به گزارش ایرنا، این اثر به قلم حجتالاسلام والمسلمین باقر صاحبی نگاشته شده و به بررسی، شرح و تبیین دیدگاهها و تعلیقات حضرت امام خمینی(س) بر کتاب «الفوائد الرضویه» میپردازد؛ اثری که از منظر صاحبنظران، میتواند در شناخت ابعاد فلسفی، عرفانی و معرفتی اندیشه امام راحل نقشآفرین باشد.
در این آیین، فاطمه طباطبایی، عروس امام راحل و رییس گروه عرفان پژوهشکده امام خمینی(س)، با اشاره به اهمیت این اثر اظهار کرد: کتاب «انوار حکمت» از زوایای متعددی شایسته تأمل و واکاوی است و یکی از ویژگیهای ممتاز آن، اهتمام ویژه به بازخوانی و تبیین کلام معصومین(ع) در منظومه فکری حضرت امام خمینی(س) است.
پیوند کلام معصومین(ع) با مبانی عقلی در اندیشه امام خمینی(س)
طباطبایی با بیان اینکه امام خمینی(س) در آثار خود جایگاه ویژهای برای روایات و سخنان اهلبیت(ع) قائل بودند، افزود: توجه امام به کلام معصوم، صرفاً برخاسته از یک باور کلامی رایج نبود، بلکه ایشان با بهرهگیری از مبانی عقلی و استدلالهای دقیق، ضرورت رویکرد علمی و معرفتی به سخنان معصومین(ع) را تبیین میکردند.
وی ادامه داد: این رویکرد برای مخاطبانی که شاید پیش از این با زوایای استدلالی کلام اهلبیت(ع) آشنا نبودند، بسیار راهگشا و در عین حال شگفتآور است؛ زیرا امام خمینی(س) میکوشیدند میان آیات، روایات و موازین عقلی و فلسفی پیوندی روشن برقرار کنند.
رییس گروه عرفان پژوهشکده امام خمینی(س) با اشاره به سیره علمی امام راحل و یادآوری توصیههای مرحوم سید احمد خمینی اظهار کرد: حاج آقا همواره تأکید داشتند اگر فردی نظریه بدیع یا سخن تازهای دارد، نباید آن را در محافل خصوصی یا خلوت ذهن خود محبوس کند، بلکه باید زمینهای فراهم شود تا این دیدگاهها در فضای علمی و نقادانه عرضه و بررسی شود.
وی افزود: این تعاملات علمی سبب تقویت و تبیین دقیقتر نظریهها میشود و صاحبنظر را در مسیر بازشناسی ضعفها و ارتقای ساختار استدلالی خود یاری میکند.
«انوار حکمت» دعوتی به فهم عمیقتر حقیقت است
طباطبایی در بخش دیگری از سخنان خود، تفاوت میان دانستن صرف و یافتن حقیقت را از نکات قابل تأمل در مواجهه با این اثر دانست و گفت: گاهی انسان مطلبی را میشنود یا میخواند، اما زمانی که آن معنا در جان او حضور پیدا میکند و به نوعی دریافت درونی تبدیل میشود، نسبت او با حقیقت دگرگون میگردد.
وی تصریح کرد: کتاب حاضر میتواند زمینهای برای چنین مواجههای فراهم کند؛ مواجههای که خواننده را صرفاً با الفاظ و مفاهیم روبهرو نمیکند، بلکه او را به تأملی عمیقتر درباره حقیقت فرا میخواند.
عروس امام راحل، شرح و تبیین نویسنده کتاب را از امتیازات مهم این اثر برشمرد و بیان کرد: استاد با احاطه قابل توجه، مجموعهای از دیدگاهها و آرا را پیش روی مخاطب قرار دادهاند و کوشیدهاند نکات اصلی و محوری اندیشه امام خمینی(س) را توضیح دهند؛ کاری که بهویژه برای مخاطبانی که با متون دشوار فلسفی، عرفانی یا روایی انس مستقیم ندارند، بسیار مغتنم است.
وی بر ضرورت ارائه ترجمهها و توضیحهای دقیقتر برای متون عربی و کهن تأکید کرد و گفت: در بسیاری از مراکز علمی، بخشی از مخاطبان ممکن است مضمون کلی متون را دریابند، اما در بازگرداندن دقیق ضمایر، ارجاعات و پیوندهای درونی متن به مرجع اصلی دچار دشواری شوند؛ از این رو فراهم کردن ترجمهای روان، دقیق و همراه با توضیح ارجاعات میتواند به فهم بهتر مخاطبان کمک کند.
استقلال فکری امام در مواجهه با بزرگان حکمت و عرفان
طباطبایی، نحوه مواجهه حضرت امام خمینی(س) با بزرگان حکمت، عرفان و معرفت را از دیگر وجوه برجسته اندیشه ایشان دانست و افزود: امام در عین آنکه عظمت علمی و معنوی شخصیتها را به رسمیت میشناختند و با تعابیر بلند از آنان یاد میکردند، در مقام نظر و اندیشه، استقلال فکری خود را حفظ میکردند.
