به گزارش خبرنگار شهر، آیین گشایش موزه طراحی شهری و مرمت بناهای تاریخی و آغاز مرمت خانه صانعی امروز -دوشنبه ۱۸ خردادماه ۱۴۰۵- با حضور پیرهادی رییس کمیسیون خدمات‌شهری و محیط‌زیست شورای شهر تهران و حمیدرضا عسگری معاون فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهرداری تهران برگزار شد.

حمیدرضا عسگری، معاون فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران، در بازدید از خانه تاریخی صانعی از آغاز فرآیند احیا و مرمت این بنای ارزشمند خبر داد و گفت: خانه صانعی که مالک اصلی آن مرحوم علی‌محمد صانعی بوده، از جمله بناهای تاریخی ارزشمند شهر تهران به شمار می‌رود. بخش‌هایی از این خانه متعلق به دوره قاجار و بخش دیگری از آن مربوط به دوره پهلوی است که در فاصله سال‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۵ احداث شده است.

خانه صانعی سال ۹۴ به تملک سازمان زیباسازی درآمد

وی با اشاره به سوابق این ملک اظهار کرد: در اوایل دهه ۹۰ و در مقطعی که برخی مالکان وقت قصد تخریب بنا را داشتند، به دلیل ارزش تاریخی آن، موضوع در مسیر ثبت و حفاظت میراث فرهنگی قرار گرفت. در نهایت سازمان زیباسازی شهر تهران در سال ۱۳۹۴ این ملک را خریداری و تملک کرد تا از تخریب آن جلوگیری شود.

عسگری افزود: با وجود تملک بنا توسط سازمان زیباسازی، طی سال‌های گذشته اقدام مؤثری برای احیا و مرمت آن صورت نگرفت. از همین رو در معاونت فنی و عمرانی سازمان زیباسازی، با هدف بازگرداندن این مجموعه به چرخه حیات بناهای تاریخی شهر، برنامه مرمت و احیای آن را در دستور کار قرار دادیم.

وی ادامه داد: از سال گذشته مطالعات و برنامه‌ریزی‌های لازم برای آغاز عملیات مرمت با همکاری اداره مرمت و طراحی شهری سازمان انجام شد. البته شرایط و اتفاقات سال گذشته، از جمله برخی محدودیت‌ها و مسائل اجرایی، موجب شد روند آغاز پروژه با تأخیر همراه شود، اما در نهایت تصمیم بر این شد که احیای بنا در اولویت قرار گیرد.

معاون فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران با بیان اینکه بخش مربوط به دوره پهلوی از سلامت سازه‌ای بیشتری برخوردار است، گفت: به همین دلیل تصمیم گرفتیم ابتدا این بخش را برای بهره‌برداری آماده کنیم تا ضمن حفظ بنا، ظرفیت جدیدی نیز به فضاهای تخصصی شهر تهران افزوده شود.

خانه صانعی خانه مرمت ابنیه تاریخی و طراحی شهری می‌شود

وی درباره کاربری پیش‌بینی‌شده برای این مجموعه توضیح داد: در گام نخست قرار بود این فضا محلی برای برگزاری کارگاه‌ها، نشست‌ها و برنامه‌های تخصصی در حوزه‌های فنی و عمرانی، مرمت و طراحی شهری باشد، اما در ادامه و پس از هم‌اندیشی با متخصصان و همکاران، تصمیم گرفتیم این مجموعه به عنوان خانه مرمت ابنیه تاریخی و طراحی شهری فعالیت کند.

عسگری تصریح کرد: تهران تاکنون فضایی با چنین مأموریتی نداشته است. این مجموعه قرار است به پاتوقی برای طراحان شهری، مرمت‌گران، پژوهشگران و فعالان حوزه حفاظت از میراث معماری تبدیل شود. در حالی که شهر تهران دارای مجموعه‌هایی نظیر خانه معمار است، اما فضایی تخصصی با محوریت مرمت و طراحی شهری وجود نداشت.

وی با اشاره به جایگاه اداره مرمت و طراحی شهری سازمان زیباسازی گفت: این اداره تنها مجموعه اجرایی تخصصی در حوزه مرمت و طراحی شهری در بدنه مدیریت شهری تهران است و به همین دلیل ظرفیت لازم برای احیا و بهره‌برداری از چنین مجموعه‌ای را در اختیار دارد.

