به گزارش ادارهکل روابطعمومی و امور بینالملل نهاد کتابخانههای عمومی کشور، جنگ، واژه تلخ و سیاهی است که با شیرینی و روشنی کتاب و کتابخوانی در تضاد است و این یعنی آبی که آتش این روزهای ما را خاموش میکند، حفظ فرهنگ کتاب خواهد بود که با بازماندن کتابخانه و تداوم کتابخوانی میسر میشود و هر دو به همت کتابدار جامه عمل میپوشد. ایرانِ عزیزِ ما، در سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ درگیر دو مقطع جنگ تحمیلی از سوی دشمن آمریکایی_صهیونیستی شد که در پی آن، به بسیاری از شهرها حمله شد و روح و روان هموطنان تحت تاثیر فشار ناشی از شدت این بحران قرار گرفت که در نتیجه، کتاب و کتابخانه بدل به پناهگاه امن آنها شد. اکنون به سراغ کتابداران فعال و موثر در استانهای مختلف کشور رفتیم که هر یک ترکیب تجربه، تخصص و خلاقیت را همراه کار خود کردهاند تا از تجربه مدیریت جامعه اعضای کتابخانه خود در دو جنگ دوازده روزه و رمضان برای ما بگویند تا آنها را بهعنوان افتخاری دیگر برای نهاد کتابخانههای عمومی کشور ثبت و ضبط کنیم؛ با این امید که دیگر هیچگاه شاهد چنین تجربهای در این شکل و ابعاد نباشیم.
فرزانه جانمحمدی، مسئول کتابخانه مرکزی فرهنگ بوئینزهراست که از سال ۱۳۹۳ در حوزه کتاب و کتابخوانی فعالیت میکند و پنج سالی میشود که در نهاد مشغول کار است و بهخاطر تحصیلات تخصصی و اشراف کاملی که در این حوزه دارد، سال ۱۴۰۲ و از ابتدای افتتاح کتابخانه فرهنگ، مسئولیتش را برعهده گرفت که اکنون بهعنوان یکی از فعالترین کتابخانههای عمومی استان قزوین، خدمات متنوعی را ارائه میدهد. او سعی کرده در این مدت با طراحی و ارائه خدمات متنوع برای همه گروههای سنی، خاطرات تلخ جنگ را برای مردم شهرش شیرین کرده و آنها را برای مدیریت هرگونه اتفاقی آماده کند. ماجرای اجرای این اقدامات از زبان او شنیدنیتر است!
وی در ابتدا، درباره برنامههای کتابخانه محل خدمت خود توضیحاتی داد و گفت: ما در کتابخانه فرهنگ علاوه بر برگزاری برنامههای مناسبتی، سعی داریم تا یک سری برنامههای همیشگی را هم به صورت هفتگی برگزار کنیم. از موقع افتتاح با توجه به فضای خوبی که در طبقات بالای کتابخانه وجود دارد، کلاسهای هفتگی را برنامهریزی کردیم و بر این اساس، مخاطب در همه رنجهای سنی جذب شد. یکی از این کلاسهای خوب و موثر، کلاسهای تابستانی مربوط به حوزه کسبوکار مثل شمعسازی، نقاشی، خیاطی، بافندگی و کلاسهایی بود که وارد حوزه کار بانوان میشد و برای آنها درآمدزایی داشت. این رویدادها مادران را به کتابخانه جذب کرد و آنها نیز با فرزندانشان به کتابخانه میآمدند که موجب آشنایی با محیط کتابخانه نیز میشد تا اینکه به مخاطب دائم ما تبدیل شدند.
