به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا، نخستین فلوشیپ(نشریاری) تهران همزمان با سیوششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران برگزار شد. در برگزاری این رویداد با اینکه نقدهایی وجود دارد، اما به این دلیل که نخستین دوره اجرای ایدهای بینالمللی در حوزه نشر بود، فعالان نشر از آن حمایت کردند. در فلوشیپ ناشران و کارگزاریهای ادبی ایرانی و دیگر کشورها حضور داشتند و در نتیجه گفتوگوها در این رویداد ۱۶۲ قرارداد بسته شد، اما به سرانجام نرسید؛ زیرا باید برای تکمیل روند فلوشیپ، به ناشران خارجی گرنت (طرح گرنت به منظور حمایت از ترجمه و انتشار کتاب ایرانی در بازارهای جهانی راهاندازی شده است) تعلق بگیرد و این مساله نیمهکاره باقی مانده بود.
در روزهای گذشته مسئولان برگزاری فلوشیپ تهران با ناشران ایرانی وارد ارتباط شدند تا بتوانند به تعهداتی که سال گذشته داده بودند، عمل کنند. درباره بودجهای که به گرنت تعلق داده شده است، تعداد ناشرانی که میتوانند از این تسهیلات استفاده کنند و نکاتی که برای اعطای گرنت در نظر گرفته میشود، گفتوگویی با علیرضا نوریزاده مدیرکل مجامع و فعالیتهای فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی انجام شد که در ادامه میخوانید.
نخستین فلوشیپ نشر تهران
در ماهیت برگزاری فلوشیپ همه ادبیات مشترک داریم
بهنظر میرسد روند قراردادهایی که در نخستین فلوشیپ(نشریاری) تهران بسته شده، از سر گرفته شده است تا گرنت به ناشران تعلق بگیرد. اقدامات این روزها را توضیح بدهید؟
برگزاری فلوشیپ در سال گذشته، به زعم ما اقدام خوبی بود. برگزاری این رویداد به نوعی الگوسازی بود تا براساس آن ادبیات ایران را در فضای جهانی گسترش دهیم و در نتیجه برگزاری فلوشیپ مسیری باز شود تا ناشر، نویسنده و تصویرگر ایرانی در کشورهای دیگر شناخته شوند.
باید فضای تشویقی برای ناشرانی که در دیگر کشورها فعالیت میکنند، فراهم کنیم تا در فلوشیپ تهران حقِنشر کتابها را خریداری کنند
همچنین فکر کردیم که در شرایط فعلی و هزینه سفرهای خارجی، جای اینکه ناشران بخواهند با صرف هزینه به کشورهای دیگر بروند تا بتواند کتابهایشان را معرفی کنند، زمینه فعالیت بینالملل در کشور را مهیا کنیم تا نمایندگان و فعالان نشر کشورهای دیگر به ایران بیایند.
در ماهیت برگزاری فلوشیپ همه ادبیات مشترک داریم، همه باور دارند برگزاری این رویداد اقدامی درست بود. در نتیجه دولت هم اینجا تسهیلگری و ورود پیدا کرده است تا فضای گفتوگو را برای ناشران مهیا کند، دولت در این مساله که ناشران ایرانی حق نشر چند کتاب را بفروشند، دخالتی نکرده است. پس فضایی برای گفتوگوی ناشران دیگر کشورها و ایران ایجاد شده است.
همچنین باید فضای تشویقی برای ناشرانی که در دیگر کشورها فعالیت میکنند، فراهم کنیم تا در فلوشیپ تهران حقِنشر(کپیرایت) کتابها را خریداری کنند.
ما هم استمدادهایی داریم. بعد از برگزاری نخستین دوره فلوشیپ، جنگ ۱۲ روزه اتفاق افتاد و تا زمانی که زیرساختها را پیدا کردیم، اینترنت بینالمللی دوباره قطع شد، به همین دلیل ارتباط ما هم با فعالان نشر کشورهای مختلف قطع شد.