معاون فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران درباره نام انتخاب‌شده برای این مجموعه نیز اظهار کرد: عنوان «شهرآرا» برای این خانه در نظر گرفته شده است؛ نامی که بیانگر مأموریت اصلی مجموعه در آراستن شهر و پاسداشت بناها و فضاهایی است که بخشی از هویت و خاطره تاریخی تهران را شکل داده‌اند.

وی در تشریح بخش‌های مختلف این مجموعه گفت: بنای اصلی که در پشت محدوده حفاظتی قرار دارد، متعلق به اواخر دوره قاجار است و براساس طرح مرمت، به شکل اصیل خود بازآفرینی خواهد شد. تصاویر و مستندات مربوط به وضعیت تاریخی بنا و طرح مرمت آن نیز برای بازدیدکنندگان به نمایش درآمده است.

عسگری ادامه داد: ساختمان دیگری که در مجموعه قرار دارد، به عنوان محل استقرار اداره مرمت و طراحی شهری مورد استفاده قرار خواهد گرفت. طبقه نخست آن به فعالیت‌های اداری اختصاص یافته و طبقه همکف نیز به نمایشگاه دائمی آثار، طرح‌ها و دستاوردهای این اداره تبدیل خواهد شد. بسیاری از پروژه‌های شاخص طراحی شهری و المان‌های شهری تهران که امروز در سطح شهر دیده می‌شوند، حاصل فعالیت همین مجموعه تخصصی هستند و نمونه‌هایی از آن‌ها در این نمایشگاه ارائه خواهد شد.

وی همچنین به مجموعه‌ای از اشیاء و آثار تاریخی موجود در محوطه اشاره کرد و گفت: بخشی از سرستون‌ها، کاشی‌ها و سنگ‌های تاریخی موجود در حیاط این خانه، متعلق به مجموعه شخصی فرزندان مرحوم صانعی است که علاقه‌مند به گردآوری آثار تاریخی بوده‌اند. این آثار علاوه بر آنکه در قالب یک نمایشگاه دائمی در معرض دید قرار گرفته‌اند، به عنوان نمونه‌های آموزشی و عملی در اختیار گروه‌های مرمتی قرار خواهند گرفت تا فرآیند آموزش و اجرای عملیات مرمت بر روی آن‌ها انجام شود.

عسگری تأکید کرد: هدف ما از احیای خانه صانعی صرفاً مرمت یک بنای تاریخی نیست، بلکه ایجاد یک مرکز تخصصی برای آموزش، پژوهش، تبادل تجربه و توسعه دانش مرمت و طراحی شهری در پایتخت است؛ مرکزی که بتواند به حفظ هویت تاریخی تهران و ارتقای کیفیت مداخلات شهری در آینده کمک کند.

وی در ادامه با اشاره به کارکردهای آموزشی و پژوهشی مجموعه «شهرآرا» گفت: یکی از بخش‌های مهم این مجموعه، فضای اختصاص‌یافته به برگزاری کارگاه‌های تخصصی است که در آن اساتید، دانشجویان و فعالان حوزه مرمت و طراحی شهری به صورت عملی روی آثار و عناصر تاریخی فعالیت خواهند کرد. این فضا علاوه بر نقش آموزشی، بستری برای انتقال تجربه و ارتقای دانش تخصصی در حوزه مرمت شهری خواهد بود.

ارائه محصولات و طرح‌های نوآورانه معاونت فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران 

وی با اشاره به بخش دیگری از مجموعه افزود: در محوطه پیرامون حوض تاریخی عمارت، نمایشگاهی از محصولات، دستاوردها و طرح‌های نوآورانه معاونت فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران جانمایی شده است. رویکرد ما در این حوزه طراحی و تولید محصولاتی است که پس از ارزیابی و تکمیل، قابلیت حضور و بهره‌برداری در سطح شهر را داشته باشند.

معاون فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران ادامه داد: تمامی محصولاتی که در این بخش به نمایش درآمده‌اند، برای نخستین‌بار طراحی و ساخته شده‌اند و می‌توانند در آینده به بخشی از مبلمان و تجهیزات شهری تهران تبدیل شوند.

