به گزارش ایرنا، استان فارس با جمعیتی افزون بر پنج میلیون نفر، همواره با چالشها و فرصتهای متعددی در حوزه خدمات اجتماعی روبهرو بوده است؛ سازمان بهزیستی به عنوان متولی اصلی حمایت از معلولان، کودکان بیسرپرست، زنان سرپرست خانوار و سایر گروههای آسیبپذیر، نقش کلیدی در کاهش آسیبهای اجتماعی و توانمندسازی این اقشار ایفا میکند.
آگاهی از وضعیت پوشش خدمات، نرخ معلولیت، اقدامات انجام شده در حوزه مسکن و نیز فرآیندهای فرزندخواندگی، از جمله موضوعاتی است که شفافیت در آنها برای افکار عمومی حائز اهمیت فراوان است.
در همین راستا، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) در گفتوگویی تفصیلی با حمید گودرزی مدیرکل بهزیستی استان فارس، به بررسی ابعاد مختلف عملکرد این نهاد پرداخته است.
در این مصاحبه، گودرزی از آمار دقیق پشت نوبتیها، دلایل بالاتر بودن نرخ معلولیت در فارس نسبت به میانگین کشوری، وضعیت خانوادههای چندمعلولی، اقدامات صورت گرفته برای ساماندهی کودکان کار و نیز تسهیل چشمگیر فرآیند فرزندخواندگی سخن گفته است.
بخش نخست گفتوگوی تفصیلی حمید گودرزی مدیرکل بهزیستی فارس با ایرنا به شرح زیر است:
پوشش ۱۲ درصدی بهزیستی فارس و ۴۴۵۸ نفر پشت نوبت
ایرنا: بهزیستی فارس چند درصد جمعیت استان را در بر میگیرد و چه میزان پشت نوبتی داریم؟
گودرزی: در سازمان بهزیستی تقریبا ۱۲ درصد از جمعیت استان تحت پوشش ما هستند و اکنون تعداد افرادی که پشت نوبت خدمات رسانی به ما هستند، افزون بر چهار هزار و ۴۵۸ نفر میباشد.
نرخ معلولیت در فارس بالاتر از میانگین کشوری و دلیل آن ازدواجهای فامیلی است.
ایرنا: نرخ معلولیت در استان فارس الان نسبت به میانگین کشوری چه وضعیتی دارد؟
گودرزی: برای اینکه نرخ معلولیت را محاسبه کنیم، معمولا باید نرخ شیوع معلولیت هم در کشور و هم در استان را ابتدا به دست بیاوریم. نرخ شیوع معلولیت در استان، با توجه به بررسیای که انجام دادیم، ۲۵۷ نفر در هر ۱۰ هزار نفر است و نرخ شیوع معلولیت در کشور ۱۰ نفر در هر ۱۰ هزار نفر هست که تقریبا میتوان گفت نرخ معلولیت در استان ما یک و دو دهم (۱.۲) میشود.
متاسفانه آمار خوبی نیست و به دلیل اینکه بیماریهای ژنتیکی و ازدواجهای فامیلی را در استان داریم، نرخ معلولیتمان از نرخ کشوری یکخورده بالاتر است.
ما در بهزیستی کلا رویکردمان به سمت رویکرد پیشگیرانه است و به همین خاطر بحث آگاهسازی را در پیش گرفتیم؛ در حوزه پیشگیری و آن مشاورههایی که قبل از ازدواج، با توجه به مشکلاتی که ممکن است در خود خانواده وجود داشته باشد، انجام دادیم. همچنین مشاورههایی که بعضاً به صورت رایگان به خانوادههایی که میتوانند مشکل معلولیت در خانوادهشان ایجاد شود، ارائه میشود.
این مشاورهها را گاهی به صورت رایگان در اختیارشان قرار میدهیم. مراکزی داریم که تحت نظارت بهزیستی هستند؛ این مراکز هم بحث غربالگری ژنتیک را انجام میدهند و هم بحث مشاوره را. این خانوادهها به این مراکز معرفی میشوند و مشاورهها و آموزشهای لازم را میبینند.
در این زمینه که بتوانیم نرخ معلولیت را کاهش بدهیم، ضمن آنکه بحث آگاهسازی و تغییر نگرشی که مد نظر ما است از طریق فضای مجازی، کلاسهای حضوری که برگزار میکنیم، رسانهها، پایگاههای خبری که در اختیارمان هست و دستگاههای همکاری که در این زمینه وجود دارند، بیشتر سعی میکنیم که از طریق پیشگیری و آگاهسازی این مسئله را کنترل کنیم.
