به گزارش خبرگزاری حوزه، پس از شش دهه از نخستین انتشار در سال ۱۳۴۲، اثر ماندگار علامه محقق «محمد واصف لاهیجی» با رویکردی علمی بازنشر شد. این نسخه جدید که توسط انتشارات «واصف لاهیجی» در سال ۱۴۰۴، در ۲۰۰ صفحه و قطع شومیز منتشر شده، حاصلِ تحقیق، تعلیق و تنقیحِ استادِ محقق، «حجت الاسلام ناصر متقی املشی» است و فرصتی مغتنم برای جویندگان معارف فقاهتی فراهم میآورد تا با هندسه فکری و استدلالهای دقیق مؤلف در باب مسائل تقلید آشنا شوند.
این اثر، با بهرهگیری از مقدمهای گرانسنگ به قلم «دکتر محمدجعفر واصف»، در پی بازشناسی مقام علمی مؤلف و تبیین جایگاه اوست؛ تا از این طریق، بر ضرورتِ تجدیدنظر در خوانشِ اندیشههای وی پافشاری کند و نشان دهد که بازخوانیِ رویکردهای نوین، چه میتواند از پتانسیلهای نهفته و ظرفیتهای مغفولِ آرای ایشان پرده بردارد.
کتاب مذکور با ارائه هندسهای منسجم از معیارهای تقلید، اثری مهم برای طلاب و پژوهشگران حوزه فقه و اصول محسوب میشود. بازنشر این مکتوب، گامی ارزشمند در احیای میراث فقاهتی و تبیین دقیق مفاهیم مرجعیت برای جامعه علمی و مؤمنان است.
* ساختار محتوایی
مؤلف فقید در این اثر، منظومهای جامع از مباحث بنیادین «اجتهاد و تقلید» را با نظمی منطقی و چینشی عالمانه تدوین نموده است. سرفصلهای بیستوسهگانه این کتاب (که تفصیل آن در فهرست مندرجات اثر هویداست)، یک دوره فشرده و متقن از مباحث مربوطه را پوشش میدهد که اهمّ آنها عبارتند از:
-بررسی عقلانیِ وجوب کفایی تحصیل ملکه اجتهاد و تبیین ماهیت، تعاریف و اقسام آن.
-بررسی دقیق شرایط نیل به اجتهاد مطلق، احکام، شئون و مناصب مجتهدین.
-واکاوی احکام مترتب بر «مجتهد متجزی» (پیرامون جواز تقلید از وی، نفوذ قضاوت و حدود ولایت او بر امور حسبیه).
-چیستی تقلید، اقامه ادله بر وجوب آن، و تبیین شأنیت مقلدین و شرایط جامعالشرایط بودن مرجع تقلید.
-کالبدشکافیِ فقهیِ مسئله خطیر «تقلید از میت» (شامل ادله عدم جواز تقلید ابتدایی، ادله قائلین به جواز، و مسئله بقاء بر تقلید میت همراه با ادله طرفین).
-مسئله وجوب تقلید از «اعلم» و نقد و بررسی ادله قائلین به وجوب و عدم وجوب آن.
-مباحث تکمیلی شامل: محل تقلید، جواز یا عدم جواز تبعیض در تقلید، کیفیت تقلید از حی و میت، طرح دو تذکر، دو مسئله معترضه و چهار تنبیه فقهیِ لازم
* ابتکارات علمی و استقلالبخشی به مباحث مغفول
یکی از برجستهترین امتیازات و خصایص این رساله، طرح و بسط مسائلی است که در کتب فقهیِ پیشین، یا اساساً مسکوت مانده و یا صرفاً به صورت استطرادی و از باب مناسبت در حاشیه مباحث دیگر به آنها اشاره شده است. علامه واصف لاهیجی (ره) با ذکاوت و احاطه فقهی خویش، این دست از مباحث را از حالت حاشیهای خارج نموده و شمایلی مستقل و مستدل به آنها بخشیده است؛ بارزترین نمونه این رویکرد را میتوان در «دو مسئله معترضه» (مندرج در صفحات ۸۵ تا ۸۷) مشاهده نمود. شایان ذکر است که مسئله دوم (صفحات ۸۶ و ۸۷) از زمره نوآوریها، تفردات فقهی و ابتکارات خالص و تحسینبرانگیزِ شخصِ مؤلفِ معظم به شمار میآید.
* منهج تحقیق و گونهشناسی تعلیقات
حواشی و تعلیقاتِ افزوده شده بر این طبع، از منظر روششناسی بر سه محور اساسی استوار است:
۱- تعلیقات تبیینی و ایضاحی: این تحقیق، شامل «توضیحات بیشتر»، «تعلیل و بیان چرایی مطلب»، «تعریف مفاهیم»، «إرجاعات» و مانند اینها میشود.
۲-تتمیمی و تکمیلی: این تحقیق، مربوط به جایی است که مسئلهای یا مطلبی ناقص بوده و نیاز به تتمه و تکمله دارد.
۳- تعلیقات انتقادی و اجتهادی:این بخش نمایانگر پویایی و تضارب آرای فقهی است که محقق با رعایت ادب علمی، در مواردی که به لحاظ صناعت فقهی با رأی شریف مؤلف عالیقدر (ره) زاویه نگاه متفاوتی داشته، ادله و انظار مختار خویش را به رشته نقد و تحلیل درآورده است.