صاحبخبر - گروه دیپلماسی-سمیرا عبدالملکی : همزمان با آغاز نشست فصلی شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی و انتشار برخی گزارشها درباره لابی ایالات متحده برای صدور قطعنامه ضدایرانی، نمایندگی کشورمان در وین به اعضای این شورا هشدار داد که رویکرد قهری و تقابلی، نهتنها به همکاری منجر نمیشود، بلکه چشمانداز دستیابی به راهحل دیپلماتیک را تضعیف میکند.
نمایندگی جمهوری اسلامی ایران نزد سازمانهای بینالمللی مستقر در وین روز دوشنبه با انتشار پیامی در ایکس نوشت: نشست ماه ژوئن شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی که امروز آغاز شد، به مسائل مهمی خواهد پرداخت.
این پیام میافزاید: شرایط کنونی در زمینه همکاری هستهای ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پیامد مستقیم ۱۷ موج حملات مسلحانه غیرقانونی رژیم آمریکا و اسرائیل علیه تأسیسات هستهای صلحآمیز و تحت پادمان ایران و نیز تهدیدهای جدی مستمر است. این وضعیت در تاریخ آژانس بیسابقه است.
نمایندگی کشورمان با بیان اینکه مسئولیت یک عمل متخلفانه بینالمللی بر عهده عامل آن است و نمیتوان آن را به قربانی منتقل کرد، تاکید کرد: شورای حکام نباید به ابزاری برای کاستن از مسئولیت کسانی تبدیل شود که این حملات را انجام دادهاند.
پیشتر خبرگزاری رویترز در گزارشی ادعا کرد که آمریکا در حال رایزنی با کشورهای عضو شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی است تا از پیشنویس قطعنامهای حمایت کنند که از ایران میخواهد سرنوشت سایتهای هستهای بمبارانشده و اورانیوم غنیشدهای را که در آنجا نگهداری میشد، به آژانس اطلاع دهد.
در متنی که رویترز مدعی شده آن را مشاهده کرده، آمده است که ایران باید «اطلاعات دقیق درباره حسابرسی مواد هستهای و تأسیسات هستهای تحت پادمان در ایران» را در اختیار آژانس قرار دهد و «تمام دسترسیهای مورد نیاز آژانس برای راستیآزمایی این اطلاعات» را فراهم کند. در این متن تأکید شده که هر دو اقدام باید «بدون تأخیر» انجام شود و «ضروری و فوری» است.
گفتنی است، همکاریهای ایران و آژانس در پی حملات غیرقانونی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه تأسیسات هستهای صلحآمیز کشورمان به حالت تعلیق درآمده است. مجلس شورای اسلامی سال گذشته قانونی را در این زمینه به تصویب رساند که بر اساس آن، دولت موظف است تا زمان تحقق شروط مشخصشده در متن مصوبه، همکاریهای خود با آژانس را متوقف سازد.
پس از آن، مذاکراتی میان ایران و آژانس درباره نحوه ادامه تعاملات در چارچوب حقوقی موجود انجام شد که در شهریور ماه سال گذشته به یک تفاهم فنی انجامید. با این حال تداوم سیاسیکاری تروئیکای اروپایی و آمریکا علیه برنامه صلحآمیز هستهای کشورمان، موجب شد اجرای این تفاهم متوقف شود.
داستان تکراری
یک سال پیش در چنین روزهایی؛ مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در تدارک تدوین گزارشی بود که در آن، ایران متهم به عدم شفافیت در برنامه هستهای و مکانهای اعلام نشده غنیسازی شده بود. در گزارش ارائه شده از سوی گروسی به شورای حکام در خرداد ماه سال گذشته گرچه اعلام شده بود که مدرکی مستند درباره حرکت ایران به سمت سلاح هستهای وجود ندارد اما همین گزارش به یکی از بهانههای رژیم اسرائیل و آمریکا برای حمله به تاسیسات هستهای ایران در ۲۳ خرداد تبدیل شد.