۲۵۷ خانواده دارای ۲ معلول و بیشتر در فارس / نقش مکمل بهزیستی در تامین مسکن
ایرنا: تعداد خانوادههای چند معلولی در استان فارس مشخص هستند؟ در زمینه تامین مسکن آنها اقدامی انجام دادهاید؟
گودرزی: طبق بررسیهایی که انجام دادیم، خانوادههای ۲ معلول به بالاتر تقریبا ۲۵۷ مورد در استان هستند که ۱۹۹ مورد از اینها در شهر زندگی میکنند و ۷۶ مورد در روستا هستند.
تسهیلاتی که به این عزیزان ارائه و پرداخت میکنیم، یک سری تسهیلات در حوزه مسکن، از نوع کمکهای بلاعوض است که در قالب تفاهمنامههایی با سایر دستگاهها پرداخت شده. این پرداختها در واقع تعهداتی است که سازمان بهزیستی برای خودش ایجاد کرده و ما موظف هستیم این تعهدات را در راستای توانمندسازی افراد انجام دهیم.
چون به عنوان متولی این افراد هستیم، یک سری کمک هزینههایی را که در واقع مکمل خدمات رسانی سایر دستگاههاست، سازمان بهزیستی پرداخت میکند. بهزیستی متولی درمان، مسکن یا اشتغال نیست، ولی در راستای کمکرسانی سایر دستگاهها به آحاد جامعه، من جمله جامعه هدف ما، به صورت مکمل، یک سری کمک هزینههایی در اختیار این افراد قرار میدهیم و پیگیریها و نظارتهایی را داریم. در کل، خودمان را به عنوان یک مطالبهگر برای حقوق این افراد میدانیم.
ایرنا: در خصوص تامین مسکن افراد تحت پوشش بهزیستی چه گامهایی برداشتهاید؟
گودرزی: در بحث مسکن، نوع واگذاریها و نوع تعمیر یا ساختمان کاملا متفاوت است. بر اساس تفاهمنامهای که با سایر دستگاههای متولی مثل بنیاد مسکن، راه و شهرسازی، گروههای جهادی و انجمن خیرین مسکنساز داریم، شکل کار متفاوت میشود.
سهم آوردهای که خود افراد دارای معلولیت یا جامعه هدف ما باید ارائه بکنند و آن اعتباراتی که در قالب تسهیلات باید پرداخت کنیم، سال گذشته افزون بر یک هزار و ۴۰۰ مورد در این زمینه کار کردیم؛ یا ساخت کامل داشتیم و یا به سطحی رسیدیم که آن تعهدات خودمان را عمل کرده باشیم.
برشی هم که برای سال ۱۴۰۵ برای ما در نظر گرفته شده، افزون بر یک هزار و ۵۰۰ نفر است. رسیدن به این برش بستگی به همکاری سایر دستگاهها و آن تسهیلاتی که قرار است در اختیار سازمان بهزیستی قرار داده شود و به موقع انجام شود و محدودیتهایی که بعضا بانکهای عامل دارند، دارد.
اگر این قضایا کلا بدون هیچ مشکلی انجام شود، فکر میکنم بتوانیم تعهدات خود در سال ۱۴۰۵ را انجام دهیم. در سال ۱۴۰۴، با توجه به تاکید رئیس محترم جمهور در خصوص اینکه تکمیل پروژههای نیمهتمام در اولویت است، این رویکرد را برای خودمان بهینه کردیم. شروع میکنیم که همگام با تاکیدات مراجع بالادستی (که میگویند پروژه جدیدی تعریف نکنیم)، پروژههایی که روی زمین مانده و سالها نتوانستند ادامه کار بدهند را احصا کنیم و برنامهریزی میکنیم که اولویتمان تکمیل این پروژهها باشد. در کنار این تکمیل پروژهها، بتوانیم پروژههای جدیدی را هم برای افرادی که اولویت دارند شروع کنیم.
سرریز آسیبهای اجتماعی سایر استانها به شیراز / کاهش کودکان کار با ساماندهی اتباع
ایرنا: در خصوص بحث کودکان کار، الان وضعیت استان به چه نحو است و چه اقداماتی برای حمایت از این قشر انجام دادهاید؟
گودرزی: کمیتهای در این زمینه هست به نام «کمیته ساماندهی کودکان کار» که یکی از متولیانش سازمان بهزیستی است و ۱۲ دستگاه دیگر در این کمیته عضو هستند. بنا به دستورالعملها، بخشنامهها و قوانین بالادستی، هر کدام از این دستگاهها یک وظیفه دارند و بخشی از کار را باید انجام بدهند. ولی مجموعا همه این سازمانها و ارگانها، من جمله بهزیستی، هدفمان ساماندهی و در واقع توانمندسازی این کودکان است.
