جوان آنلاین: آذربایجانشرقی در نیمه نخست سال گذشته، با ثبت ۸۵۰ میلیون دلار صادرات غیرنفتی و رشد ۳۱ درصدی در ارزش صادرات، بار دیگر جایگاه خود را به عنوان یکی از پیشرانهای اقتصاد شمالغرب کشور به نمایش گذاشت. استانی که همزمان با برخورداری از ظرفیتهای صنعتی، کشاورزی، تجاری، درمانی و گردشگری، هنوز با واقعیتهایی، چون سرانه درآمدی حدود ۲۵ درصد کمتر از میانگین کشوری و نرخ بیکاری ۸/۳ درصدی دستوپنجه نرم میکند. همین دوگانگی، تصویر روشنتری از آذربایجان شرقی امروز به نمایش میگذارد. استانی با موتورهای فعال تولید و صادرات، اما نیازمند آنکه ثمره رشد اقتصادی، ملموستر از گذشته به زندگی مردم برسد. اکنون در شهرها و شهرستانهای این استان، از خطوط تولید صنایع مادر تبریز تا مزارع در حال نوسازی سراب و از پروژههای درمانی مهربان و بناب تا توسعه زیرساختهای محلی، نشانههای یک بازآرایی بزرگ اقتصادی دیده میشود. حرکتی که اگر با مشارکت مردم و تکمیل زنجیرههای تولید همراه شود، میتواند آیندهای متفاوت برای این خطه رقم بزند.
آذربایجانشرقی سالهاست به یکی از کانونهای اصلی صنعت ایران تبدیل شده است. وجود حدود ۴ هزارو ۲۰۰ واحد صنعتی، سهم ۳۳ درصدی صنعت از تولید ناخالص داخلی استان و اختصاص نزدیک به ۷ درصد از کل تولیدات صنعتی کشور، نشان میدهد؛ اقتصاد این استان بر شانههای تولید استوار شده است. مجموعهای از نامهای قدیمی و شناختهشده مانند تراکتورسازی، ماشینسازی، پمپیران، چرخشگر، ایدم، پالایشگاه و پتروشیمی تبریز همچنان نشانهای از حافظه صنعتی استاناند حافظهای که تنها به گذشته تعلق ندارد و هنوز در حال تولید، اشتغالآفرینی و اثرگذاری است.
در کنار این صنایع بزرگ، گستره متنوعی از فعالیتهای صنعتی در حوزههای مواد غذایی، صنایع شیمیایی، لاستیک و پلاستیک، نساجی، چرم و کفش، صنایع فلزی، ساخت ماشینآلات و صنایع کانی غیرفلزی، به آذربایجان شرقی چهرهای چندلایه داده است. ۵۷ شهرک و ناحیه صنعتی و نیز شهرکهای تخصصی در بخشهایی مانند شیشه، صنایع تبدیلی، چرم و کفش و برق و الکترونیک، ظرفیت استان را برای جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی تقویت کردهاند. وجود شهر صنعتی بعثت به عنوان یکی از بزرگترین مجموعههای صنعتی منطقه و استقرار واحدهای دارای شریک خارجی نیز این پیام را مخابره میکند که آذربایجانشرقی همچنان برای سرمایهگذار، مقصدی جدی است.
در همین چارچوب، سیاستگذاریهای جدید برای واگذاری اختیارات بیشتر به استانها و تشکیل ستادهای توسعه منطقهای، میتواند گرههای مزمن سرمایهگذاری را باز کند بهویژه در استانی که ظرفیت دارد تصمیمهای اقتصادی، نه فقط در سطح مرکز، بلکه متناسب با واقعیتهای محلی اتخاذ شود.
صادراتی که از مرز عبور میکند
به گفته مراد ارزقانی، کارشناس حوزه صنعت و اقتصاد، اگر بخواهیم تصویری شفاف از توان اقتصادی آذربایجانشرقی ارائه دهیم، باید به آمار تجارت خارجی آن نگاه کنیم.
او به «جوان» میگوید: «رشد ۳۱ درصدی ارزش صادرات غیرنفتی و ۴۹ درصدی وزن صادرات در بهار، آن هم تا سطح ۸۵۰ میلیوندلار و ۹/۱ میلیونتن، نشانهای است از اینکه این استان توانسته در شبکه تجارت منطقهای، جایگاه خود را تثبیت کند. اینکه ۸۰ درصد صادرات استان به ترکیه، ارمنستان و عراق انجام میشود، مزیت همجواری و دیپلماسی اقتصادی مرزی را بهخوبی آشکار میکند.»
ارزقانی ادامه میدهد: «در کنار این رشد، مسئله اشتغال و توزیع عادلانهتر منافع توسعه همچنان پابرجاست. صنعتی بودن استان الزاماً به معنای رفع خودکار شکاف درآمدی نیست. همینجاست که مفهوم «توسعه متوازن» معنا پیدا میکند؛ توسعهای که صرفاً به رشد شاخصها محدود نماند و در زندگی روزمره مردم، از فرصت شغلی تا کیفیت خدمات عمومی، اثر بگذارد.»
