با تشدید تنشها در منطقه و اعلام ممنوعیت تردد کشتیهای مرتبط با اسرائیل در تیررس نیروهای یمنی، بار دیگر نگاهها به سمت جنوب شبهجزیره عربستان دوخته شده است. در این میان، مهمترین سوالی که استراتژیستهای نظامی و کارشناسان اقتصاد جهانی مطرح میکنند این است که تابآوری انصارالله برای کنترل این آبراه استراتژیک چقدر است و تا چه زمانی میتوانند بابالمندب را بسته نگه دارند؟
پاسخ به این پرسش را باید در تاریخچه نزدیک و عملکرد میدانی یمنیها جستجو کرد؛ تجربهای که نشان میدهد صنعا توانایی آن را دارد که برای مدتی طولانی، معادلات کشتیرانی بینالمللی را به نفع خود تغییر دهد.
رکورد بیسابقه؛ ۱۸ ماه کنترل بر آبراه استراتژیک
آخرین تجربه انسداد بابالمندب به دست نیروهای انصارالله، حاوی دادههای مهمی است. آمارها و وقایع میدانی نشان میدهد که آنها توانستند بیش از یک سال و نیم (۱۸ ماه) ترافیک دریایی در این آبراه حیاتی را تحت کنترل و نظارت دقیق خود درآورند؛ رکوردی که در تاریخ درگیریهای دریایی مدرن کمنظیر است.
نقطه شروع این محاصره به حوادث ۷ اکتبر و آغاز جنگ غزه بازمیگردد. یمنیها در آن مقطع، در کنار حملات مستقیم موشکی و پهپادی به عمق اراضی اشغالی، جبهه دومی را در دریا باز کردند و تردد هرگونه شناور متعلق به آمریکا و اسرائیل یا کشتیهایی که مقصدشان بنادر اسرائیلی بود را ممنوع اعلام کردند.
از پهپادهای انتحاری تا هلیبرن تکاوران
اجرای این ممنوعیت صرفاً در حد یک بیانیه سیاسی باقی نماند. انصارالله یمن با بهکارگیری یک استراتژی نامتقارن اما دقیق، شبکه پیچیدهای از حملات را طراحی کرد. آنها با استفاده ترکیبی از پهپادهای انتحاری، موشکهای بالستیک و کروز دریایی، و البته عملیات متهورانه هلیبرن تکاوران روی عرشه، کشتیهای هدف را متوقف و در مواردی به طور کامل توقیف میکردند. این تنوع در تاکتیک باعث شد تا نیروی دریایی آمریکا و متحدانش در رهگیری کامل حمالت یمنیها ناکام بمانند.
فلج شدن اقتصاد دریایی و تعطیلی بندر ایلات
انسداد این شاهراه آبی در تجربه قبلی، ضربات جبرانناپذیری بر پیکره اقتصاد اسرائیل وارد کرد. با تغییر مسیر اجباری کشتیهای تجاری از دریای سرخ به سمت «دماغه امید نیک» در جنوب آفریقا، نهتنها زمان رسیدن محمولهها به سرزمینهای اشغالی هفتهها طولانیتر شد، بلکه هزینههای حملونقل و بیمه دریایی نیز جهش بیسابقهای را تجربه کرد.
بارزترین نماد این بحران، فلج شدن کامل «بندر ایلات» به عنوان دروازه اصلی تجارت اسرائیل با بازارهای آسیایی بود؛ بندری که با توقف تردد کشتیها، عملاً به یک پایانه متروکه تبدیل شد و مدیران آن رسماً اعلام ورشکستگی کردند. این اختلال گسترده در زنجیره تأمین، مستقیماً به شکلگیری موج جدیدی از تورم و فشار بر بازار کالاهای وارداتی در اراضی اشغالی انجامید و به مقامات تلآویو ثابت کرد که محاصره دریایی یمن، برندهتر از موشکهای بالستیک، اقتصاد جنگزده آنها را هدف گرفته است.
مقاومت ۱۸ ماهه زیر آتش سنگین جنگندهها
شاید مهمترین وجه این انسداد طولانیمدت، تابآوری شگفتانگیز یمن در برابر واکنشهای نظامی ائتلاف غربی باشد. عملیات کنترل بابالمندب در شرایطی با قدرت ادامه یافت که بخشهای مختلف این کشور زیر شدیدترین بمبارانها قرار داشت.
آمریکا و اسرائیل، گاه با همراهی ائتلافی از کشورهای دیگر، زیرساختهای کلیدی یمن از تأسیسات صنعتی و انرژی گرفته تا مناطق مسکونی را هدف حملات هوایی سنگین قرار دادند تا تمرکز انصارالله را برهم بزنند. با وجود این فشارهای همهجانبه نظامی و اقتصادی، ماشین نظامی انصارالله متوقف نشد. این انسداد دریایی با قدرت پابرجا ماند و تنها در اردیبهشت ۱۴۰۴ بود که با رسیدن به یک توافق آتشبس دیپلماتیک با آمریکاییها، یمنیها عملیات خود در بابالمندب را متوقف کردند.
به نقل از فرارو، امروز نیز با آغاز دور جدید محدودیتها، تجربه ۱۸ ماهه گذشته نشان میدهد که بمباران و اقدام نظامی به تنهایی نمیتواند اراده یمن را برای کنترل بابالمندب بشکند و آنها زیرساخت و تجربه کافی برای یک جنگ فرسایشیِ طولانی در دریای سرخ را در اختیار دارند.
