محمدعلی متبحری را باید از «السابقون» مدیرکاروان‌های حج دانست؛ چون اولین سفرش به حج واجب سال ۱۳۵۲ بوده است ولی خودش معتقد است افرادی همچون پدر و عموی خدابیامرزش را باید از پیشکسوتان و «السابقون» حج برشمرد ولی در پیشکسوت بودن متبحری همین بس که وقتی از مدیرکاروان‌های گذشته سخن می‌گفت و از آنان یاد می‌کرد، به این نتیجه رسید که تاکنون بیش از ۸۰ تا ۹۰ نفر از کسانی که با آنان مانوس بوده، به رحمت خدا رفته‌اند.

متبحری در گفت‌وگو با خبرنگار حوزه حج و زیارت اینگونه توضیح داد و گفت که همان سال ۵۲ به همراه پدر و عموی خود به حج رفته و اولین سفر آنها به سال ۱۳۳۴ برمی‌گردد. البته پدر متبحری در مکه از دنیا رفت و در قبرستان ابوطالب دفن شد که در آن زمان به مدیر کاروان «حمله‌دار» می گفتند.

در آن زمان کسی به صورت کاروانی عازم حج نمی‌شد و زائران به همراه افرادی راهی عربستان می‌شدند که به آنها «دلیل» و «راهنما» می‌گفتند. در آن زمان اگر چند نفر می‌خواستند به حج بروند، با کمک این افراد از مسیرهای مختلف به مکه می‌رفتند و برمی‌گشتند و زائران در آن زمان باید هر چیزی که نیاز داشتند با خود می‌بردند؛ از جارو و زیرانداز گرفته تا فلاکس آب که این وسایل را می‌توان در تصاویر سیاه و سفیدی که عکاسان می‌گرفتند، مشاهده کرد.

وقتی قرار شد متبحری درباره تعداد سفرهایش به بیت‌الله‌الحرام بگوید، به خاطره‌ای از حجت‌الاسلام محسن قرائتی اشاره کرد و گفت: من از سال ۵۲ تا ۱۳۹۰ در خدمت زائران بوده‌ام که تا سال ۱۳۵۴ به عنوان معاون به حج می‌رفتم و در سال ۶۰ با شرکت در آزمون سازمان حج و اوقاف به عنوان مدیر حج عازم خانه خدا می‌شدم.

گردوشمار حج

این پیشکسوت حج سپس به خاطره قرائتی اشاره کرد و گفت: آقای قرائتی و مرحوم حجت‌الاسلام سیدمهدی طباطبایی به عنوان روحانی کاروان حضور داشتند و برای ناظران سازمان حج و زیارت جلسات سخنرانی می‌گذاشتند و درباره خط مشی شرعی و قانونی مسائل حج صحبت می‌کردند. در یکی از این جلسات از قرائتی پرسیدند چند سفر به حج آمده است که قرائتی گفت «اگر گردوشمار بخواهید، «اینقدر» سفر آمده‌ام ولی آن سفرهایی که مورد قبول خدا قرار گرفته، نمی‌دانم چقدر است.

امروز، روز روحانیت است

متبحری در جایی دیگر از صحبت‌هایش که مربوط به رفاقت و ارتباط زائران بود، دوباره به خاطره‌ای از قرائتی اشاره کرد و گفت: یک بار آقای قرائتی در کاروان اعلام کرد که ظرف شستن امروز نوبت اتاق روحانیت است بنابراین همه روحانیون را بسیج کرد. آقای قرائتی و دیگر روحانیون سینی و ظروف همه زائران را جمع کردند و بر روی سر خود قرار دادند و از پله‌ها پایین آمده و ظروف را در آشپزخانه می‌شستند و می‌گفتند «امروز، روز روحانیت است.» که این کار تاثیر بسیاری در ارتباط بین زائر و روحانیت ایجاد می‌کرد.