ارائه چراغ و نیمکت هوشمند 

وی با اشاره به یکی از نمونه‌های شاخص این نمایشگاه گفت: پایه چراغ هوشمند یکی از جدیدترین محصولات طراحی‌شده در این مجموعه است که پنج قابلیت مختلف را به صورت همزمان در اختیار شهر قرار می‌دهد. این محصول با استفاده از سلول‌های خورشیدی و انرژی پاک فعالیت می‌کند، مجهز به دوربین‌های نظارتی است، روشنایی مسیر پیاده‌راه و سواره‌راه را تأمین می‌کند و همچنین از نمایشگر دیجیتال برای ارائه پیام‌ها و محتوای تبلیغاتی بهره می‌برد.

عسگری تصریح کرد: هدف ما این است که محصولات ابتدا در قالب نمونه‌های آزمایشی در این مجموعه معرفی شوند و پس از ارزیابی‌های لازم، در سطح شهر مورد استفاده قرار گیرند.

وی درباره دیگر محصولات ارائه‌شده در نمایشگاه گفت: نیمکت هوشمند از دیگر دستاوردهای معاونت فنی و عمرانی است که علاوه بر تأمین انرژی از طریق پنل‌های خورشیدی، امکاناتی نظیر اینترنت بی‌سیم، روشنایی محیطی و درگاه‌های شارژ USB را در اختیار شهروندان قرار می‌دهد.

عسگری افزود: در بخش دیگری از نمایشگاه، نمونه‌هایی از نیمکت‌های مدولار و تعاملی به نمایش درآمده است. این محصولات با تلفیق نورپردازی و طراحی شهری، بر پایه الگوها و نقوش ایرانی طراحی شده‌اند و هدف از تولید آن‌ها ایجاد فضاهای گفت‌وگومحور در شهر است. برخلاف بسیاری از نیمکت‌های متداول که صرفاً در یک جهت قرار می‌گیرند، این مبلمان شهری به گونه‌ای طراحی شده‌اند که امکان تعامل و ارتباط بیشتر میان شهروندان را فراهم کنند.

وی همچنین به نمایشگرهای دیجیتال تبلیغاتی مستقر در محوطه اشاره کرد و گفت: این تجهیزات نیز به عنوان بخشی از ظرفیت‌های جدید سازمان زیباسازی معرفی شده‌اند و در صورت تأیید نهایی، می‌توانند در آینده در شبکه تبلیغات شهری مورد استفاده قرار گیرند.

معاون فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران در پایان خاطرنشان کرد: بخش دیگری از محوطه به فضای برگزاری نشست‌ها، کارگاه‌ها و رویدادهای تخصصی اختصاص یافته است تا مجموعه «شهرآرا» علاوه بر ایفای نقش به عنوان خانه مرمت و طراحی شهری، به مرکزی فعال برای آموزش، تبادل تجربه و ارائه ایده‌های نو در حوزه مدیریت و طراحی شهری تبدیل شود.

خانه صانعی تا مرز تخریب پیش رفته بود 

شاهرخ فرجامی، مدیر اداره طراحی شهری و مرمت ابنیه تاریخی سازمان زیباسازی شهر تهران نیز در جمع‌ اصحاب رسانه درباره روند تملک و احیای خانه تاریخی صانعی اظهار کرد: این ملک پس از آنکه در فهرست بناهای دارای ارزش تاریخی قرار گرفت و تحت نظارت میراث فرهنگی درآمد، در اوایل دهه ۱۳۹۰ مورد توجه سازمان زیباسازی شهر تهران قرار گرفت. از همان زمان مذاکرات برای خرید و تملک آن آغاز شد و در نهایت این فرایند در سال ۱۳۹۴ به نتیجه رسید و ملک به طور رسمی توسط سازمان زیباسازی شهر تهران خریداری شد.

وی افزود: تا پیش از تملک توسط سازمان، بنا سال‌ها رها شده بود و حتی در مقطعی در معرض تخریب قرار داشت. ساختمان شمالی مجموعه نیز آسیب‌های جدی دیده بود و بخش قابل توجهی از آن تخریب شده بود. تصاویر موجود از سال‌های ابتدایی تملک، وضعیت نامناسب و میزان خسارت واردشده به بنا را به خوبی نشان می‌دهد.

فرجامی ادامه داد: این مجموعه در مقطعی نیز به عنوان دفتر حفظ منافع مصر مورد استفاده قرار می‌گرفت و به صورت استیجاری در اختیار آن مجموعه قرار داشت، اما پس از پایان آن دوره و انتقال مالکیت به سازمان زیباسازی، بنا عملاً بدون استفاده باقی مانده بود.

