به گزارش ایرنا، کُندی اجرای طرح جامع فاضلاب شهری دزفول و ورود فاضلاب از چند نقطه به رودخانه دز، این شریان حیاتی منطقه را با چالشهای زیستمحیطی و در پی آن سلامت شهروندان را با تهدید جدی مواجه کرده است.
در سالهای اخیر، طرحهای عمرانی در حوزههای شهری، خدماتی، مسکن و جادهسازی، گاه بیاعتنا به ملاحظات محیطزیستی اجرا شدهاند؛ در حالی که محیط زیست، یکی از اصلیترین شاخصهای توسعه پایدار به شمار میرود.
خانهها ساخته میشوند اما زیرساختهای دفع فاضلاب همپای آن رشد نمیکند؛ نتیجه، لولههایی است که در خیابان رها میمانند و فاضلابی که به جای تصفیه، راهی معابر و مناطق مسکونی میشود و مشکلات بهداشتی و زیستمحیطی فراوانی را برای شهروندان ایجاد میکند.
همین غفلت، درنهایت فاضلاب را به پیکره رودخانه دز رسانده است؛ رودخانهای که نهتنها منبع تامین آب، بلکه تفرجگاهی امن برای مردم دزفول در روزهای گرم تابستان است.
بهای توسعه بدون پیوست زیست محیطی؛ در خطر افتادن جان رودخانه
تصویر دز، تصویری از تناقضهاست؛ رودی که ساحلش ثبت ملی شده، اما در چندین نقطه، خروجی لولههای فاضلاب، بر تن نحیفش زخم میزند. امین محراب، از فعالان محیطزیست دزفول، زیباشهر در شرق و چمگلک در غرب رودخانه را ۲ کانون بحران میداند که فاضلابشان بیهیچ صافی، مستقیم به رودخانه سرازیر میشود.
به گفته او پیشبینی نکردن زیرساختها برای ساخت مسکن و اسکان شهروندان در این مناطق و اختصاص ندادن بودجه از سوی مسوولان مربوطه باعث به وجود آمدن این معضل بزرگ شده و به بهانه نبود و کمبود بودجه هیچ اقدامی انجام نشده است.
وقتی بودجه، بهانهای برای مرگ تدریجی دز میشود
این دوستدار محیط زیست تصریح کرد: این موضوع که رابطه مستقیمی با سلامت شهروندان دارد به عنوان اولویت مسوولان شهری و استانی در سالهای گذشته و حال حاضر نبوده است.
به گفته وی، با توجه به اظهارنظر و بهانه مسوولان مبنی بر نبود بودجه برای اجرای این طرح، بهتر است راهکارهای کوتاه مدت و میان مدت برای کاهش حجم ورودی فاضلاب به رودخانه پیشبینی شود تا اجرای طرح جمع آوری و انتقال فاضلاب این مناطق به تصفیه خانه اجرایی شود.
اعتراض، مکاتبه و نشست فعالان محیط زیست با مسوولان مربوطه نیز به گفته محراب بیفایده بوده و هیچگونه پیشرفتی برای اجرای این طرح دیده نمیشود.
به گفته وی، در محدوده پل پنجم نیز یک لوله فاضلاب وجود دارد که برخی روزها وارد رودخانه میشود؛ طی بررسیها در محدوده شهری به غیر از مناطق بالا، فاضلاب ۲ منطقه دیگر در کوی حافظ و یکی از مناطق نظامی دزفول وارد رودخانه میشد که با پیگیری دوستداران محیط زیست و همکاری آبفا و شهرداری دزفول و همچنین پادگان نظامی مربوطه این فاضلاب جمع آوری و به خط انتقال تصفیه خانه متصل شد.
این دوستدار محیط زیست همچنین از ورود فاضلاب قدیمی و پرحجم کارخانه قند در محدوده شوش به حوزه پارک ملی و رودخانه دز انتقاد دارد؛ مشکلی که هنوز پا برجاست و مسوولان مربوطه باید این مساله را برای حفاظت از سلامت شهروندان و همچنین رودخانه زیبا و زلال دز در اولویت طرحهای ملی قرار دهند.