وی ادامه داد: بر همین اساس وقتی زمانی برای برگزاری جلسه اعلام می‌شد، همه با دل و جان حاضر می‌شدند و استقبال می‌کردند بنابراین وقتی از عرفات راهی مشعر و منا می‌شدیم با توجه به سختی راه و مسیر، آقای قرائتی یک آفتابه را به میله چوبی می‌بست و با بلند کردن آن اعلام می‌کرد «هر کسی آمادگی دارد، همراه ما بیاید» که پیر و جوان پشت سر او به راه می‌افتادند.

حاجی نباید تنبل باشد!

این مدیر پیشکسوت حج در خاطره‌ای دیگر به داستان «مَشت‌علی» اشاره کرد و گفت: یک دست‌فروش به نام مَشت‌علی در کاروان داشتیم که کارش خریدن لباس‌های کهنه بود و پس از شستشو و تمیز کردن این لباس‌ها، آنها را می‌فروخت و با اینکه تنها درآمدش از همین راه بود، هر سال به سفر حج مشرف می‌شد ولی همین زائر، پیشقراول دیگر زائران می‌شد و هر روز صبح بعد از نماز یا در هر موقعیتی، با این شعار که «حاجی نباید تنبل باشد؛ صلوات بفرستید؛ بلند شید بریم» یک گروهی را با خود همراه می‌کرد و به زیارت می‌بُرد.

تجلیل از خادمان و زحمت‌کشان حج و زیارت

متبحری بسیاری از گفتنی‌ها را گفت؛ از تفاوت‌های برگزاری حج در دهه ۵۰ تا کنون یا از خدمات مدیرانی که سال‌ها در سازمان حج و زیارت زحمت کشیدند؛ افرادی مثل محمدحسین رضایی، محمدعلی توکلی یا حجت‌الاسلام نظام‌زاده.

او گفت در زمان‌های قدیم وقتی زائران به مکه می‌رفتند، ابتدا در مکانی به نام شرفیه و بعد عزیزیه می‌رفتند، در آن زمان در شرفیه ساختمانی بود که به هر کاروانی یک اتاق ۲۰ متری اختصاص می‌یافت و زائران را گاهی در راهروها اسکان می‌دادند و بعد از چند روز که وسیله نقلیه فراهم می‌شد، از جده به مکه می‌رفتند.

حج و انقلاب

وی از نبود تشکیلات منسجم در عربستان سخن گفت که با وقوع انقلاب اسلامی مجبور شدند دستگاه امنیتی ایجاد کنند. متبحری گفت: قبل از انقلاب تشکیلات منسجمی در عربستان وجود نداشت و زائران مثل سفر مشهد به مکه می‌رفتند ولی عربستان از سال ۵۷ به بعد مجبور شد دستگاههای امنیتی خود را حتی از کشورهای دیگر تامین کند و وقتی زائران وارد فرودگاه می‌شدند آنها را تحت نظارت قرار می‌دادند.

البته حال و هوای مکه و مدینه قبل از انقلاب با حضور زائرانی که اعلامیه‌ها و نوارهای امام خمینی(ره) را به ویژه در سرزمین منا توزیع می‌کردند، رنگ و بوی انقلابی داشت. متبحری به خاطرات آن زمان هم اشاره‌ای کرد و گفت که چگونه یک گونی از اعلامیه‌های امام را در سال ۵۷ توزیع کردند و ماموران امنیتی عربستان به دنبال عامل توزیع آن بودند.

او از حضور زائران دیگر کشورها هم گفت؛ از زائران فلسطینی که با زائران ایرانی همکاری می‌کردند تا زائران عراقی که (در هشت سال دفاع مقدس) تحت تبلیغات کشور خودشان بودند یا زائران لبنانی و سوری که در میان آنها نیز نیروهای مبارز و مجاهد حضوری فعال داشتند.

متبحری همچنین به جمعه خونین سال ۱۳۶۶ اشاره‌ای کرد و گفت که حتی برخی از زائرن دیگر کشورها به این برنامه‌ها می‌پیوستند.