به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، حجتالاسلام امیرمحسن عرفان، عضو هیئت علمی گروه تاریخ و تمدن اسلامی دانشگاه علوم و معارف اسلامی، شامگاه یکشنبه ۱۷ خردادماه در نشست مجازی «نقش تمدنی امامت غدیری» با موضوع «جایگاه مردم در تحقق اهداف تمدنی غدیر» به تبیین ابعاد تمدنی واقعه غدیر، نقش مردم در تحقق اهداف امامت و آسیبشناسی برخی قرائتهای حداقلی از غدیر پرداخت.
وی با اشاره به ضرورت بازخوانی غدیر از منظر تمدنی اظهار داشت: واقعه غدیر را میتوان با رویکردهای مختلفی مورد بررسی قرار داد؛ از جمله رویکرد حدیثی، کلامی، تفسیری، ادبی، مناسکی و تاریخی؛ اما در میان این رویکردها، نگاه تمدنی به غدیر کمتر مورد توجه و تحلیل قرار گرفته است.
غدیر فراتر از یک واقعه تاریخی
حجتالاسلام عرفان با تشریح تفاوت نگاه تمدنی و نگاه حداقلی به غدیر گفت: در رویکرد حدیثی، سند و دلالت حدیث غدیر مورد بررسی قرار میگیرد و در رویکرد کلامی، مفاهیمی همچون ولایت و امامت واکاوی میشود. همچنین در رویکرد تفسیری، آیات مرتبط با غدیر مانند آیه ابلاغ و آیه اکمال مورد تحلیل قرار میگیرد و در رویکرد تاریخی نیز ابعاد مختلف این رخداد بزرگ بررسی میشود.
وی افزود: رویکرد تمدنی به غدیر به دنبال پاسخ به این پرسش است که عیار تمدنی غدیر چیست و این واقعه چه تأثیری در گستردهترین، جامعترین و پیچیدهترین سطوح مناسبات انسانی دارد.
امام؛ محور هدایت و سعادت بشر
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف اسلامی تصریح کرد: در نگاه تمدنی، پیام اصلی غدیر این است که مسیر هدایت بشریت و سازوکار سعادت دنیوی و اخروی انسانها تنها از طریق امام محقق میشود.
وی ادامه داد: امامت در اندیشه شیعی صرفاً یک جایگاه سیاسی یا معنوی نیست، بلکه ظهور حق در تمامی ابعاد الهیاتی، معرفتی، دانشی، اجتماعی و تمدنی است. از این منظر، غدیر تجلی توحید در همه شئون حیات انسانی محسوب میشود.
حجتالاسلام عرفان با اشاره به برخی نشانههای رویکرد تمدنی به غدیر اظهار داشت: در این نگاه، پرسش اصلی این نیست که چه کسی انتخاب شد، بلکه این است که چرا امیرالمؤمنین(ع) برای منصب امامت برگزیده شد و چه مأموریت تاریخی و تمدنی بر عهده او قرار گرفت.
وی افزود: در نگاه تمدنی، جشن و شادی غدیر وسیلهای برای رسیدن به معرفت عمیقتر نسبت به امامت است، اما در نگاه حداقلی و سطحی، این مناسبت صرفاً به یک مراسم آیینی و عاطفی تقلیل پیدا میکند.
وی ادامه داد: استمرار تاریخی غدیر، نگاه الگویی به شخصیت امیرالمؤمنین(ع)، پیوند غدیر با تمامی حرکتهای توحیدی انبیا و ارتباط آن با ظهور حضرت بقیةالله الاعظم(عج) از مهمترین شاخصههای رویکرد تمدنی به این واقعه بزرگ اسلامی است.
اضطرار به امام؛ مهمترین دستاورد فهم تمدنی غدیر
عضو هیئت علمی گروه تاریخ و تمدن اسلامی دانشگاه علوم و معارف اسلامی خاطرنشان کرد: مهمترین برونداد نگاه تمدنی به غدیر، درک اضطرار انسان به امام در همه عرصههای زندگی است.
وی افزود: بر اساس این نگاه، بشر در تمامی عرصههای حیات فردی و اجتماعی خود نیازمند امام است و سعادت دنیا و آخرت انسان بدون امامت قابل تحقق نیست.
حجتالاسلام عرفان با اشاره به ریشههای تاریخی تقابل جبهه حق و باطل اظهار داشت: موضوع اصلی این نزاع، تقابل دو نوع بندگی و دو نوع ولایت است؛ تقابل خداپرستی و دنیاپرستی، عبودیت و استکبار.
وی افزود: از منظر قرآن کریم، همواره دو جریان در برابر یکدیگر قرار داشتهاند؛ جریان امامانی که به سوی هدایت دعوت میکنند و جریان رهبرانی که انسانها را به سوی آتش و گمراهی فرا میخوانند.
وی تصریح کرد: غدیر ادامه تاریخی همین تقابل است و امیرالمؤمنین(ع) برای تحقق جریان هدایت در همه عرصههای زندگی بشر منصوب شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف اسلامی با اشاره به رخداد سقیفه گفت: آنچه در سقیفه رخ داد صرفاً یک تغییر سیاسی نبود، بلکه جایگزینی حاکمیت الهی با حاکمیت انسان بر انسان بود.
وی افزود: از این منظر، سقیفه را میتوان آغاز نوعی قرائت سکولار از اسلام دانست؛ قرائتی که میان دین و مدیریت اجتماعی فاصله ایجاد کرد.
مردم در مشروعیت امامت نقشی ندارند
حجتالاسلام عرفان با تأکید بر مبانی کلامی شیعه اظهار داشت: مشروعیت و حقانیت امامت از جانب خداوند متعال است و مردم هیچ نقشی در اصل مشروعیت امامت ندارند.