جانمحمدی به فعالیتهای جنگ دوم تحمیلی هم پرداخت و افزود: در دوره جنگ دوازده روزه، اوایل فکر کردیم و گفتیم ما هم مخاطب بزرگسال و هم کودک داریم؛ همکارمان خانم ابراهیمی که رشته تحصیلیشان روانشناسی است و خودشان علاقه خاصی به عروسکگردانی دارند، برنامه ویژه و خاصی را برای بچهها تدارک دیدند. اولین برنامه برای بزرگسالان هم، دوره کمکهای اولیه بود و از طریق کانالها و مربیان مرتبط با خودمان، ثبتنام را شروع کردیم و با هلال احمر همکاری خوبی داشتیم و چون از جهت محیطی با آنها همجوار هستیم، کلاسهای هلال احمر را در کتابخانه برگزار کردیم که با حجم بالای استقبال روبهرو شد. نزدیک به ۲۰۰ نفر ثبتنامی برای این دوره داشتیم و به همین خاطر، ما کلاسها را به دو گروه روزهای فرد و زوج تقسیم کردیم تا فضا جوابگوی آموزش باشد. دوره که به اتمام رسید، به شرکتکنندگان گواهی اعطا شد. برای اینکه فضای مدیریت بحران را درنظر بگیریم، برنامه بعدی را آموزش پخت نان در خانه برای بانوان درنظر گرفتیم؛ در تجمعات مردمی روزهای جنگ رمضان هم ایستگاههای نقاشی و عروسکگردانی را دایر کردیم و هنوز هم داریم.
مسئول کتابخانه فرهنگ بوئینزهرا ادامه داد: ازجمله برنامههایی که در شبکههای مجازی در ایام دو جنگ درنظر گرفتیم؛ قصهگویی، شعرخوانی، معرفی کتاب و پادکست کتابخوان بود که توسط همکاران تولید میشد و در کانالهای کتابخانه بازنشر میدادیم. کارگاههای دیگری که در ایام دو جنگ دوازده روزه و رمضان در جهت کاهش استرس و درآمدزایی برای خانمها برقرار کردیم، آموزش قالیبافی بود. یک سری کلاسهای کاهش استرس، مهارتافزایی و افزایش عزت نفس و برنامههای حوزه روانشناسی را با همکاری شبکه بهداشت شهرستان در کتابخانه برگزار کردیم. غیر از برنامهها و پویشهای سراسری نهاد کتابخانهها، دانشآموزانی که نتوانستند بهخاطر همزمانی با تعطیلی مدارس جشن تکلیف بگیرند، داخل کتابخانه به یاد فرشتگان میناب جمع شدند و مکلّفشدنشان را جشنگرفتند. یک پویش دیگر هم بستن پرچم ایران به مچ دست بچهها و اجرای برنامههای نمادین با پرچم ایران بود که برگزار کردیم و برای نوجوانان، کارگاه آموزشی برنامهنویسی برگزار شد که با استقبال خوبی مواجه بود و هنوز هم ادامه دارد.
این کتابدار و فعال حوزه کتاب همچنین با اشاره به برنامههای ابتکاری برای خانوادهها در شرایط بحرانی جنگ، بیان کرد: ما بهطور مستمر کارگاههای مادر و کودک و کلاسهای آموزشی در همین راستا داشتیم تا به کنترل شرایط بحرانی در خانواده و رفتار با کودک کمک کنیم. این آموزش به صورت گفتوگوی ساده نیست و با یک بازی یا نمایش همراه است تا بچه بتواند به خوبی مسئله را فهم کند. جدا از حضور کودکان، یک سری از دغدغه و استرتسهایی که مادران به خاطر شرایط جنگی با آنها روبهرو بودند را با کارگاههای کنترل استرس، تربیت فرزند و مدیریت بحران در خانواده و با همکاری شبکه بهداشت شهرستان، داخل فضای کتابخانه داشتیم و محتوای مرتبط با این رویداد در شبکههای اجتماعی را هم تولید کردیم.
وی در پایان گفت: جنگ تاثیرات روحی و روانی زیادی روی ما داشته و این قطعی اینترنت و فضای مجازی، باعث شده که مردم بیشتر به سمت کتاب و کتابخوانی رو بیاورند، یعنی ما در دوره جنگ عضویتمان هم بیشتر شده و از این بابت خوشحالیم که کتابخانه بهعنوان یک فضای آرامشبخش معرفی شده و همه اعضای خانواده به سمت آن رو میآورند و در نبود مدرسه، کتابخانه محیط امنی برای آنها شناخته شده است تا جایی که فضای کتابخانه را در اختیار معلمین میگذاشتیم تا در نبود مدرسه، به بچهها اموزش دهند. این موارد کمک کرده است تا از جهت آموزشهای تربیتی و مطالعاتی، موارد لازم را از طریق محیط کتابخانه دریافت کنند و ما به این جمله می رسیم که کتابخانه ارگانیسمی زنده و پویاست.