سال گذشته فضایی پُرتلاطم برای فعالیت در حوزه بینالملل داشت
وزارت فرهنگ اینترنت بینالمللی نداشت؟
این مهم نیست که ما اینترنت بینالمللی داشته باشیم، مهم این است که ناشر بینالمللی نمیتوانست درخواستش را در سامانه ایران گرنت (دسترسی به بانک جامع گرنتها و حمایتهای مالی) ثبت کند، زیرا سرور روی اینترنت داخلی است و خارجی ها نمیتوانستند به سایت دسترسی داشته باشند.
فلوشیپ و گرنت دو طرح بود که همهگیری کرونا و جنگ موجب توقف آنها نشدند
بعد از مدتی ناآرامیهای ماههای بعد اتفاق افتاد و فضای کشور و اینترنت محدود شد و بعد از آن دوباره جنگ شد. میتوان گفت فضای سال گذشته فضایی پُرتلاطم برای فعالیت در حوزه بینالملل بوده است. نمونه آن این است که وقتی میخواستیم در نمایشگاه کتاب چین شرکت کنیم به دلیل شروع جنگ، ایران نتوانست در آن نمایشگاه شرکت کند و غرفه ایران خالی ماند. اگرچه فضای خوبی بود تا ایران بتواند تهاجمهایی را که در موردش انجام شده است، در نمایشگاه خارجی به خوبی پاسخ دهد.
اگر واقعا فلوشیپ را دوست داریم باید بگوییم که حتی در دوران جنگ کارکردش را از دست نداده است. فلوشیپ و گرنت دو طرح بود که همهگیری کرونا و جنگ موجب توقف آنها نشدند، زیرا بر اساس اصول پیش رفته بودند. حتی زمانی که اینترنت و سفرهای خارجی محدود شدند، فلوشیپ و گرنت توانستند به فعالیتهای خود ادامه بدهند. امروز که کشور فضای باثباتی پیدا کرده است، این روزها را بهترین فضا میدانیم تا به تعهدات سال گذشته فلوشیپ عمل کنیم.
به تمامی تعهدات خود در فلوشیپ عمل خواهیم کرد
یعنی پرداختهایی که برای گرنت ناشران به تعویق افتاده بود، انجام میدهید؟
ناشران ایرانی و دیگر کشورها در نخستین نشریاری قراردادهایی بستند، باید مبلغی را به عنوان حمایت گرنت به اینها کمک میکردیم، فضای این مرحله باز میشود.
یعنی بودجه تامین شده است؟
طبق صحبتهای محسن جوادی معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ما به تمامی تعهدات خود در فلوشیپ عمل خواهیم کرد اما به شرطها و شروطها.
برای دریافت گرنت چه شروطی وجود دارد؟
شرط نخست این است که ناشر خارجی که برای او چندین بار ایمیل فرستادیم، باید وارد سامانه بوک گرنت شود و در آنجا ثبت نام کند. این ناشران را در مسیر داوری قرار نمیدهیم، زیرا قبلا داوری برای کتابهای آنها انجام شده است فقط نیاز داریم تا اطلاعات خود را در سامانه بارگذاری کنند تا ما به عنوان یک سازمان پاسخگو به آنها رسیدگی کنیم.
ناشر ایرانی باید روند ترجمه و انتشار کتاب را پیگیری کند تا کتاب منتشر شود
ناشر خارجی باید حقنشر را به ناشر ایرانی پرداخت کند. آنها عضو کنوانسیون برن است و برای ترجمه حقنشر را میپردازند. فرض کنیم(این عدد دقیق نیست فقط فرض کنیم) که میخواهیم ۵۰۰ دلار یا یورو به آنها حق گرنت پرداخت کنیم (البته قرارداد را به دلار نوشتیم) تا کتاب در شمارگان هزار نسخه منتشر شود. همچنین ناشر خارجی باید ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار به ناشر ایرانی برای حق نشر کتاب پرداخت کند.
