گروه ایران: پسروی آب دریای خزر همانگونه که بخشهای دیگری از جامعه از جمله صنعت گردشگری و کشاورزی مازندران را تحت تاثیر قرار داده، نفس شبه جزیزه میانکاله را هم گرفته اما برنامه ریزی دولت برای انجام اقدامات ضربتی با هدف احیای آن در دست پیگیری است.
∎
به گزارش ایرنا، تالاب میانکاله به عنوان بهشت پرندگان مهاجر باید زنده بماند تا پسرویهای پی در پی آب دریای خزر آسیبی کمتری به ارزشمندترین زیستگاه گونههای جانوری کشور وارد کند.
میانکاله از لحاظ موقعیت جغرافیایی در جنوب شرقی دریای خزر و حوزه شهرستانهای بندرترکمن، بندرگز، نوکنده و بهشهر از ۶۰ کیلومتر طول و حداکثر ۱۲ کیلومتر عرض برخوردار بوده و دارای امتداد شرقی - غربی است.
ثبت خلیج گرگان در سال ۱۳۵۴ به همراه تالاب میانکاله و «لپو زاغمرز» در استان مازندران به عنوان نخستین مجموعه تالاب بینالمللی جهان در فهرست تالابهای کنوانسیون رامسر ثابت کرد این خلیج و نواحی اطراف آن یک مجموعه ارزشمند زیست محیطی است که علاوه بر حفظ چرخه زیست دریای خزر در معیشت جوامع محلی که حدود ۵۰۰ هزار تا یک میلیون نفر از جمعیت منطقه تحت تاثیر مستقیم خلیج گرگان هستند، اثرگذاری مستقیم دارد.
تالاب میانکاله از دهستان میانکاله در شهرستان بهشهر تا آشوراده در استان گلستان وسعت دارد و این منطقه به دلیل داشتن پهنه آبی مناسب با ذخایر غذایی غنی و آبزیان همه ساله پذیرای بیش از ۳۰ تا ۴۰ گونه از پرندگان مهاجر زمستان گذران و بیش از ۱۰۰ گونه از پرندگان بومی آبزی و کنارآبزی است.
این تالاب با داشتن پناهگاه حیات وحش به مساحت حدود ۲۲ هزار هکتار در حوزه مازندران و تنوع گیاهی از جمله درختان سازیل و انار وحشی که تغذیه برخی پرندگان را تشکیل میدهد توانست بیش از ۵۰۰ گونه جانوری را در خود جای دهد و به نوعی بهشت پرندگان استان نام بگیرد و با این تنوع زیستی به عنوان یکی از ذخیره گاههای زیست کره جهان از سوی سازمانهای جهانی حفاظت از محیط زیست قرار گرفت.
تالاب میانکاله را باید بهشت پرندگان و پرنده نگری نام نهاد؛ سی و ششمین تالاب ثبت شده دنیا و نخستین تالاب ثبت شده در کنوانسیون تالابهای بین المللی رامسر و یکی از ۶۵۰ ذخیرگاه زیست کره جهان با ۴۸ هزار هکتار وسعت در شرق استان مازندران و در همجواری با استان گلستان واقع شده است و سالانه ۱۳۰ گونه از پرندگان مهاجر را با جمعیت حدود ۱.۵ میلیون بال میزبانی میکند.
هرساله از اواسط شهریور تا اواسط زمستان تالاب و آببندانهای مازندران میزبان گونههای مختلف پرندگان از نقاط سردسیر کشورهای حاشیه دریای خزر است که به امید یافتن مکان گرم و غذا به این مقصد عزم سفر میکنند.
بنا برآمار اداره حیات وحش محیط زیست مازندران بیشتر از صدها گونه از پرندگان مهاجر بومی و غیر بومی به تالاب ها و آبگیرهای این استان کوچ زمستانی دارند.اکوسیستمهای آبی غنی مازندران به دلیل بهرهمندی از شرایط مطلوب، هر ساله با فرا رسیدن فصل سرما زیستگاهی امن و گسترده برای حضور و زمستان گذرانی پرندگان مهاجری است که پس از سپری کردن مسافتهای طولانی در این زیستگاهها فرود آمدهاند.
