سرویس جهان مشرق _ رخدادهای ماه‌ها و روزهای اخیر در لبنان؛ توجهات بسیاری را به خود معطوف داشته است.

حزب‌الله با ارتش تا دندان مسلح رژیم صهیونیستی به صورتی نابرابر درگیر نبرد است و از خاک لبنان دفاع می‌کند و از سوی دیگر دولت و رئیس‌جمهور لبنان نیز به مثابه متحد اسرائیل علیه حزب‌الله عمل می‌کند!

در این بین جمهوری اسلامی ایران نیز اگرچه خود درگیر نبرد با آمریکا و اسرائیل بوده لکن جبهه لبنان را به فهرست توجهات خود منتقل کرده و در چارچوب تئوری "وحدت ساحات"؛ دشمن را متوجه این قاعده کرده است که لبنان نیز مساوی با جبهه ایران است و تجاوز به مقاومت لبنان پاسخ کوبنده نیروهای مسلح ایران را بدنبال دارد.

درباره ابعاد این ماجرا صد البته بایستی به نظر کارشناسان و ناظران آگاه نیز توجه کرد تا ترسیم واقعی‌تری از فضای لبنان و احتمالات آینده به دست آورد.

"محمدعلی مهتدی" از تحلیلگران مسائل لبنان است که سال‌ها در این کشور زیسته. او به تازگی در بخشی از مصاحبه با روزنامه شرق پیرامون تحولات اخیر لبنان گفته است: واقعیت این است که دولت کنونی لبنان، رئیس‌جمهور آقای جوزف عون و به‌ویژه نخست‌وزیر آقای نواف سلام، عملا در حال اجرای سیاست‌ها و دستورالعمل‌های مورد نظر آمریکا هستند و مسائل و منافع ملت لبنان برای آنان در اولویت قرار ندارد. شما ملاحظه می‌کنید که نحوه برخورد آنها با جنوب لبنان به‌گونه‌ای است که گویی این منطقه بخشی از خاک لبنان نیست. همچنین رفتارشان با جامعه شیعی لبنان چنان است که گویی شیعیان شهروندان این کشور محسوب نمی‌شوند. در چنین شرایطی طبیعی است که این پرسش مطرح شود که چه باید کرد؟ حتی در هفته‌های اخیر افرادی مطرح کرده‌اند که شیعیان باید لبنان را ترک کنند و به عراق بروند. هنگامی که چنین سخنانی مطرح می‌شود، به این معناست که بخشی از جامعه مذهبی لبنان اساسا از دایره شهروندی خارج تلقی می‌شود. در واکنش به این وضعیت، نهادهای سیاسی و مذهبی شیعه در لبنان جلسات و رایزنی‌هایی را برای بررسی راهکارهای حفظ موجودیت و حقوق این جامعه آغاز کرده‌اند. یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده این بوده که مردم با برگزاری تظاهرات گسترده، دولت نواف سلام را تحت فشار قرار دهند و آن را وادار به استعفا کنند.

او در پاسخ به سؤال خبرنگار که از وی می‌پرسد: "این یعنی جنگ داخلی در لبنان؟" توضیح می‌دهد: لزوما این نیست، چون در گذشته نیز نمونه‌های مشابهی وجود داشته است. برای مثال، پس از جنگ ۱۹۸۲ و در دوران ریاست‌جمهوری بشیر جُمیّل، توافقی با اسرائیل در دست تهیه بود که به «توافق‌نامه ۱۷ می‌۱۹۸۳» شهرت یافت. اگر آن توافق اجرا می‌شد، عملا لبنان به کشوری تحت نفوذ و حمایت اسرائیل تبدیل می‌شد. در آن زمان همین آقای نبیه برّی یک حرکت مردمی را سازمان‌دهی کرد و با همکاری بخش‌هایی از ارتش لبنان، کنترل بیروت را در اختیار گرفت. تا مدت قابل توجهی نیز بخش‌های مهمی از پایتخت در اختیار جنبش امل بود تا زمانی که برخی شخصیت‌های لبنانی از سوریه درخواست کردند برای پایان‌دادن به آن وضعیت مداخله کند. این تجربه نشان می‌دهد که اگر دولت لبنان به سمت توافقی حرکت کند که کشور را در مدار نفوذ اسرائیل قرار دهد، جامعه شیعه لبنان آن را نخواهد پذیرفت. شیعیان به عنوان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های اجتماعی و مذهبی لبنان در برابر چنین روندی خواهند ایستاد.

مهتدی می‌افزاید: نمونه دیگر، حوادث هفتم می است. زمانی که نیروهای وابسته به سمیر جعجع و همچنین نیروهای وابسته به ولید جنبلاط تلاش کردند شبکه ارتباطی زمینی حزب‌الله را از بین ببرند. در آن مقطع، حزب‌الله کنترل بخش‌هایی از بیروت را در دست گرفت و برخی رهبران جریان‌های رقیب را بازداشت کرد. طبیعتا جامعه شیعه مایل نیست شرایط بار دیگر به آن نقطه برسد، اما اگر دولت لبنان و سایر جریان‌ها بخواهند با رژیم صهیونیستی علیه شیعیان و مقاومت همکاری کنند، در آن صورت جامعه شیعه برای حفظ موجودیت خود ممکن است به اقدامات مختلفی، از جمله اعتراضات گسترده برای سرنگونی دولت نواف سلام، متوسل شود.