به گفته وی، برگزاری مستمر و اجرایی شدن مصوبات نشستهای حفاظت کیفی رودخانه دز در سطح شهرستان دزفول و مرکز استان میتواند نقش سازندهای در حفاظت از رودخانه دز داشته باشد.
احداث تصفیه خانه دزفول به طرحی ملی تبدیل شود
رئیس انجمن دزپارس نیز با یادآوری اهمیت حیاتی رودخانه خروشان دز میگوید: حفظ کیفیت و سلامت رود دز از اهمیت بالایی برخوردار است و این موضوع باید جزو اولویتهای مهم توسعه پایدار شهرستان دزفول و استان خوزستان قرار گیرد زیرا زندگی مردم، تفریح، کشاورزی و سلامت بخش زیادی از خوزستان با این رود گره خورده است.
محمد آذرکیش با تاکید بر اینکه احداث تصفیهخانه فاضلاب در شهرستان دزفول باید به طرحی ملی تبدیل و از سوی نهادهای استانی و ملی دنبال شود، میافزاید: رود دز این ظرفیت را دارد که به عنوان پایلوت در طرح حفاظت ملی و مردمی از رودخانههای کشور انتخاب شود.
تمدن و ساحل دز نیز ثبت ملی شده است و جشنواره صد روز با رود دز برگزار میشود از این رو باید حفاظت و برندسازی این رود مهم کشوری در دستور کار شورای حفاظت کیفی رود دز و رود کارون قرار گیرد.
طرحهای دزفول پیوست زیست محیطی داشته باشند
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان دزفول نیز میگوید: باید هنگام طراحی پروژههای دزفول، مسایل زیست محیطی در نظر گرفته شوند و طرحها پیوست زیست محیطی داشته باشند تا پس از بهرهبرداری شاهد آسیب به طبیعت و محیط زیست نباشیم.
به گفته مسعود نوری پور، قبل از اجرای تمامی طرحهای عمرانی، خدماتی و تولیدی از جمله ساخت مسکن و جاده باید مسایل زیست محیطی نیز در نظر گرفته و همزمان با آغاز اجرا، طرح محیط زیستی نیز اجرا شود.
وی با اشاره به ساخت هزاران واحد مسکونی در دزفول و بیتوجهی به موضوع فاضلاب این واحدها هنگام اجرای طرح میافزاید: با شرایطی که اکنون حکمفرما است، زمان بهرهبرداری و ساکن شدن متقاضیان، مشکلات زیست محیطی زیادی ایجاد میشود.
علاوه بر این، خروجی فاضلاب برخی شرکتها و کارخانههای فعال دزفول طبق گفته رئیس اداره حفاظت محیط زیست این شهرستان، بالاتر از حد استاندارد است و با وجود اقداماتی که توسط این شرکتها انجام شده هنوز استانداردها رعایت نشدهاند و بوی نامطبوع، اهالی منطقه را آزار میدهد.
فاضلاب چه مناطقی به رودخانه دز میریزد؟
رییس اداره حفاظت محیط زیست دزفول با قدردانی از اقدامات انجام شده از سوی آبفای این شهرستان برای اتصال فاضلاب تیپ زرهی دزفول میگوید: پیش از این فاضلاب این مجموعه نظامی به رودخانه سرازیر میشد که با اقدامات انجام شده مشکل برطرف و فاضلاب این منطقه به شبکه فاضلاب شهری متصل شد.
طی اقدامات انجام شده، مشکل ورود فاضلاب خیابانهای پنج و ۶ کوی حافظ دزفول نیز سال گذشته برطرف و فاضلاب این خیابانها به شبکه فاضلاب شهری متصل شده است و براساس گفته رئیس حفاظت محیط زیست دزفول، مشکل فاضلاب خیابانهای هفت و هشت این منطقه نیز به زودی برطرف خواهد شد.