تعامل جمهوری اسلامی ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را میتوان به دو دوره پیش و پس از این حمله تقسیم کرد. واقعیت آن است که هزاران صفحه گزارش آژانس درباره فعالیتهای هستهای ایران و گستردهترین بازرسیهای تاریخ (هم از منظر تجهیزات نظارتی و هم از حیث زمان و بازرس) از این برنامه، نشان میداد که جمهوری اسلامی ایران قصدی برای حرکت به سمت ساخت سلاح هستهای را ندارد.
این میزان از شفافیت با جهان درباره پرونده هستهای اما بمباران این تاسیسات تحت نظارت را درپی داشت و از مقطع زمانی تا به امروز ایران، همکاری با این نهاد را جز نیروگاه هستهای بوشهر، درباره دیگر تاسیسات هستهای خود، به حالت تعلیق درآورده است. بنابراین مسئله ایران و آژانس باید این گونه صورتبندی شود که پیش از حملات آمریکا و اسرائیل، آژانس به زیرساخت هستهای ایران دسترسی داشت، دوربینها فعال و بازرسان در حال فعالیت بودند، پس از این حمله اما مدیرکل آژانس اعلام میکند که دسترسی میدانی به این تاسیسات وجود ندارد، اطلاعات جدیدی از ایران دریافت نشده و وضعیت مواد هستهای قابل راستیآزمایی نیست.
در میانه سطور گزارش آژانس حقیقت نهفته این است که این نهاد قطعنامهای برای فشار بر ایران به بهانه افزایش شفافیت ایران منتشر میکند، اسرائیل و آمریکا از این قطعنامه سوءاستفاده کرده و تاسیسات هستهای ایران را بمباران میکنند و در حال حاضر آژانس نه تنها شفافیت موردنظر را به دست نیاورده که هیچ دسترسی امنی هم به این تاسیسات ندارد. به اذعان بسیاری از تحلیلگران، بمباران فردو، نطنز و تاسیسات اصفهان، نه تنها اهداف اعلامی خود را محقق نکرده که در راستای خلاف آن هم حرکت کرده است.
جمهوری اسلامی ایران تأکید دارد که مبنای همکاری و تعامل با آژانس، قانون مصوب مجلس است. نمایندگی کشورمان نیز در پیامی که امروز منتشر شد، اعلام کرد: شورا باید درباره مسیر پیشرو محتاط باشد. رویکرد قهری و تقابلی به همکاری منجر نمیشود و چشمانداز دستیابی به راهحل دیپلماتیک را تضعیف میکند.
در نهایت آنچه میتوان از گزارش تازه مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی دریافت این است که گزارشی درباره ندانستهها درباره برنامه هستهای ایران است، آژانس از انحراف سخن نمیگوید بلکه از ناتوانی در راستی آزمایی حرف میزند. با این همه، از سرگیری بازرسی از تاسیسات ایران و دستیابی به امکان راستیآزمایی، با قطعنامه ممکن نخواهد بود و موضوع مهم، اصلی و ابتدایی برای تهران این است که آژانس بتواند از حقوق اعضای خود دفاع کرده و حمله به تاسیسات صلحآمیز کشورهای عضو را محکوم کند.
آژانس و اعضای شورای حکام باید این واقعیت را بپذیرند که رفتار آنها و اقدام حمله به ایران، دلیل اصلی فنی عدم دسترسی آژانس به تاسیسات هستهای ایران است و برای این دسترسی اراده سیاسی از یک سو و پروتکلهای اجرایی و فنی از سوی دیگر نیاز است. واقعیت آن است که تجربه سال گذشته در حمله نظامی به ایران، نه تنها برخلاف ادعای ترامپ به دسترسی درباره برنامه هستهای منجر نشد که در عمل تمام دسترسیهای این نهاد به تاسیسات هسته ای ایران از میان رفت. تکرار راه رفته با ایران که تجربه دو جنگ گذشته بیراهه بودن آن را تایید میکند، برای آژانس اطمینانی به وجود نمیآورد؛ البته اگر گروسی و نهاد متبوعش درپی اعتمادسازی باشند.
∎