مدیر اداره طراحی شهری و مرمت ابنیه تاریخی سازمان زیباسازی شهر تهران درباره برنامه زمان‌بندی مرمت این خانه تاریخی گفت: روال معمول در سازمان زیباسازی به این صورت است که ابتدا مطالعات و طرح مرمت تهیه می‌شود، عملیات اجرایی انجام می‌گیرد و پس از اتمام مرمت، بنا به مرحله بهره‌برداری می‌رسد. اما در مورد خانه صانعی، با تصمیم و رویکرد جدید مدیران ارشد سازمان، مقرر شد فرآیند احیا و بهره‌برداری از مجموعه همزمان با عملیات مرمت آغاز شود.

فراهم بودن امکان بازدید آموزشی در زمان اجرای عملیات مرمت 

وی افزود: هدف از این رویکرد آن است که این فضا از همان ابتدای کار به محلی پویا و فعال برای دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان حوزه مرمت تبدیل شود. بر همین اساس پیش‌بینی شده است که حتی در زمان اجرای عملیات مرمت نیز امکان بازدید آموزشی از روند کار فراهم باشد تا دانشجویان و متخصصان بتوانند از نزدیک با فرآیندهای اجرایی مرمت آشنا شوند.

فرجامی تصریح کرد: برای حفظ ایمنی، محدوده عملیات اجرایی از طریق نرده‌گذاری تفکیک شده است، اما بازدیدکنندگان می‌توانند از پشت این محدوده‌ها روند مرمت را مشاهده کنند. این موضوع در واقع نوعی آموزش کارگاهی زنده خواهد بود که کمتر در پروژه‌های مرمتی کشور تجربه شده است.

وی با اشاره به چشم‌انداز بهره‌برداری از این مجموعه گفت: سیاست مدیریت شهری آن است که این فضا در آینده به صورت مستمر در اختیار دانشجویان، متخصصان، پژوهشگران و فعالان حوزه معماری، مرمت و طراحی شهری قرار داشته باشد و به مرکزی برای تبادل دانش و تجربه در این حوزه‌ها تبدیل شود.

مدیر اداره طراحی شهری و مرمت ابنیه تاریخی سازمان زیباسازی شهر تهران درباره مدت زمان اجرای عملیات مرمت نیز اظهار کرد: به طور معمول مرمت بناهای تاریخی با این ابعاد بین چهار تا شش ماه زمان نیاز دارد، هرچند این موضوع به میزان آسیب‌دیدگی و جزئیات تزئینی بنا بستگی دارد. مرمت، کاری کاملاً تخصصی و حساس است و باید با دقت و حوصله فراوان انجام شود.

وی در پایان با اشاره به وضعیت فعلی بنا گفت: ساختمان تاریخی متعلق به اواخر دوره قاجار که در بخش اصلی مجموعه قرار دارد، بیش از ۷۰ درصد تخریب شده و نیازمند مرمت اساسی است. در مقابل، ساختمان دیگر مجموعه که مربوط به سال‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۵ و دوره پهلوی است، از وضعیت مناسب‌تری برخوردار بوده و امکان بهره‌برداری از آن در کوتاه‌مدت فراهم شده است.

ضرورت صیانت از هویت فرهنگی کشور و انتقال آن به نسل جوان 

لطف‌الله فروزنده، معاون هماهنگی و امور مناطق شهرداری تهران در این مراسم با تقدیر از تلاش هنرمندان، فعالان فرهنگی و دست‌اندرکاران حوزه حفظ میراث تاریخی و فرهنگی، بر ضرورت صیانت از هویت فرهنگی کشور و انتقال آن به نسل جوان تأکید کرد.

وی با اشاره به پیشینه تمدنی و فرهنگی ملت ایران گفت: ملت ایران، ملتی ریشه‌دار، بافرهنگ و برخوردار از میراثی غنی است و نسل جوان باید بیش از پیش با این سرمایه ارزشمند آشنا شود. امروز که کشور ما در معرض هجمه‌های گسترده دشمنان و نظام سلطه قرار دارد، روحیه ایستادگی، انسجام، همبستگی و مقاومت مردم ریشه در همین فرهنگ عمیق و غنی دارد.