در این رویکرد، بحث آموزش و تربیتهایی که در مراکز ما معمولا انجام میشود (مراکز روزانه و مراکز شبانهروزی) چرخهای طی میشود که منتهی به توانمندسازی این کودکان و این افراد و ورود آنها به جامعه با یک زندگی کاملا طبیعی، سالم و مثمرثمر برای جامعه میگردد.
ایرنا: ما روزانه سر میادین و خیابانها تعداد زیادی از این افراد را میبینیم. وضعیت استان فارس به خصوص شهر شیراز به عنوان یک کلانشهر را در خصوص حضور کودکان کار چگونه ارزیابی میکنید؟
گودرزی: وضعیت استان فارس به ویژه شهرستان شیراز، وضعیت کاملا متفاوتی با سایر شهرها دارد. میدانیم که استان فارس و شهر شیراز یک کلانشهر در جنوب ایران است؛ میشود گفت یک پایتخت در جنوب ایران که متاسفانه سرریز آسیبهای اجتماعی سایر استانها در شهر شیراز است.
به عنوان یک کلانشهری که هم قطب گردشگری، قطب پزشکی و قطب علمی است، خیلی از آسیبهای اجتماعی از سایر استانهای همجوار متاسفانه به شیراز سرریز میشود و این یکخورده ساماندهی را برای متولیان سخت کرده است.
ضمن اینکه خوشبختانه جزو استانهایی هستیم که کار به نحو احسن، با توجه به تعامل و همکاری بین همه دستگاهها، توانستیم انجام دهیم. خدا را شکر در راس، استاندار محترم خیلی حساس است و تاکید میکند جلسات به موقع انجام شود. دستگاهها وظایفشان را به نحو احسن انجام میدهند. اگر دقت کرده باشید نسبت به قبل یکخورده کمتر شده این قضیه؛ آن هم به خاطر اینکه اکثر کودکان کارمان که در چهارراهها و خیابانها بودند، کودکان اتباع بودند. حالا با توجه به ساماندهیای که در حوزه اتباع شده، میزان کمی کمتر شده است. ولی ما روزانه با همکاری شهرداری و نیروی انتظامی، ساماندهی را انجام میدهیم. مراکز ما در حال فعالیت هستند و فعالیتهای خاص خودشان را اعم از بحث آموزش، پیگیری تحصیلات و پیگیری سرپرستیشان را به نحو احسن انجام میدهند.
از مرکز نمونه شیرخواره تا حمایت پس از ۱۸ سالگی
ایرنا: در خصوص کودکان بیسرپرست، سازمان بهزیستی استان فارس چه اقداماتی انجام داده است؟
گودرزی: عناوین مختلف داریم: یک وقت کودکان بیسرپرست داریم، یک وقت فاقد سرپرست، یک وقت فاقد سرپرست مؤثر و یک وقت مجهولالهویه. همه اینها در واقع حقوقی دارد و نوع برخورد با آنها کاملا متفاوت است.
ما در حوزه کودکان بیسرپرست، از کودکان نوزاد و شیرخوار تا ۱۸ سال، در مراکز مختلف چه به صورت روزانه و چه به صورت شبانهروزی در کل استان خدمت میدهیم. ما یکی از بهترین مراکز شیرخواره را در کشور داریم که از مراکز تحت نظارت خصوصی ما هستند و بعضا به عنوان مراکز نمونه در کشور معرفی میشوند. در این مرکز، کودکان صفر تا سه سال نگهداری میشوند. یک بخش از این مرکز سه تا ۶ سال و بخش دیگر ۶ تا ۱۲ سال را دارد. مرکز بعدی ما هم ۱۲ تا ۱۸ سال را چه در حوزه دختران و چه در حوزه پسران، خدمات انجام میدهد.
کل خدمات از بحث آموزش، تحصیلات، بهداشت و کل مراحل زندگی یک فرد عادی در مراکز شبانهروزی ما انجام میشود. حتی در زمانی که این کودکان به ۱۸ سال میرسند، ما این افراد را رها نمیکنیم و با توجه به تسهیلات بلاعوضی که داریم، آنها را از چرخه حمایتمان خارج میکنیم. بعد از آن هم مددکاران ما به عنوان ناظر پیگیر هستند که این کودکان و افراد به کجا میروند و آن تسهیلات بلاعوض را در چه کسب و کاری هزینه میکنند.
ایرنا: شرایط فرزندخواندگی در استان تسهیل شده است؟
گودرزی: طرح فرزندخواندگی به این شکل است که افرادی که شرایط خاصی دارند، در پرتال بهزیستی ما (سامانهای تحت عنوان سامانه فرزندخواندگی) حضور پیدا میکنند، موارد خودشان را ثبت میکنند. بعد از اینکه شرایطشان برای ما احراز شد، فراخوانده میشوند.
