري زمزمههايي از پيشرفت شتابان فناوري ارتباطات راه دور به گوش ميرسد و قرار است بشريت با شگفتانههايي مواجه شود كه طي آن ميتوان مسافران را در يك اتاقكي فشرده ساخته و با زدن دكمه ارسال آنها را به دست فيبرنوري سپرده تا در نقطهاي ديگر از جهان در آن سوي سرزمينها و اقيانوسها فرود آيند و با خروج از فشردهسازي به چشم به هم زدني طيالارض نمايند.
همچنين با پزشكي، جراحي و درمان از راه دور ميتوان در يك سوي جهان بيماري را خواباند و در سوي ديگر تيغ جراحي را به دست پزشكي سپرد تا با واسطه فيبرنوري و جريانات صفر و يكي، بهبودي حاصل گرديده و رنجي از دوش بيماري برداشته شود و همه اين پيشرفتها براي زندگي بهتر به كمك يك شبكه جهانگسترِ اهل و قوي امكانپذير است. در شرايطي كه اينترنت كشور ما به اضافه وزن دچار شده و يك پديده ناقصالخلقه سرگردان را به جا گذاشته است استفاده از نوآوري و فناوريهاي ذكر شده چيزي جز فاجعه به بار نخواهد آورد.
تصور كنيد در حين فرآيند فشردهسازي و ارسال مسافران، اينترنت دچار اختلال گردد پس ناگزير با گمشدگاني مواجه خواهيم بود كه در عالم مجازي به وادي نيستي رسيدهاند يا در عمل جراحي از راه دور، نوسان اينترنت موجب برش قلب به جاي كليه شود و عمل رنجزدا خود عامل زايش رنجي ديگر گردد.
جهان امروز در حالي با فناوري ارتباطات و اطلاعات در جهت بهبود روشهاي زندگي و آسايش انسانها مواجه است كه در كشور ما در بستر يك اينترنت ناقص و سرگردان، رنج شهروندان رو به فزوني بوده و اشكهاي جاري شده دانشآموزان به خاطر قطع مكرر ارتباط و زجرهاي به جان نشسته در نتيجه تراكنشهاي ناموفق يا سرگرداني منتج از خطاي مسيريابها، به انباشت مكرر حقالناس بر گردن كسان بسياري منتهي ميشود و شهروندان در جستوجوي زمان از دست رفته و لحظههاي پايمال شده به كلنجار رفتن با اين ناقصالخلقه كم تحرك ادامه ميدهند.
ناقص الخلقه رنج افزا
مهدي دهقان منشادي
صاحبخبر -
∎