تالاب ها و زیستگاه های آبی مازندران یکی از زیباترین جاذبههای طبیعی این استان هستند که با ظرفیت قابل توجه اکوسیستمی در این استان علاوه بر اینکه زیبنده جلوههای گردشگری به شمار میروند، با توجه به شرایط مناسب زیست، هر ساله با شروع فصل سرما مامنی دلپذیر برای پرندگان مهاجر به شمار میروند و با آغوشی باز پذیرای جمعیت دهها هزار قطعهای از پرندگان هستند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران در خصوص مهمترین اقدامات انجامشده در این حوزه گفت: احیای تالاب بینالمللی میانکاله و خلیج گرگان به عنوان یکی از مهمترین زیستبومهای آبی کشور، نیازمند اجرای همزمان مجموعهای از اقدامات در حوزه تأمین حقابه، مدیریت آب، لایروبی، کاهش فشارهای وارده از حوضههای آبریز و ارتقای زیرساختهای مدیریت فاضلاب است. به همین منظور برنامههای متعددی با مشارکت دستگاههای مختلف اجرایی در سال گذشته پیگیری شد.
محمدرضا کنعانی اظهار کرد: در حوزه تعیین و تخصیص آب مورد نیاز محیطزیستی تالاب، مطالعات تعیین نیاز آبی توسط سازمان حفاظت محیط زیست انجام شده است، اما تخصیص عملی حقابه تالاب همچنان نیازمند اقدام وزارت نیرو است. تأمین حقابه محیطزیستی یکی از اساسیترین الزامات احیای تالاب و حفظ پایداری اکولوژیک آن محسوب میشود و تحقق آن نقش تعیینکنندهای در بهبود شرایط آبی تالاب خواهد داشت.
این مقام مسوول ادامه داد: یکی از اقدامات مهم انجامشده در سالهاگذشته، لایروبی مستمر کانالها و انهار منتهی به تالاب بوده است. در این راستا ۷۶ کیلومتر لایروبی توسط سازمان حفاظت محیط زیست و ۴۴ کیلومتر لایروبی توسط وزارت نیرو انجام شده است. این اقدام با هدف تسهیل جریان آب، کاهش موانع هیدرولیکی و بهبود تبادل آب در بخشهای مختلف تالاب صورت گرفته است.
وی ادامه داد: در حوزه مدیریت حوضههای آبریز منتهی به تالاب نیز عملیات آبخیزداری در سطح ۱۱۸ هزار هکتار از حوضههای آبریز منتهی به خلیج گرگان و میانکاله اجرا شده است. این اقدام که در چارچوب تکالیف وزارت جهاد کشاورزی انجام شده، نقش مهمی در کنترل فرسایش خاک، کاهش ورود رسوبات و مدیریت روانابهای سطحی به تالاب دارد.
کنعانی با اشاره به مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی گفت: مطالعات مربوط به کاهش مصرف آب بخش کشاورزی در حوضههای آبریز تالاب توسط سازمان حفاظت محیط زیست انجام شده و اجرای اقدامات عملیاتی در این بخش در چارچوب وظایف وزارت جهاد کشاورزی پیگیری میشود. مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی یکی از مؤثرترین راهکارهای تأمین آب پایدار برای تالاب و کاهش فشار بر منابع آبی منطقه به شمار میرود.
وی افزود: لایروبی مستمر کانال ارتباطی تالاب با دریای خزر نیز در سال گذشته پیگیری شد، اما این برنامه تاکنون به طور کامل محقق نشده است، حفظ ارتباط هیدرولوژیک تالاب با دریای خزر یکی از عوامل کلیدی در تبادل آب، کنترل شوری و پایداری اکولوژیک خلیج گرگان محسوب میشود و اجرای این تکلیف در حیطه وظایف وزارت نیرو قرار دارد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران اظهار داشت: در حوزه احداث ایستگاههای پمپاژ آب از دریای خزر، مطالعات امکانسنجی توسط سازمان حفاظت محیط زیست انجام شده و مطالعات فاز اجرایی نیز در حال انجام است. این طرح با هدف تقویت ظرفیت تأمین آب مورد نیاز تالاب و افزایش انعطافپذیری مدیریت منابع آب در شرایط خشکسالی مورد توجه قرار گرفته است.