در همین راستا بهرام سرمست، استاندار آذربایجانشرقی میگوید: «نگاه ما در مدیریت استان، تمرکز صرف بر چند مرکز صنعتی نیست، بلکه توسعه متوازن شهرستانهاست. این مسیر زمانی به نتیجه میرسد که بین دستگاهها هماهنگی واقعی شکل بگیرد و مصوبات سفرهای شهرستانی و برنامههای توسعهای، از روی کاغذ به متن زندگی مردم منتقل شود. تأکید ما این است که نتیجه تصمیمها باید در اشتغال، خدمات و سرمایهگذاری محلی دیده شود، نه فقط در گزارشهای اداری.»
پیوند کشاورزی، گردشگری و صنعت
در میان شهرستانهای استان، سراب تصویری روشن از ظرفیتهای چندوجهی آذربایجانشرقی ارائه میدهد. این شهرستان میتواند هم در کشاورزی مدرن حرفی برای گفتن داشته باشد، هم در گردشگری و هم در توسعه صنایع وابسته. وقتی از توسعه سراب سخن گفته میشود، بحث فقط بر سر یک پروژه یا یک محور نیست؛ سخن از تبدیل یک ظرفیت پراکنده به یک منظومه اقتصادی منسجم است.
استاندار آذربایجانشرقی، درباره برنامههای این شهرستان میگوید: «سراب فقط یک منطقه با ظرفیت سنتی کشاورزی نیست. ما این شهرستان را در سه محور گردشگری، صنعت و کشاورزی نوین میبینیم. توسعه زنجیره تولید شیر و فرآوردههای لبنی، گسترش گلخانهها، تکمیل زیرساختهای گردشگری مانند هتل و توقفگاه و دعوت از سرمایهگذاران بومی و غیربومی، بخشهایی از همین نگاه است. اگر این پیوندها کامل شود، سراب میتواند به یکی از نمونههای موفق توسعه شهرستانی در استان تبدیل شود.»
کشاورزی نوین از تراکتور تا پهپاد
در استانی که نامش با صنعت گره خورده، کشاورزی همچنان یکی از ستونهای اصلی معیشت و امنیت غذایی است. اما کشاورزی امروز آذربایجان شرقی دیگر فقط به الگوهای سنتی متکی نیست. جذب ۱۴۸ درصدی تسهیلات مکانیزاسیون کشاورزی، نشان میدهد در این بخش نیز تحولی آرام، اما جدی در جریان است.
شهرام شفیعی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانشرقی با اشاره به این دستاورد میگوید: «برای استان اعتباری مشخص در حوزه مکانیزاسیون مصوب شده بود، اما با پیگیری مستمر و استقبال کشاورزان، توانستیم فراتر از سهمیه عمل کنیم و از منابع مازاد و اعتبارات شناور ملی نیز بهره ببریم. نکته مهم این است که مکانیزاسیون را نباید فقط در خرید تراکتور خلاصه کرد. امروز بحث بر سر ورود ادوات نوین، دنبالهبندهای حفاظتی، تجهیزات هوشمند و حتی پهپادهای کشاورزی است؛ ابزارهایی که کاهش ضایعات، مدیریت بهتر نهادهها و افزایش بهرهوری را به دنبال دارند.»
توسعه اگر در خدمات عمومی بهویژه درمان بازتاب پیدا نکند، تصویری ناقص خواهد داشت. در آذربایجانشرقی، پروژههای درمانی در شهرهای مختلف در حال پیشروی هستند. از بیمارستان خیرساز ۴۰ تختخوابی مهربان تا بیمارستان فوقتخصصی ۱۶۰ تختخوابی بناب، همگی سرمایهگذاری برای احساس امنیت مردم به حساب میآیند. بهویژه در استانی که هم وسعت جغرافیایی دارد و هم نیازمند توزیع متوازنتر خدمات سلامت است.
موضوعی که استاندار آذربایجانشرقی، در بازدید از بیمارستان مهربان هم بر آن تأکید کرد و گفت: «تکمیل این مرکز درمانی برای منطقه ضروری است و نباید اجازه داد پروژهای با این اهمیت، گرفتار کندیهای اجرایی شود. همچنین ایجاد مرکز درمان ناباروری در این مجموعه میتواند بخشی از نیازهای درمانی استان را پاسخ دهد و در حوزه جوانی جمعیت نیز اثرگذار باشد. ما از همه دستگاههای خدماترسان خواستهایم همکاری لازم را برای سرعت گرفتن پروژه انجام دهند.»
در بناب نیز پروژه بیمارستانی با نگاه راهبردی دنبال میشود. وقتی علی نوذرپور، معاون وزیر راه و شهرسازی، به این شهرستان رفته بود، گفت: «بیمارستان ۱۶۰ تختخوابی بناب در زمینی وسیع در حال ساخت است و برای تسریع در تکمیل آن، باید هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، تأمین مالی و زیرساختهای انرژی با جدیت بیشتری دنبال شود تا این ظرفیت درمانی هرچه زودتر در اختیار مردم قرار گیرد.»