معاون هماهنگی و امور مناطق شهرداری تهران افزود: بخش مهمی از این فرهنگ در آثار تاریخی، هنری و معماری کشور نهفته است. این آثار تنها دارای ارزش‌های کالبدی و معماری نیستند بلکه بیانگر نوع نگاه تمدن ایرانی به انسان، محیط زیست، اخلاق، معنویت و زندگی اجتماعی هستند. معماری اصیل ایرانی نشان می‌دهد که فرهنگ ما تا چه اندازه به کرامت انسانی، آرامش روحی، هویت اجتماعی و حفظ محیط زیست توجه داشته است.

فروزنده با انتقاد از آثار مخرب فرهنگ مادی‌گرای غربی اظهار کرد: متأسفانه فرهنگ غربی با ترویج مادی‌گرایی، خشونت و روحیه استکباری، بسیاری از ارزش‌های انسانی را مورد هجمه قرار داده است. در مقابل، فرهنگ ایرانی ـ اسلامی بر رشد و تعالی انسان، اخلاق، معنویت و ارزش‌های انسانی استوار است و باید بیش از گذشته برای تبیین و معرفی این ظرفیت عظیم فرهنگی تلاش کنیم.

آثار تاریخی و هنری کشور باید به مراکزی برای شناخت عمیق فرهنگ ایرانی ـ اسلامی تبدیل شوند

وی تأکید کرد: آثار تاریخی و هنری کشور باید به مراکزی برای شناخت عمیق فرهنگ ایرانی ـ اسلامی تبدیل شوند تا بتوانیم این میراث ارزشمند را برای نسل‌های آینده تبیین و بازآفرینی کنیم. امروز در آستانه شکل‌گیری تمدن نوین ایرانی ـ اسلامی قرار داریم و بشریت نیز بیش از گذشته به این حقیقت رسیده است که فرهنگی که می‌تواند زمینه نجات و تعالی انسان را فراهم کند، فرهنگ غنی ایرانی ـ اسلامی است.

معاون هماهنگی و امور مناطق شهرداری تهران نقش هنرمندان و فعالان فرهنگی را در این مسیر بسیار مهم دانست و گفت: هنرمندان، پژوهشگران و افرادی که سال‌ها برای حفظ و نهادینه‌سازی این فرهنگ تلاش کرده‌اند، امروز وظیفه دارند با حضور فعال در عرصه‌های فرهنگی، این میراث ارزشمند را به نسل جوان منتقل کنند. ملت ایران همواره یک ملت الگو بوده و خواهد بود و نگاه بسیاری از ملت‌های جهان به ظرفیت‌های فرهنگی و تمدنی ایران معطوف است.

فروزنده همچنین با اشاره به سیاست‌های شهرداری تهران در حوزه حفاظت از میراث فرهنگی و تاریخی اظهار داشت: یکی از رویکردهای جدی مدیریت شهری، صیانت و احیای آثار تاریخی و فرهنگی است. در سال‌های اخیر اقدامات ارزشمندی در این زمینه انجام شده و همکاران ما در سازمان زیباسازی و مناطق مختلف شهرداری به‌ویژه مناطق ۱۱ و ۱۲، دستاوردهای قابل توجهی را رقم زده‌اند.

وی افزود: شهرداری تهران بر مشارکت بخش خصوصی در احیا و بهره‌برداری از این مجموعه‌ها تأکید دارد چراکه معتقدیم سرمایه‌گذاران و فعالان دلسوز فرهنگی می‌توانند نقش مؤثری در مدیریت و نگهداری این فضاها ایفا کنند و شهرداری نیز در این مسیر نقش تسهیل‌گر را بر عهده خواهد داشت.

معاون هماهنگی و امور مناطق شهرداری تهران در پایان خاطرنشان کرد: حضور در بناها و مجموعه‌های تاریخی و فرهنگی، احساس پیوند با گذشته، هویت ملی و میراث نیاکان را در انسان زنده می‌کند. این آثار بدون آنکه سخنی گفته شود، پیام‌های فرهنگی، هنری و معنوی را به مخاطب منتقل می‌کنند و حاصل آن آرامش، هویت‌بخشی و افزایش اعتماد به نفس اجتماعی است. امیدواریم با تداوم این مسیر، شاهد احیا و افتتاح هرچه بیشتر مجموعه‌های فرهنگی و تاریخی باشیم و بتوانیم رسالت خود را در حفظ و انتقال این میراث ارزشمند به نسل‌های آینده به بهترین شکل انجام دهیم.

ادامه دارد..