در حال برنامهریزی هستیم تا ناشر ایرانی و خارجی موافقت کنند که روند قرارداد با همکاری پیش برود و ما به ناشر خارجی ۳۵۰ دلار و به ناشر ایرانی ۱۵۰ دلار پرداخت کنیم. در چنین شرایطی ۵۰۰ دلار به دست ناشر خارجی میرسد. شرط دوم این است که ناشر ایرانی باید روند ترجمه و انتشار کتاب را پیگیری کند تا کتاب منتشر شود.
روند ترجمه و انتشار کتاب یک تا دو سال زمان نیاز دارد و ممکن است در طول این مدت کتاب منتشر نشود، سومین شرط این است که ناشر ایرانی تعهدنامه خاصی که به دبیرخانه طرح فلوشیپ و طرح گرنت بدهد که اگر یک درصد کتاب چاپ نشود، اعلام کند و ۱۵۰ دلار را به جایی که گرفته است، بازگرداند.
این پول را باید به مجامع و فعالیتهای فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بازگرداند؟
معمولا خانه کتاب و ادبیات محل انتقال پول است. اگر ناشر ایرانی پول را باز نگرداند، بدهکار میشود و ما از فروشهای بعدی و داد و ستدی که با ارشاد دارد، این مقدار را کم خواهیم کرد. در این فضا میخواهیم به تعهدات خود انجام بدهیم. همچنین زمانی که شرایط کشور ثبات پیدا کند شروع به برگزاری فلوشیپ دوم خواهیم کرد.
گردش فرهنگ برای ما اهمیت دارد
آیا ممکن است بودجهای که به خانه کتاب برای گرنت اختصاص داده شده است، به صورت انتخابی میان ناشران خاصی تقسیم شود؟
پرداختها گزینشی نیست. بر اساس تعهدی که دادیم، ۵۰ گرنت به انجمن ناشران کودک و نوجوان اختصاص دارد. این انجمن ۵۰ کتاب را داوری و به دبیرخانه طرح گرنت معرفی کرده است. همه اینها کتابهایی با ناشر و نویسنده خوب هستند که ناشران خارجی میتوانند آنها را ترجمه و منتشر کنند، کتابهایی که بر اساس نیاز بازار جهانی انتخاب شدند. هر کدام از این کتابها در شورای سیاستگذاری فلوشیپ دیده شده و مورد بررسی قرار گرفته است.
در نخستین دوره فلوشیپ ۱۶۲ قرارداد بسته شد، ۵۰ قرارداد برای انجمن ناشران کودک و نوجوان و ۱۱۲ قرارداد بلاتکلیف است
این نکته مهم است اگر برای این ۵۰ کتابی که در شورای سیاستگذاری فلوشیپ بررسی شده است، قرار داد بسته شود، به آنها گرنت میگیرد و بدون اینکه داوری را انجام بدهیم، آنها را وارد مرحله پرداخت خواهیم کرد؛ به شرطی اینکه سایر شروط قرارداد را رعایت کرده باشند.
در نخستین دوره فلوشیپ ۱۶۲ قرارداد بسته شد، با کم کردن ۵۰ عدد از آن، ۱۱۲ قرارداد باقی میماند که بلاتکلیف است. برخی از آنها در حوزه کودک و نوجوان است و برخی نیست. ناشرانِ این آثار، باید در سامانه گرنت ثبتنام کنند، داوری اولیه روی کتابها انجام خواهد شد، آثار را امکانسنجی و نویسنده، مترجم، ناشر ایرانی و خارجی آن را طبق استانداردهای گرنت بررسی میکنیم.
اگر ناشران قرارداد استانداردی تنظیم کرده باشند و ناشر خارجی توانایی توزیع کتاب در کشور مقصد را داشته باشد، مطمئن باشید که حمایت ما ۱۰۰ درصد خواهد بود؛ اما مبلغ متفاوت خواهد بود، هدف ما این است که فعلا کتاب منتشر شود.
این ۵۰۰ یورویی که توسط گرنت پرداخت میشود، در برابر پنج هزار یورویی که برای چاپ کتاب نیاز است، عدد قابل توجهی نیست. فقط ناشران خارجی را برای ترجمه و انتشار کتابهایی که در ایران منتشر شدند، تشویق میکنیم. گردش فرهنگ برای ما اهمیت دارد.