وی ادامه داد: تکریم شخصیتها در اندیشه امام مانع از نقد علمی دیدگاههای آنان نمیشد. ایشان ممکن بود از شخصیتهایی با تعابیر محترمانه و بلند یاد کنند، اما در مبانی فکری و فلسفی، دیدگاه متفاوتی داشته باشند.
رییس گروه عرفان پژوهشکده امام خمینی(س) با اشاره به تفاوت برخی مبانی فلسفی امام خمینی(س) با قاضی سعید قمی اظهار کرد: امام در مباحث هستیشناسی به اصالت وجود قائل بودند، در حالی که برخی متفکران دیگر به اصالت ماهیت گرایش داشتند. همچنین امام اشتراک معنوی وجود را میپذیرفتند و در مسئله حرکت جوهری نیز دیدگاه صدرالمتألهین را قبول داشتند.
طباطبایی یکی از توانمندیهای برجسته امام خمینی(س) را برقراری پیوند میان آیات و روایات از یک سو و موازین عقلی و فلسفی از سوی دیگر دانست و افزود: امام در طرح بسیاری از مسائل مهم، به گونهای سخن میگفتند که هم اهل نقل و حدیث بتوانند آن را بپذیرند و هم اهل فلسفه و حکمت آن را منطبق با موازین عقلی بیابند.
وی با اشاره به بحث نسبت صفات الهی با ذات حقتعالی در آثار امام خمینی(س)، از جمله «مصباح الهدایه»، بیان کرد: امام توضیح میدهند که نفی صفات در برخی متون عرفانی به معنای انکار صفات الهی نیست، بلکه ناظر به مقام احدیت و هویت غیبی است؛ در حالی که اثبات صفات در قرآن و روایات به اعتبار ظهور ذات در مقام واحدیت و مرتبه اسماء و صفات است.
طباطبایی افزود: از این جهت، ارزش کار امام خمینی(س) در آن است که توانستند میان ظاهر آیات و روایات و عمق عقلی و عرفانی آنها پیوند برقرار کنند؛ از همین رو آثار ایشان برای اهل حکمت، عرفان، حدیث و پژوهشگران معارف دینی قابل استفاده است.
بازخوانی تعلیقات امام بر «الفوائد الرضویه» یک ضرورت پژوهشی است
در ادامه این آیین، حجتالاسلام والمسلمین باقر صاحبی، مؤلف کتاب «انوار حکمت»، با اشاره به جایگاه مکتب فلسفی اصفهان اظهار کرد: مکتب فلسفی اصفهان در مقایسه با مکتب شیراز که رویکردی نوگرا داشت، واجد جایگاه و اصالت پژوهشی ویژهای است و بستر ظهور و تجمیع نحلههای فکری متعددی بوده است.
وی افزود: در این مکتب میتوان آراء حکمت یمانی، حکمت متعالیه صدرایی و دیدگاههای بزرگانی چون قاضی سعید قمی را مشاهده کرد. اهمیت این مکتب در آن است که فلسفه را نه صرفاً به عنوان یک دانش نظری، بلکه در پیوند عمیق با عرفان و سلوک قلبی تعریف میکند.
صاحبی با بیان اینکه نوع مواجهه امام خمینی(س) با عرفان و تصوف، ایشان را در میان متفکران معاصر متمایز میکند، گفت: امام برای عرفان نظری و عملی جایگاهی فراتر از مباحث صرفاً فلسفی قائل بودند، اما با وجود این جایگاه رفیع، هنوز در معرفی عرفان عملی امام دچار نقصان هستیم.
وی ادامه داد: بسیاری صرفاً به دنبال دستورالعملهای سلوکی از امام هستند، در حالی که باید به عمق زیرساختهای فکری ایشان توجه کرد. امام در آثار خود با نگاهی دقیق و نقادانه، حتی نسبت به شخصیتهای بزرگی چون حاج ملاهادی سبزواری نیز ورود کردهاند.
مؤلف کتاب «انوار حکمت» با تأکید بر ابتکارات امام خمینی(س) در عرصه اندیشه گفت: امام فراتر از یک مدرس فلسفه، صاحبنظری خلاق بودند و پس از دوره علامه طباطبایی، در زمینه تدوین و تبیین دقیق عرفان نظری، با نگاهی اجتهادی خلأهای موجود را پر کردند.
صاحبی تصریح کرد: تألیفاتی از قبیل تعلیقات امام بر آثار بزرگان، کاری تکراری نیست، بلکه حرکتی پیشروانه برای مواجهه با میراث عرفانی گذشته است. از این رو، برای پژوهشگران، بازخوانی این آثار، بهویژه شرح تعلیقات امام بر «الفوائد الرضویه»، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت است تا ابعاد کمتر شناختهشده منظومه فکری امام راحل تبیین شود.