وی ادامه داد:توسعه و تکمیل سیستمهای تصفیه فاضلاب از دیگر برنامههای مهم مرتبط با احیای تالاب بوده است. در حال حاضر پوشش تصفیه فاضلاب در شهرک هاصنعتی مشمول به ۱۰۰ درصد رسیده است، اما در بخش شهری تنها ۱۸ درصد پیشرفت حاصل شده و تکمیل این زیرساختها همچنان در زمره تکالیف وزارت نیرو و وزارت صنعت، معدن و تجارت قرار دارد. ارتقای کیفیت پسابهای ورودی یکی از پیشنیازهای اساسی حفظ کیفیت آب تالاب به شمار میرود.
کنعانی در تشریح سایر برنامههای پشتیبان احیای تالاب گفت: استقرار سامانه تأمین و انتقال آبهای نامتعارف نیز در سال ۱۴۰۴ در مرحله انجام مطالعات امکانسنجی قرار داشته است. این مطالعات توسط سازمان حفاظت محیط زیست در حال پیگیری است و در صورت تأیید فنی و اقتصادی، میتواند به عنوان یکی از راهکارهای تکمیلی برای کاهش فشار بر منابع آب متعارف و کمک به احیای تالاب مورد استفاده قرار گیرد.
مازندران دارای ۲ تالاب بینالمللی میانکاله و فریدونکنار و چندین تالاب و آبگیر محلی چون ساهون، لپو و پلنگان، ولشت، استخرپشت، گلپل، خضر نبی، شورمست، دریوک، سراندون و بالندون، گز و کندوچال است.مازندران همچنین افزون بر ۸۰۰ قطعه آببندان به مساحت ۱۷ هزار هکتار دارد. همه ساله در فصل زمستان۱۰۰ گونه پرنده مهاجر زمستان گذران با جمعیتی حدود ۳۰۰ هزار بال به مازندران مهاجرت میکنند.
بر اساس آمارهای رسمی، تاکنون بیش از ۴۹۰ گونه جانوری از ردههای مختلف مهرهداران اعم از پرندگان، پستانداران، خزندگان، دوزیستان و ماهیها در زیستبوم مازندران شناسایی شدهاند.
پرندگان با ۳۱۷ گونه از ۵۸ خانواده، پستانداران با ۶۳ گونه و ۱۹ خانواده، دوزیستان با ۹ گونه از ۶ جنس و ۶ خانواده، خزندگان با ۲۶ گونه از ۲۱ جنس و ۱۱ خانواده و ماهیها با ۷۵ گونه بخشی از تنوع زیستی حیات وحش مازندران را تشکیل میدهند.
میانکاله از لحاظ موقعیت جغرافیایی در جنوب شرقی دریای خزر و حوزه شهرستانهای بندرترکمن، بندرگز، نوکنده و بهشهر از ۶۰ کیلومتر طول و حداکثر ۱۲ کیلومتر عرض برخوردار بوده و دارای امتداد شرقی - غربی است.
ثبت خلیج گرگان در سال ۱۳۵۴ به همراه تالاب میانکاله و «لپو زاغمرز» در استان مازندران به عنوان نخستین مجموعه تالاب بینالمللی جهان در فهرست تالابهای کنوانسیون رامسر ثابت کرد این خلیج و نواحی اطراف آن یک مجموعه ارزشمند زیست محیطی است که علاوه بر حفظ چرخه زیست دریای خزر در معیشت جوامع محلی که حدود ۵۰۰ هزار تا یک میلیون نفر از جمعیت منطقه تحت تاثیر مستقیم خلیج گرگان هستند، اثرگذاری مستقیم دارد.
تالاب میانکاله از دهستان میانکاله در شهرستان بهشهر تا آشوراده در استان گلستان وسعت دارد و این منطقه به دلیل داشتن پهنه آبی مناسب با ذخایر غذایی غنی و آبزیان همه ساله پذیرای بیش از ۳۰ تا ۴۰ گونه از پرندگان مهاجر زمستان گذران و بیش از ۱۰۰ گونه از پرندگان بومی آبزی و کنارآبزی است.
این تالاب با داشتن پناهگاه حیات وحش به مساحت حدود ۲۲ هزار هکتار در حوزه مازندران و تنوع گیاهی از جمله درختان سازیل و انار وحشی که تغذیه برخی پرندگان را تشکیل میدهد توانست بیش از ۵۰۰ گونه جانوری را در خود جای دهد و به نوعی بهشت پرندگان استان نام بگیرد و با این تنوع زیستی به عنوان یکی از ذخیره گاههای زیست کره جهان از سوی سازمانهای جهانی حفاظت از محیط زیست قرار گرفت.