باید از بودجه اندک کشور صیانت کنیم
چرا مبلغ گرنتی که اعطا میشود متفاوت خواهد بود؟
برای اینکه مسائل مختلفی در این موضوع تاثیرگذار هستند. ضریب نفوذ زبانی که کتاب بر اساس آن ترجمه میشود و سابقه فعالیت مترجم برای ما اهمیت دارد. ناشری که این روند را برعهده گرفته است، مهم است، برای مثال اگر ناشر تا به امروز همواره در حوزه کتاب بزرگسال فعالیت کرده و به ناگهان وارد حوزه کودک و نوجوان شده است، در این رفتار تردید میبینیم که چرا چنین کاری کرده است. برای اتخاد تصمیم دقیق ۱۰ موضوع(آیتم) را بررسی میکنیم و در این روند سختگیری انجام میشود زیرا باید از بودجه اندک کشور صیانت کنیم.
تفاوتی هم میان ناشران قائل نیستیم و هر کسی بتواند ناشر، نویسنده، مترجم، تصویرگر و در کل کتاب ایرانی را معرفی و به فرهنگ و هویت ایران کمک کند دست او را میبوسیم.
ممکن است برخی از کشورها از ادامه روند دریافت گرنت انصراف بدهند
چرا کتابهایی که توسط انجمن ناشران کودک و نوجوان معرفی شدند، برای دریافت گرنت نیاز به داوری ندارند و سایر کتابها نیاز دارند تا داوری شوند؟
انجمن ناشران کودک و نوجوان به همه ناشران عضو انجمن نامه فرستاده و اعلام کرده است تا کتاب بفرستند، اگر برای این کتابها قراردادی در فلوشیپ بسته شده و روند آن وارد سامانه شده باشد، ما آن را به منزله تایید کتاب از طرف انجمن ناشران کودک و نوجوان در نظر میگیریم و مبلغ را خودمان تایید میکنیم.
چرا هنوز ۱۱۲ کتاب داوری نشدند و آثاری که انجمن ناشران کودک و نوجوان فرستادند یک مرحله جلوتر هستند؟
ناشران تا زمانی که آثار خود را در سامانه بارگذاری نکنند، نمیتوانند از امکانات گرنت استفاده کنند. هنوز آن ۵۰ قرارداد از انجمن ناشران کودک و نوجوان هم این ثبتنام را انجام ندادند. در جنگ اخیر ممکن است برای برخی از کشورها اختلافهایی ایجاد کرده باشد، حتی ممکن است از ادامه روند انصراف بدهند؛ ممکن است کشور متخاصمی باشد که ما نتوانیم کاری برای آنها انجام بدهیم. اینها همه شرایطی است که برای ما اهمیت دارد. درست است که میخواهیم ادبیات خود را صادر کنیم اما میخواهیم ادبیات خود را به کشوری ببریم که بتواند در آن، فضای ایران را تبلیغ کند نه کشور متخاصمی که فضای کشور را متلاطم کرده است.
از ۱۶۲ قرارداد به چند قرارداد میتواند گرنت تعلق بگیرد؟
از ۱۱۲ قراردادی که باقی ماندند ۶۰ تا ۷۰ قرارداد ثبت شده وجود دارد.
بررسی دبیرخانه طرح گرنت فقط دو هفته طول میکشد
یعنی ۵۰ گرنت به انجمن ناشران کودک و نوجوان و ۶۰ گرنت به باقی ناشران تعلق میگیرد؟
افرادی را که برای دریافت گرنت در سامانه ثبتنام میکنند، بررسی میکنیم و نتایج اعلام خواهدشد. بررسی دبیرخانه طرح گرنت فقط دو هفته طول میکشد. ناشران باید با استانداردهای بینالمللی ثبت نام کنند، قراردادهای درستی داشته باشند و قول دهد که کتاب را در هزار نسخه منتشر خواهند کرد. باید توجه داشت این گرنت بعد از انتشار هزار نسخه به ناشران خارجی تعلق میگیرد.