با تشدید تنشها در منطقه و اعلام ممنوعیت تردد کشتیهای مرتبط با اسرائیل در تیررس نیروهای یمنی، بار دیگر نگاهها به سمت جنوب شبهجزیره عربستان دوخته شده است. در این میان، مهمترین سوالی که استراتژیستهای نظامی و کارشناسان اقتصاد جهانی مطرح میکنند این است که تابآوری انصارالله برای کنترل این آبراه استراتژیک چقدر است و تا چه زمانی میتوانند بابالمندب را بسته نگه دارند؟
پاسخ به این پرسش را باید در تاریخچه نزدیک و عملکرد میدانی یمنیها جستجو کرد؛ تجربهای که نشان میدهد صنعا توانایی آن را دارد که برای مدتی طولانی، معادلات کشتیرانی بینالمللی را به نفع خود تغییر دهد.
رکورد بیسابقه؛ ۱۸ ماه کنترل بر آبراه استراتژیک
آخرین تجربه انسداد بابالمندب به دست نیروهای انصارالله، حاوی دادههای مهمی است. آمارها و وقایع میدانی نشان میدهد که آنها توانستند بیش از یک سال و نیم (۱۸ ماه) ترافیک دریایی در این آبراه حیاتی را تحت کنترل و نظارت دقیق خود درآورند؛ رکوردی که در تاریخ درگیریهای دریایی مدرن کمنظیر است.
نقطه شروع این محاصره به حوادث ۷ اکتبر و آغاز جنگ غزه بازمیگردد. یمنیها در آن مقطع، در کنار حملات مستقیم موشکی و پهپادی به عمق اراضی اشغالی، جبهه دومی را در دریا باز کردند و تردد هرگونه شناور متعلق به آمریکا و اسرائیل یا کشتیهایی که مقصدشان بنادر اسرائیلی بود را ممنوع اعلام کردند.
از پهپادهای انتحاری تا هلیبرن تکاوران
اجرای این ممنوعیت صرفاً در حد یک بیانیه سیاسی باقی نماند. انصارالله یمن با بهکارگیری یک استراتژی نامتقارن اما دقیق، شبکه پیچیدهای از حملات را طراحی کرد. آنها با استفاده ترکیبی از پهپادهای انتحاری، موشکهای بالستیک و کروز دریایی، و البته عملیات متهورانه هلیبرن تکاوران روی عرشه، کشتیهای هدف را متوقف و در مواردی به طور کامل توقیف میکردند. این تنوع در تاکتیک باعث شد تا نیروی دریایی آمریکا و متحدانش در رهگیری کامل حمالت یمنیها ناکام بمانند.
فلج شدن اقتصاد دریایی و تعطیلی بندر ایلات
انسداد این شاهراه آبی در تجربه قبلی، ضربات جبرانناپذیری بر پیکره اقتصاد اسرائیل وارد کرد. با تغییر مسیر اجباری کشتیهای تجاری از دریای سرخ به سمت «دماغه امید نیک» در جنوب آفریقا، نهتنها زمان رسیدن محمولهها به سرزمینهای اشغالی هفتهها طولانیتر شد، بلکه هزینههای حملونقل و بیمه دریایی نیز جهش بیسابقهای را تجربه کرد.
بارزترین نماد این بحران، فلج شدن کامل «بندر ایلات» به عنوان دروازه اصلی تجارت اسرائیل با بازارهای آسیایی بود؛ بندری که با توقف تردد کشتیها، عملاً به یک پایانه متروکه تبدیل شد و مدیران آن رسماً اعلام ورشکستگی کردند. این اختلال گسترده در زنجیره تأمین، مستقیماً به شکلگیری موج جدیدی از تورم و فشار بر بازار کالاهای وارداتی در اراضی اشغالی انجامید و به مقامات تلآویو ثابت کرد که محاصره دریایی یمن، برندهتر از موشکهای بالستیک، اقتصاد جنگزده آنها را هدف گرفته است.
مقاومت ۱۸ ماهه زیر آتش سنگین جنگندهها
شاید مهمترین وجه این انسداد طولانیمدت، تابآوری شگفتانگیز یمن در برابر واکنشهای نظامی ائتلاف غربی باشد. عملیات کنترل بابالمندب در شرایطی با قدرت ادامه یافت که بخشهای مختلف این کشور زیر شدیدترین بمبارانها قرار داشت.
آمریکا و اسرائیل، گاه با همراهی ائتلافی از کشورهای دیگر، زیرساختهای کلیدی یمن از تأسیسات صنعتی و انرژی گرفته تا مناطق مسکونی را هدف حملات هوایی سنگین قرار دادند تا تمرکز انصارالله را برهم بزنند. با وجود این فشارهای همهجانبه نظامی و اقتصادی، ماشین نظامی انصارالله متوقف نشد. این انسداد دریایی با قدرت پابرجا ماند و تنها در اردیبهشت ۱۴۰۴ بود که با رسیدن به یک توافق آتشبس دیپلماتیک با آمریکاییها، یمنیها عملیات خود در بابالمندب را متوقف کردند.
به نقل از فرارو، امروز نیز با آغاز دور جدید محدودیتها، تجربه ۱۸ ماهه گذشته نشان میدهد که بمباران و اقدام نظامی به تنهایی نمیتواند اراده یمن را برای کنترل بابالمندب بشکند و آنها زیرساخت و تجربه کافی برای یک جنگ فرسایشیِ طولانی در دریای سرخ را در اختیار دارند.