تالاب میانکاله را باید بهشت پرندگان و پرنده نگری نام نهاد؛ سی و ششمین تالاب ثبت شده دنیا و نخستین تالاب ثبت شده در کنوانسیون تالابهای بین المللی رامسر و یکی از ۶۵۰ ذخیرگاه زیست کره جهان با ۴۸ هزار هکتار وسعت در شرق استان مازندران و در همجواری با استان گلستان واقع شده است و سالانه ۱۳۰ گونه از پرندگان مهاجر را با جمعیت حدود ۱.۵ میلیون بال میزبانی میکند.
هرساله از اواسط شهریور تا اواسط زمستان تالاب و آببندانهای مازندران میزبان گونههای مختلف پرندگان از نقاط سردسیر کشورهای حاشیه دریای خزر است که به امید یافتن مکان گرم و غذا به این مقصد عزم سفر میکنند.
بنا برآمار اداره حیات وحش محیط زیست مازندران بیشتر از صدها گونه از پرندگان مهاجر بومی و غیر بومی به تالاب ها و آبگیرهای این استان کوچ زمستانی دارند.اکوسیستمهای آبی غنی مازندران به دلیل بهرهمندی از شرایط مطلوب، هر ساله با فرا رسیدن فصل سرما زیستگاهی امن و گسترده برای حضور و زمستان گذرانی پرندگان مهاجری است که پس از سپری کردن مسافتهای طولانی در این زیستگاهها فرود آمدهاند.
تالاب ها و زیستگاه های آبی مازندران یکی از زیباترین جاذبههای طبیعی این استان هستند که با ظرفیت قابل توجه اکوسیستمی در این استان علاوه بر اینکه زیبنده جلوههای گردشگری به شمار میروند، با توجه به شرایط مناسب زیست، هر ساله با شروع فصل سرما مامنی دلپذیر برای پرندگان مهاجر به شمار میروند و با آغوشی باز پذیرای جمعیت دهها هزار قطعهای از پرندگان هستند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران در خصوص مهمترین اقدامات انجامشده در این حوزه گفت: احیای تالاب بینالمللی میانکاله و خلیج گرگان به عنوان یکی از مهمترین زیستبومهای آبی کشور، نیازمند اجرای همزمان مجموعهای از اقدامات در حوزه تأمین حقابه، مدیریت آب، لایروبی، کاهش فشارهای وارده از حوضههای آبریز و ارتقای زیرساختهای مدیریت فاضلاب است. به همین منظور برنامههای متعددی با مشارکت دستگاههای مختلف اجرایی در سال گذشته پیگیری شد.
محمدرضا کنعانی اظهار کرد: در حوزه تعیین و تخصیص آب مورد نیاز محیطزیستی تالاب، مطالعات تعیین نیاز آبی توسط سازمان حفاظت محیط زیست انجام شده است، اما تخصیص عملی حقابه تالاب همچنان نیازمند اقدام وزارت نیرو است. تأمین حقابه محیطزیستی یکی از اساسیترین الزامات احیای تالاب و حفظ پایداری اکولوژیک آن محسوب میشود و تحقق آن نقش تعیینکنندهای در بهبود شرایط آبی تالاب خواهد داشت.
این مقام مسوول ادامه داد: یکی از اقدامات مهم انجامشده در سالهاگذشته، لایروبی مستمر کانالها و انهار منتهی به تالاب بوده است. در این راستا ۷۶ کیلومتر لایروبی توسط سازمان حفاظت محیط زیست و ۴۴ کیلومتر لایروبی توسط وزارت نیرو انجام شده است. این اقدام با هدف تسهیل جریان آب، کاهش موانع هیدرولیکی و بهبود تبادل آب در بخشهای مختلف تالاب صورت گرفته است.
وی ادامه داد: در حوزه مدیریت حوضههای آبریز منتهی به تالاب نیز عملیات آبخیزداری در سطح ۱۱۸ هزار هکتار از حوضههای آبریز منتهی به خلیج گرگان و میانکاله اجرا شده است. این اقدام که در چارچوب تکالیف وزارت جهاد کشاورزی انجام شده، نقش مهمی در کنترل فرسایش خاک، کاهش ورود رسوبات و مدیریت روانابهای سطحی به تالاب دارد.