کانال رعنا نیز که با خیل عظیم گردشگران مواجه بود با فاضلاب ادغام میشد که طبق اعلام نوریپور با اجرای یکهزار و ۲۰۰ متر خط لوله و احداث ایستگاه پمپاژ توسط آبفا از ورود فاضلاب به این کانال جلوگیری شد.
فاضلاب زیباشهر نیز چالشی بزرگ است که بدون هیچ فیلتری وارد رودخانه میشود؛ رییس اداره حفاظت محیط زیست در این باره میگوید: برای احداث ایستگاه پمپاژ فاضلاب مقرر شده زمینی به مساحت حدود چهار هکتار از سوی راه و شهرسازی در اختیار آبفا قرار گیرد؛ علاوه بر زیباشهر، کوی آوان شهر نیز با افزایش واحدهای مسکن مهر در حال اضافه شدن است و فاضلاب این منطقه با حدود هفت هزار مشترک آب به سمت رودخانه سرازیر میشود.
وی از یک چالش نیز پرده برمیدارد؛ جایی که آبفا و شهرداری، هرکدام توپ مسئولیت فاضلاب زیباشهر را به زمین دیگری میاندازند؛ بنبستی که ۳۰ سال است حق تنفس رودخانه و سلامت مردم را در برزخ تصمیمگیری اسیر کرده است.
نوریپور با یادآوری تنظیم شکایت از سوی حفاظت محیط زیست درخصوص وضعیت فاضلاب زیباشهر می گوید: آبفا اعلام کرده با توجه به اینکه شبکه فاضلاب در این منطقه احداث نشده مسوولیتی در این خصوص ندارد و شهرداری متولی امر است؛ اجرای تصفیه خانه فاضلاب در زیباشهر نیازمند اعتبار فراوانی است که البته با پیگیری نماینده دزفول مبلغی اختصاص یافته است.
در حالی که تنها ۴۵ درصد از فاضلاب دزفول به شبکه تصفیه متصل است، رئیس اداره حفاظت محیط زیست، از یک بمب ساعتی در بالادست رودخانه سخن میگوید. آوانشهر؛ منطقهای که با رشد جمعیت از ۳۰ هزار به ۱۰۰ هزار نفر، اگر همزمان با توسعه، به زیرساخت فاضلاب مجهز نشود، فاجعهای زیستمحیطی را برای سلامت اهالی رقم خواهد زد.
سایه آلودگی بر سر رودخانهای که حیات خوزستان به آن وابسته است
بحران تنها محدود به مناطق مرکزی دزفول نیست؛ رئیس اداره حفاظت محیط زیست دزفول با فهرستی از مناطق فاقد شبکه فاضلاب، از مناطق نگار، نوفرهنگ، ولیآباد و مدرس نام میبرد که هریک به نوعی باری بر دوش توان محدود رودخانه هستند.
وی تاکید میکند: این وضعیت فقط به دزفول محدود نمیشود؛ شهرهای تابعه نیز تصفیهخانه ندارند و همگی به یک منبع واحد متصلاند؛ رودخانهای که تابآوریاش در برابر فشار آلودگیهای شیمیایی، بینهایت نیست.
واقعیت این است که حیات اقتصادی، فرهنگی و حتی کشاورزی شهرهایی چون اندیمشک، اهواز و خرمشهر، مستقیم به سلامت آب دز وابسته است.
نوریپور هشدار میدهد که تکیه بر خودپالایی طبیعت و رشد نیزارها برای جذب آلودگی، راهکاری موقتی و فریبنده است که در درازمدت، با کاهش تابآوری رودخانه، میتواند منجر به یک فروپاشی زیستمحیطی شود.
فاضلاب شرکت خمیر مایه دزفول
خروجی صنایع آلاینده چالشی دیگر برای محیط زیست و رودخانه
در کنار فاضلاب خانگی، خروجی صنایع نیز به چالشی بزرگ تبدیل شده است. آزمایشهای محیطزیست نشان میدهد که پساب «شرکت خمیرمایه» همچنان بالاتر از حد استاندارد است؛ موضوعی که به رغم انجام برخی اقدامات اصلاحی، هنوز بوی نامساعد و نارضایتی اهالی حسینکلولی، مهاجرین و سیاهمنصور را به همراه دارد.
