به گزارش سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، سومین نشست هم اندیشی علمی با موضوع “میراث کلامی رهبر شهید(ره)” توسط گروه کلام اسلامی الهیات جدید پژوهشگاه با ارائه حجتالاسلام محمد جعفری، عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، برگزار شد.
در این نشست، حجتالاسلام جعفری به تبیین «ابعاد توحید اجتماعی از منظر رهبر شهید (حضرت آیتالله خامنهای)» پرداخت و با اشاره به دغدغههای فکری ایشان در بازخوانی مبانی اعتقادی، بر ضرورت خروج توحید از حیطه فردی و ذهنی و ورود آن به عرصههای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و روانشناختی تأکید کرد.
سه رکن بازخوانی اندیشه اعتقادی از نگاه رهبر شهید
حجت الاسلام جعفری با اشاره به دغدغه اصلی رهبر شهید از پیش از انقلاب، اظهار داشت: ایشان معتقد بودند که مباحث اعتقادی اسلام باید با سه ویژگی بازبینی و بازخوانی شوند. نخست، نظاممند شدن این مباحث در قالب یک منظومه معرفتی جامع و منسجم؛ دوم، تکیه حداکثری بر قرآن به عنوان کاملترین و موثقترین سند معرفتی؛ و سوم، تأمین «امتداد اجتماعی» مباحث اعتقادی به گونهای که در زندگی جمعی انسانها اثر عینی و عملی بر جای گذارد.
وی افزود: این سه دغدغه بود که به شکلگیری «طرح کلی اندیشه اسلامی» در سال ۱۳۵۳ انجامید؛ طرحی که بعدها کاملتر شد و در آن، توحید نه به عنوان یک گزاره ذهنی و انتزاعی، بلکه به عنوان یک «طرز تفکر متعهد به ساماندهی ویژه زندگی و طراحی شکل و قواره دیگر برای جامعه» معرفی گردید.
نفی عبودیت غیر خدا؛ روح توحید سیاسی
حجت الاسلام جعفری، برجستهترین بخش امتداد اجتماعی توحید در اندیشه رهبر شهید را «امتداد سیاسی توحید» دانست و اظهار داشت: ایشان در بخش یازدهم طرح کلی با عنوان «روح توحید: نفی عبودیت غیر خدا» و همچنین در مقالهای مستقل با همین عنوان، با تکیه بر حدود ۸۰ آیه از قرآن کریم، عبادت را منحصر در سجده و رکوع ندانسته، بلکه «اطاعت از غیر خدا» را نیز مصداق عبادت شمرده و اطاعتکنندگان از غیر خدا را مشرک معرفی کرده است.
وی تصریح کرد: از منظر رهبر شهید، کسی که در برابر قدرتهای ظالم و نظام سلطه سر تسلیم فرود آورد و زیر لوای طاغوت قرار گیرد، از دایره توحید خارج شده است. ایشان همچنین «سکولاریسم» را عین شرک دانسته و محدود کردن دین به امور فردی و واگذاری امور اجتماعی به عقلانیت بشری را با روح توحید در تضاد کامل معرفی میکردند.
امتداد روانشناختی توحید؛ ریشهکنی ترس و انفعال
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) در ادامه، «امتداد روانشناختی توحید» را دومین محور اندیشه اجتماعی رهبر شهید برشمرد و خاطرنشان کرد: از نگاه ایشان، انسان موحد از اضطراب، افسردگی و ترسهای فلجکننده به دور است. توحید به انسان «وسعت افق» و «وسعت قلبی» میبخشد که در سایه آن، ترس از دشمنان از میان رفته و جسارت، مقاومت و شجاعت در عرصه جمعی شکل میگیرد.
وی با اشاره به تعبیر رهبر شهید که «ترس ریشه همه بدبختیهای زندگی انسانهاست» و سبب انفعال و نامردمیها میگردد، افزود: بسیاری از حکومتهای به اصطلاح اسلامی که امروزه در برابر استکبار منفعل هستند، گرفتار همین ترس فعالی شدهاند که مانع از پیمودن راه خدا و حفظ امت اسلامی میشود.
اقتصاد توحیدی؛ نفی انحصارطلبی و جامعه بیطبقه
حجت الاسلام جعفری، سومین امتداد را «امتداد اقتصادی توحید» عنوان کرد و گفت: از منظر رهبر شهید، تمام ذخایر جهان ملک خداست و انسانها فقط «امانتدار» این اموال هستند. لذا هیچ کس حق انحصارطلبی نداشته و همه انسانها در بهرهمندی از مواهب الهی مساویند. جامعه توحیدی، جامعهای بیطبقه است که در آن گروههای انسانی بر اساس حقوق و مزایا از یکدیگر جدا نمیشوند.
وی با تأکید بر اینکه این نگاه هیچ نسبتی با تفکرات مارکسیستی و چپ ندارد، تصریح کرد: متأسفانه از دهه هفتاد به بعد با ورود به اقتصاد بازار آزاد، شکاف طبقاتی در جامعه ما عمیق شد و رهبر شهید همواره بر عدالت اقتصادی و نفی سلطه طبقاتی تأکید داشتند.
امتداد اخلاقی؛ انقلاب اسلامی پرچمدار معنویت دینی در جهان
چهارمین و آخرین محور مورد بحث، «امتداد اخلاقی توحید» بود. حجت الاسلام جعفری با اشاره به بیانیه گام دوم انقلاب، اظهار داشت: رهبر شهید و به تبع ایشان، انقلاب اسلامی را موجب احیای معنویت و اخلاق در فضای جهانی میدانستند. در شرایطی که سقوط اخلاقی غرب، معنویتهای سکولار و مبتنی بر لذتگرایی را ترویج میکرد، انقلاب اسلامی مصاف «معنویت دینی» با «معنویت سکولار» را به راه انداخت و پرچمدار اخلاق متکی به دین و توحید شد.
وی در پایان تأکید کرد که این چهار امتداد (سیاسی، روانشناختی، اقتصادی و اخلاقی) تنها بخشی از ظرفیتهای نظریه «توحید اجتماعی» در اندیشه رهبر شهید است و میتوان در همه علوم انسانی و اجتماعی، امتدادهای عمیقتری از توحید را جستجو کرد.