خانوادهها با توجه به اینکه ما باید کودک داشته باشیم و بتوانیم کودک واگذار کنیم، باید یک سری شرایط خاص و یک روند خاصی را بگذرانند؛ مشاورههایی که باید انجام شود، کارهای مددکاری که باید انجام شود و تاییدهایی که باید از سیستم قضایی و حقوقی گرفته شود. همه اینها یک پروسه است که ما این پروسه را الان خیلی کوتاه کردیم. یک زمانی بالغ بر سه سال طول میکشید و خانوادهها باید پشت نوبت میماندند، ولی الان این پروسه کمتر از ۱۳ ماه شده است.
خوشبختانه تعداد فرزندانمان خیلی کم شده و از آن طرف تعداد متقاضیانمان خیلی زیاد شده است. به همشهریان و هموطنان عزیز عرض کنم که ما طرحی داریم تحت عنوان «طرح میزبان»؛ خانوادههایی که حاضرند کودکانی که نیازهای ویژه دارند و بعضا معلولیت دارند، به عنوان فرزندخوانده یا امین موقت در قالب طرح میزبان بپذیرند.
ایرنا: استان فارسیها به ویژه مردم شیراز در این رابطه چگونه عملکردی داشتهاند؟
گودرزی: خیلی عالی هستند. چون از قدیمالایام مردم شیراز و استان فارس به عنوان مردمی خیلی خیرخواه و نوعدوست معرفی میشدند. در هر جایی که از عاطفه و احساسات در کشورمان بخواهیم صحبت کنیم، یکباره شیراز و استان فارس به ذهن متبادر میشود.
با توجه به وجود مردمی که هست و خیرین بزرگواری که در استان فارس به ویژه در بخش جنوبی استان و در خود شیراز وجود دارند، معمولا چالشی که ما در این زمینه داریم، کمبود فرزند است. یعنی به این اندازه متقاضی داریم؛ متقاضیانی که حتی قبلا در سالهای گذشته کودک نابینا را به فرزندی قبول کردند و مجددا ورود پیدا میکنند تا یک کودک با نیاز ویژه (حتی دارای معلولیت) را بپذیرند. من با این افراد صحبت کردم که چرا این کار را میکنید؟ میگویند آن بحث خیر و برکتی هست که به خانواده و خانهمان میآورد.
این باعث افتخار است برای ما که چنین همشهریان و هموطنانی داریم که اینچنین به کار خیر واقعا راغب هستند و استقبال میکنند.
نظارت مستمر تا تعطیلی مراکز متخلف / بدرفتاری خط قرمز بهزیستی است
ایرنا: از این مراکز بازرسی هم میکنید؟
گودرزی: انسان است و رفتارهای او غیرقابل پیشبینی است و بنده نمیتوانم بگویم ما اینجا یک مدینه فاضله درست کردیم که هیچ مشکلی نیست. بعضا ممکن است اتفاق بیفتد، ولی ما نظارتهایمان را بر اساس دستورالعملها و بخشنامههای موجود انجام میدهیم.
ما سطوح نظارت را برای خودمان تعریف کردیم؛ نظارت خود مرکز بر خود مرکز، نظارت یک مرکز بر مرکز دیگر، نظارت در سطح شهرستان، نظارت در سطح استان و نظارت در سطح کشور.
ضمن اینکه نظارتها کامل است و تمام مراکز ما به دوربینهای مداربسته مجهز هستند. اگر کوچکترین تخلفی باشد، بلافاصله ورود پیدا میکنیم. خط قرمز ما در مراکزمان به ویژه مراکز شبانهروزی که ممکن است افراد بیسرپرست یا مجهولالهویه در آن باشند، بدرفتاری و نامناسب بودن شرایط است. بلافاصله برخورد میکنیم؛ کمیسیون ماده ۲۶ و کمیسیون نظارت بر مراکز را داریم که بلافاصله پرونده این مراکز در کمیسیون مطرح میشود و بعضا تعطیلیهای موقت یا تعطیلهای دائم انجام میشود یا برخورد با آن فرد خاطی صورت میپذیرد.
این میطلبد که هم در آن مراکز نسبت به حق و حقوق خودشان و هم خانوادههایی که در مراکز، افراد دارای معلولیت را همراه خانواده نگهداری میکنند، به حق و حقوق خود آشنا باشند. ضمن اینکه ما طرحی را الان شروع میکنیم؛ طرح «انجمن اولیا و مربیان مراکز تحت نظارتمان» که ساماندهی این امور از طریق خود خانوادهها انجام میشود.
ما معتقدیم هر کاری را که دست خانوادهها، مردم و جامعه هدفمان بدهیم، خیلی خوب توانستهاند انجام دهند و از عهدهاش برآیند. نظارت در واقع یکی از اولویتهای ما هست که بلافاصله اگر موردی پیش بیاید، ورود پیدا میکنیم.