همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: در چند سال گذشته چت‌بات‌هایی مانند ChatGPT، Claude و Gemini از ابزارهایی برای پاسخ به پرسش‌ها و انجام کارهای روزمره فراتر رفته‌اند. بسیاری از کاربران امروز از این سامانه‌ها برای درد دل، مشورت گرفتن یا حتی صحبت درباره مشکلات شخصی خود استفاده می‌کنند. همین موضوع این پرسش را مطرح کرده است که آیا هوش مصنوعی می‌تواند به بهترین دوست انسان تبدیل شود؟

پاسخ کاربران به این سؤال یکسان نیست. برخی معتقدند دوستی با هوش مصنوعی هرگز نمی‌تواند جایگزین روابط انسانی شود. به گفته آنها، دوستی واقعی بر پایه تجربه‌های مشترک، تفاوت دیدگاه‌ها، سوءتفاهم‌ها و حتی اختلاف‌ها شکل می‌گیرد؛ ویژگی‌هایی که در تعامل با یک سامانه هوش مصنوعی وجود ندارد.

در مقابل، گروهی دیگر می‌گویند هوش مصنوعی مزایایی دارد که گاهی در روابط انسانی پیدا نمی‌شود. آنها معتقدند چت‌بات‌ها بدون قضاوت کردن به حرف افراد گوش می‌دهند و می‌توانند فضایی امن برای بیان نگرانی‌ها، مشکلات شخصی یا چالش‌های شغلی فراهم کنند. برخی کاربران می‌گویند هنگام مواجهه با یک مسئله، اولین واکنششان مراجعه به هوش مصنوعی است؛ زیرا می‌توانند بدون نگرانی از قضاوت شدن، احساسات و افکار خود را مطرح کنند.

به گزارش ویون، وابستگی عاطفی به هوش مصنوعی موضوعی است که نگرانی‌هایی را نیز به همراه داشته است. کارشناسان و برخی کاربران هشدار می‌دهند که تکیه بیش از حد بر چت‌بات‌ها ممکن است افراد را از تجربه و پردازش واقعی احساسات دور کند. برای مثال، در شرایطی مانند سوگ یا شکست عاطفی، گفت‌وگو با هوش مصنوعی شاید به‌طور موقت آرامش‌بخش باشد، اما نمی‌تواند جای ارتباط با انسان‌های واقعی را بگیرد.

در سال‌های اخیر نمونه‌های جالبی از وابستگی عاطفی به هوش مصنوعی نیز گزارش شده است. برخی کاربران اپلیکیشن‌های همراه هوش مصنوعی مانند Replika روابط احساسی یا عاشقانه با چت‌بات‌ها برقرار کرده‌اند. در مواردی نیز از هوش مصنوعی برای بازسازی گفت‌وگو با عزیزان درگذشته استفاده شده است.

نکته جالب اینکه خود چت‌بات‌ها نیز ادعای جایگزینی انسان را ندارند. ChatGPT، Gemini و Claude در پاسخ به این پرسش تأکید کرده‌اند که می‌توانند همراه، شنونده یا کمک‌کننده باشند، اما فاقد تجربه زیسته، احساسات واقعی و حضور در دنیای واقعی هستند؛ ویژگی‌هایی که برای شکل‌گیری یک دوستی عمیق انسانی ضروری به شمار می‌روند.

با وجود توجه رسانه‌ها به این موضوع، آمارها نشان می‌دهد دوستی با هوش مصنوعی هنوز به یک رفتار فراگیر تبدیل نشده است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد بسیاری از جوانان صحبت با چت‌بات‌ها را آسان می‌دانند، اما همچنان دوستان و اعضای خانواده مهم‌ترین افرادی هستند که برای مسائل شخصی به آنها مراجعه می‌کنند.

به نظر می‌رسد دست‌کم در حال حاضر، هوش مصنوعی بیشتر نقش یک همراه و دستیار را ایفا می‌کند؛ همراهی که همیشه در دسترس است، اما هنوز نمی‌تواند جای بهترین دوست انسان را بگیرد.