کنعانی با اشاره به مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی گفت: مطالعات مربوط به کاهش مصرف آب بخش کشاورزی در حوضههای آبریز تالاب توسط سازمان حفاظت محیط زیست انجام شده و اجرای اقدامات عملیاتی در این بخش در چارچوب وظایف وزارت جهاد کشاورزی پیگیری میشود. مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی یکی از مؤثرترین راهکارهای تأمین آب پایدار برای تالاب و کاهش فشار بر منابع آبی منطقه به شمار میرود.
وی افزود: لایروبی مستمر کانال ارتباطی تالاب با دریای خزر نیز در سال گذشته پیگیری شد، اما این برنامه تاکنون به طور کامل محقق نشده است، حفظ ارتباط هیدرولوژیک تالاب با دریای خزر یکی از عوامل کلیدی در تبادل آب، کنترل شوری و پایداری اکولوژیک خلیج گرگان محسوب میشود و اجرای این تکلیف در حیطه وظایف وزارت نیرو قرار دارد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران اظهار داشت: در حوزه احداث ایستگاههای پمپاژ آب از دریای خزر، مطالعات امکانسنجی توسط سازمان حفاظت محیط زیست انجام شده و مطالعات فاز اجرایی نیز در حال انجام است. این طرح با هدف تقویت ظرفیت تأمین آب مورد نیاز تالاب و افزایش انعطافپذیری مدیریت منابع آب در شرایط خشکسالی مورد توجه قرار گرفته است.
وی ادامه داد:توسعه و تکمیل سیستمهای تصفیه فاضلاب از دیگر برنامههای مهم مرتبط با احیای تالاب بوده است. در حال حاضر پوشش تصفیه فاضلاب در شهرک هاصنعتی مشمول به ۱۰۰ درصد رسیده است، اما در بخش شهری تنها ۱۸ درصد پیشرفت حاصل شده و تکمیل این زیرساختها همچنان در زمره تکالیف وزارت نیرو و وزارت صنعت، معدن و تجارت قرار دارد. ارتقای کیفیت پسابهای ورودی یکی از پیشنیازهای اساسی حفظ کیفیت آب تالاب به شمار میرود.
کنعانی در تشریح سایر برنامههای پشتیبان احیای تالاب گفت: استقرار سامانه تأمین و انتقال آبهای نامتعارف نیز در سال ۱۴۰۴ در مرحله انجام مطالعات امکانسنجی قرار داشته است. این مطالعات توسط سازمان حفاظت محیط زیست در حال پیگیری است و در صورت تأیید فنی و اقتصادی، میتواند به عنوان یکی از راهکارهای تکمیلی برای کاهش فشار بر منابع آب متعارف و کمک به احیای تالاب مورد استفاده قرار گیرد.
مازندران دارای ۲ تالاب بینالمللی میانکاله و فریدونکنار و چندین تالاب و آبگیر محلی چون ساهون، لپو و پلنگان، ولشت، استخرپشت، گلپل، خضر نبی، شورمست، دریوک، سراندون و بالندون، گز و کندوچال است.مازندران همچنین افزون بر ۸۰۰ قطعه آببندان به مساحت ۱۷ هزار هکتار دارد. همه ساله در فصل زمستان۱۰۰ گونه پرنده مهاجر زمستان گذران با جمعیتی حدود ۳۰۰ هزار بال به مازندران مهاجرت میکنند.
بر اساس آمارهای رسمی، تاکنون بیش از ۴۹۰ گونه جانوری از ردههای مختلف مهرهداران اعم از پرندگان، پستانداران، خزندگان، دوزیستان و ماهیها در زیستبوم مازندران شناسایی شدهاند.
پرندگان با ۳۱۷ گونه از ۵۸ خانواده، پستانداران با ۶۳ گونه و ۱۹ خانواده، دوزیستان با ۹ گونه از ۶ جنس و ۶ خانواده، خزندگان با ۲۶ گونه از ۲۱ جنس و ۱۱ خانواده و ماهیها با ۷۵ گونه بخشی از تنوع زیستی حیات وحش مازندران را تشکیل میدهند.