نوریپور با اشاره به اینکه این شرکتها میراث ۳۰ سال پیش هستند، میگوید: با توسعه شهری و افزایش جمعیت، فعالیت با همان تکنولوژی قدیمی دیگر قابل توجیه نیست. محیطزیست از طریق مراجع قضایی در حال پیگیری است تا اصلاحات ساختاری در این واحدها انجام شود.
وضعیت «کارخانه کربنبلک» نیز دستکمی از خمیرمایه ندارد و استانداردهای زیستمحیطی در آن رعایت نمیشود. به گفته این مقام مسئول، قراردادی برای احداث سیستم تصفیه فاضلاب در این کارخانه منعقد شده، اما اجرای واقعی آن، حلقه مفقودهای است که اهالی منطقه همچنان منتظر تحقق آن هستند.
صنعت سبز؛ شرط بقای ساحل دز
نوریپور، راهکار برونرفت از این وضعیت را در تغییر پارادایم صنعتی میبیند؛ وی معتقد است بهکارگیری مشاوران ذیصلاح برای ارائه فناوریهای نوین و متناسب با فعالیتهای تولیدی، نه یک انتخاب، که یک الزام است.
وی با تفکیکی قاطعانه میان صنایع میگوید: برخی واحدهای تولیدی تنها در فصول خاصی دچار چالش میشوند که با پیگیریهای قضایی و نظارت، قابل مدیریت است اما در مورد صنایعی مانند خمیرمایه و کربنبلک ما با آلودگیهای مستمر و مزمن روبرو هستیم. در این پروندهها، دیگر شکایتهای قضایی سنتی کافی نیست؛ باید سیستمهای تصفیه و تکنولوژی این صنایع، با استانداردهای قرن ۲۱ بازنویسی شود.
طرح جامع شبکه فاضلاب دزفول
طرح جامع فاضلاب شهر دزفول با ۴۵ درصد پیشرفت در حال اجرا است
حسین سعادتیفر، مدیر آبفای منطقه دزفول، از پیشرفت ۴۵ درصدی طرح جامع فاضلاب خبر میدهد؛ طرحی که با اتصال ۴۶ هزار اشتراکِ خانگی و تجاری، رگ حیاتی زیرساختهای شهری محسوب میشود.
نکتهی کلیدی در سخنان سعادتیفر، تحرک مالی برای تکمیل این طرح است: تخصیص ۴.۵ همت اعتبار از طریق ماده ۵۶، که نشاندهنده فشارهای پیگیرانه نماینده دزفول در مجلس در سطح کلان برای خروج از بنبست است. اما یک «اما» بزرگ در اینجا وجود دارد: «زمان». با توجه به مطالعات انجامشده برای مناطق جدید، تکمیل این طرح در صورت تداوم تزریقِ اعتبار، پنج سال زمان میبرد؛ بازهای که برای ساکنان مناطق درگیر، طولانی به نظر میرسد.
با این حال، خبر تجهیز کارگاه در «بافت قدیم» و «منطقه مدرس»، نشان از ورود به مرحله اجرایی تازهای دارد که میتواند گام کوچکی برای کاهش فشار بار آلایندگی بر دوش رودخانه باشد.
به گزارش ایرنا در شرایطی که کشور بر تولید و اشتغال تاکید دارد، انتظار میرود شرکتها از منطق «تولید صرف» عبور کنند و به سمت «تولید پایدار» بروند؛ تولیدی که هزینهاش تخریب رودخانهها و منابع طبیعی نباشد.
رودخانه دز میراثی است که هر روز با تزریق فاضلاب، زخم تازهای بر پیکر آن مینشیند. اگر پیش از آنکه این رود خروشان و زیبا به مسیلی آلوده و بیجان بدل شود، برای نجاتش اقدام نشود، خسارت آن فقط متوجه دزفول نخواهد بود؛ این خسارت به سراسر پاییندست سرایت خواهد کرد.