او در ادامه با تشریح نبرد نابرابر حزب‌ا... در مقابل صهیونیست‌ها تصریح می‌کند: به همین دلیل، در روزهای اخیر بحث ضرورت ورود سایر اضلاع محور مقاومت برای حمایت از لبنان مطرح شده است. جمهوری اسلامی ایران هشدارهای خود را صادر کرد و این هشدارها نیز تا حدی مؤثر واقع شد. از سوی دیگر، انصارالله یمن نیز اعلام کرد که اگر اسرائیل بخواهد حملات خود به حومه بیروت را گسترش دهد، وارد عمل خواهد شد و بندر ایلات در خلیج عقبه را هدف قرار خواهد داد و همچنین تنگه باب‌المندب را خواهد بست. روشن است که بسته‌شدن باب‌المندب و ناامن‌شدن مجدد دریای سرخ برای کشتی‌های آمریکایی و اسرائیلی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای اقتصاد جهانی داشته باشد. در چنین شرایطی ممکن است قیمت نفت به ارقام بسیار بالایی برسد و بحران اقتصادی فراگیری ایجاد شود. همین مسئله می‌تواند عاملی بازدارنده باشد و اگر اسرائیل به اقدامات خود ادامه دهد و انصارالله نیز وارد عمل شود، آمریکا ناچار خواهد شد برای جلوگیری از گسترش بحران، اسرائیل را به توقف عملیات در لبنان وادار کند.[1]

*نگاهی متفاوت به آنچه در متن و فرامتن لبنان می‌گذرد/ ضرورت بازنگری در تجربه "بیداری اسلامی" برای هیئت حاکمه لبنان

در اقتفای ترسیم و تحلیل‌های صحیح آقای مهتدی بیان این نکته ضروریست که محاسبات اشتباه دشمن آمریکایی_صهیونی فضای تحولات را به سمتی می‌برد که ایران را ناگزیر از دخالت در جبهه حزب‌ا... می‌سازد و یا اقلا این گزینه را به یک کارت بازی واقعی تبدیل کرده است.

و صد البته این از حماقت دشمن است زیرا اولا مقوله وحدت و دست دادن اضلاع مقاومت همواره موجب هزیمت دشمن و شکوفایی دستاوردها برای مدافعان می‌شود و ثانیا تجربه نشان داده است که جمهوری اسلامی ایران در تمام ساحاتی که در خارج از ایران پا به آنها گذشته و جنگیده؛ همواره پیروز میدان بوده است.

تجربه‌ای که آتش‌بیارهای معرکه لبنان باید سوابق آنرا در بوسنی و هرزگوین، سوریه، عراق، افغانستان، یمن و حتی درگیری‌های سابق لبنان بخوانند.

در مسئله لبنان غیر از آنچه در فرا متن می‌گذرد البته تحولات متن نیز بسیار حائز اهمیت است و حتی می‌تواند به مبدأ رویدادها تبدیل شود.

مبتنی بر آنچه که آقای مهتدی از وقایع لبنان ارائه می‌کند و بر اساس آنچه اطلاعات ما بر آن صحّه می‌گذرد؛ بخش اعظمی از جمعیت وطن‌دوست لبنان با سردمداری شیعیان از رفتارهای هیئت حاکمه این کشور راضی نیستند.

بماند که حزب‌الله نیز همزمان با نبرد در میدان اما از تحولات سیاسی هم غافل نیست و آنها را تحت نظر دارد.

روی دیگر این سخن آنست که شاید روند تحولات سیاسی فعلی که تماما طبق دلخواه آمریکا، فرانسه و اسرائیل پیش می‌رود توسط ناراضیان و معترضان تحمل نشود.

دولت لبنان نمی‌تواند به‌گونه‌ای رفتار کند که انگار اصلی‌ترین نیروی مدافع لبنان یعنی حزب‌ا... مورد حمایت لبنان نیست و یا جنوب لبنان به بیروت ربطی ندارد!

در واقع این سنخ رفتار حاوی اثرات وضعی فراوانی است که به نظر می‌رسد رئیس‌جمهور عون و نخست‌وزیر نواف سلام به آن توجه نمی‌کنند و در این خیال به سر می‌برند که همه‌چیز با حمایت متحدان آمریکایی و فرانسوی و چراغ سبز اسرائیل به خوبی پیش خواهد رفت.

و این همان خیال باطلی است که سران عربی محذوف در جریان بیداری اسلامی نظیر حسنی مبارک و بن‌علی و عبدا... صالح نیز به آن متشبّث بودند اما سرنگون شدند و طوری به تاریخ پیوستند که انگار هرگز حکومت نکرده‌اند!

به هر حال این شرط حکمرانی نیست که یک حکمران؛ نظر و خواسته‌های معقول بخش اعظمی از مردمان تحت حکومت خود را ندیده بگیرد صرفا از این رو که متحدان خارجی‌اش خواسته دیگری دارند.

این شرایط موجب تکینگی سیاسی و حتی امنیتی خواهد شد و آن اکثریت یا جمعیت تأثیرگذاری که نادیده گرفته می‌شوند بالاخره نظر خود را بر کرسی خواهند نشاند.

خاصّه اینکه از پشتیبانی قدرت بزرگی مثل حزب‌الله نیز برخوردار باشند و بویژه اینکه جمهوری اسلامی ایران نیز پیگیر تحولات لبنان با محوریت حزب‌الله است.

گفتنیست، مشرق در طول روزهای درگیری 40 روزه ایران با آمریکا و اسرائیل گزارشی را با عنوان "از لبنان بوی کربلا به مشام می‌رسد/ اسرائیل در وحشت حمایت ایران از حزب‌الله" منتشر کرد که خوانش مجدد آن توصیه می‌شود.

***

1_https://www.sharghdaily.com/fa/tiny/news-1107893