وی ادامه داد: امام، امام است؛ چه مردم او را بپذیرند و چه نپذیرند. پذیرش مردمی شرط امامت نیست، اما شرط تحقق عینی و اجرایی حاکمیت امام در جامعه به شمار میرود.
حجت الاسلام عرفان افزود: آنچه به حکومت امام قدرت اجرایی میبخشد، همراهی و پذیرش اجتماعی مردم است؛ از این رو میان مشروعیت الهی و مقبولیت اجتماعی باید تفاوت قائل شد.
وی با اشاره به نقش مردم در تحقق اهداف تمدنی غدیر گفت: تحقق عملی و عینی غدیر زمانی امکانپذیر است که مردم زمینه نفوذ و بسط ید حاکمیتی امام را فراهم کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف اسلامی تصریح کرد: امیرالمؤمنین(ع) نیز در نهجالبلاغه به این حقیقت اشاره میکنند که اگر حضور مردم و اتمام حجت الهی نبود، مسئولیت حکومت را نمیپذیرفتند.
حجتالاسلام عرفان یکی از مهمترین آسیبهای معرفتی در فهم غدیر را گرفتار شدن در تلههای شناختی دانست و گفت: یکی از این تلهها، جدا کردن نقش مردم از تحقق اهداف امامت و انتظار تحقق معجزهآسای حاکمیت امام بدون کنشگری اجتماعی است.
وی افزود: چنین نگاهی موجب تضعیف ارادههای اجتماعی، کاهش مسئولیتپذیری تاریخی و انفعال جامعه در برابر جریانهای باطل میشود.
وی با انتقاد از نگاههای تقلیلگرایانه به امامت اظهار داشت: برخی تنها برای سعادت اخروی انسانها نقش قائل هستند و گمان میکنند امور دنیوی باید به عقلانیت بشری سپرده شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف اسلامی تصریح کرد: این نوع نگاه نیز نوعی سقیفه معرفتی است؛ زیرا امامت را از جایگاه تمدنی و همهجانبه خود خارج کرده و به حوزهای محدود تقلیل میدهد.
وی افزود: در نگاه تمدنی، امام مسئول هدایت انسان در همه عرصههای زندگی است و نمیتوان میان سعادت دنیوی و اخروی تفکیک ایجاد کرد.
سه مؤلفه تحقق اهداف تمدنی غدیر
حجتالاسلام عرفان در ادامه سه مؤلفه اساسی تحقق اهداف تمدنی غدیر را تشریح کرد و گفت: نخستین مؤلفه، رغبت اجتماعی به امامت است؛ به این معنا که جامعه باید به ضرورت حضور امام در مدیریت زندگی فردی و اجتماعی خود باور داشته باشد.
وی دومین مؤلفه را شکایت اجتماعی از وضع موجود دانست و افزود: جامعه منتظر نباید به شرایط غیبت و حاکمیت ارزشهای غیرالهی عادت کند، بلکه باید نسبت به وضعیت موجود احساس نارضایتی و مطالبه تغییر داشته باشد.
وی سومین مؤلفه را استعانت اجتماعی عنوان کرد و گفت: جامعه مؤمن باید برای تحقق وضعیت مطلوب، خواستن، مطالبهگری، تلاش و کنشگری اجتماعی را در دستور کار خود قرار دهد.
ارادههای جمعی، مقدمه تحقق تمدن غدیری
عضو هیئت علمی گروه تاریخ و تمدن اسلامی دانشگاه علوم و معارف اسلامی با تأکید بر جایگاه اراده انسانی در سنت الهی اظهار داشت: خداوند اراده کرده است که انسانها با اختیار و انتخاب خود مسیر حق را برگزینند و هیچ تحول اجتماعی و تمدنی بدون شکلگیری ارادههای جمعی محقق نخواهد شد.
وی افزود: تحقق حاکمیت امام، ظهور آثار تمدنی غدیر و شکلگیری جامعه مطلوب اسلامی در گرو آمادگی مردم، پذیرش اجتماعی و مهندسی ارادههای جمعی است.
حجتالاسلام عرفان در ادامه به کتاب «انقلاب مهدی و پندارها» اثر شهید آیتالله سید محمدباقر صدر را اثری ارزشمند برای فهم فلسفه غیبت و نقش مردم در تحقق حاکمیت امام معرفی کرد و گفت: این اثر به تبیین جایگاه ارادههای اجتماعی، ضرورت آمادگی عمومی و فلسفه استمرار غیبت میپردازد و میتواند در فهم عمیقتر مسئله امامت و انتظار مؤثر باشد.
وی ابراز امیدواری کرد: جامعه اسلامی با شناخت هرچه بیشتر جایگاه امامت و ولایت، در مسیر تحقق اهداف بلند غدیر و زمینهسازی برای ظهور حضرت ولیعصر(عج) گام بردارد.
گفتنی است، دوره آموزش مجازی «نقش تمدنی امامت غدیری» با همکاری بنیاد بینالمللی امامت و چند نهاد حوزوی و دانشگاهی از ۱۴ خرداد آغاز شده و تا ۲۵ خرداد با حضور اساتید حوزه و دانشگاه ادامه دارد.
انتهای پیام/
سخنرانی حجت الاسلام امیرمحسن عرفان در نشست مجازی «نقش تمدنی امامت غدیری» با موضوع «جایگاه مردم در تحقق اهداف تمدنی غدیر» 
سخنرانی حجت الاسلام امیرمحسن عرفان در نشست مجازی «نقش تمدنی امامت غدیری» با موضوع «جایگاه مردم در تحقق اهداف تمدنی غدیر»