دومین نشست بین المللی «گفت وگوی ترمذ» از ۱۴ تا ۱۶ خرداد (۴ تا ۶ ژوئن) با شعار «صلح، اتصال و تاب آوری؛ بنیاد شکوفایی مشترک» در تاشکند برگزار شد. بر اساس اطلاعات منتشر شده از سوی برگزارکنندگان، این نشست با حضور مقام های دولتی، نمایندگان سازمان های منطقه ای و بین المللی، پژوهشگران و کارشناسان حوزه حمل و نقل، اقتصاد و امنیت برگزار شد و موضوعاتی همچون افغانستان، اتصال منطقه ای، همکاری های اقتصادی، زیرساخت های حمل و نقل و توسعه کریدورهای ترانزیتی در دستور کار آن قرار داشت.

اهمیت این نشست را باید در بستر تحولات گسترده تر ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی اوراسیا ارزیابی کرد. طی سال های اخیر، کشورهای آسیای مرکزی تلاش کرده اند وابستگی تاریخی خود به مسیرهای محدود حمل و نقل را کاهش دهند و گزینه های جدیدی برای دسترسی به بازارهای جهانی بیابند. بانک جهانی در برنامه «اتصال و تجارت آسیا» (PACT) بر اهمیت گسترش پیوندهای تجاری و زیرساختی میان آسیای مرکزی و جنوبی تاکید کرده و این منطقه را یکی از حوزه های مهم توسعه همکاری های فرامنطقه ای معرفی کرده است.

یکی از مهم ترین محورهای مورد بحث در ترمذ، توسعه مسیرهای ارتباطی میان آسیای مرکزی و جنوب آسیا از طریق افغانستان بود. در این چارچوب، پروژه راه آهن ترانس افغان شامل مسیر ترمذ - مزار شریف - کابل - پیشاور همچنان یکی از طرح های مورد توجه دولت های منطقه به شمار می رود. حامیان این طرح معتقدند اجرای آن میتواند دسترسی کشورهای آسیای مرکزی به بنادر پاکستان در دریای عرب را تسهیل کند و هزینه های حمل و نقل را کاهش دهد.

با این حال، بسیاری از مراکز مطالعاتی بین المللی از جمله موسسه صلح ایالات متحده (USIP) و گروه بین المللی بحران (ICG) تاکید کرده اند که موفقیت چنین پروژه هایی به میزان زیادی به ثبات سیاسی و امنیتی افغانستان، تامین منابع مالی و همکاری مستمر کشورهای ذی نفع وابسته است. از این رو، آینده این مسیرها همچنان با عدم قطعیت های قابل توجهی روبرو است.

در کنار مسیر افغانستان، رقابت میان کریدورهای مختلف حمل و نقل نیز وارد مرحله تازه ای شده است. کریدور میانی یا مسیر ترانس خزر که چین را از طریق آسیای مرکزی، دریای خزر، قفقاز جنوبی و ترکیه به اروپا متصل می کند، در سال های اخیر مورد توجه فزاینده کشورهای منطقه و نهادهای اروپایی قرار گرفته است. بانک اروپایی بازسازی و توسعه (EBRD) در گزارش های خود از ظرفیت این مسیر برای افزایش تجارت شرق و غرب سخن گفته است.

همزمان، کریدور بین المللی شمال - جنوب نیز همچنان یکی از مهم ترین پروژه های ترانزیتی اوراسیا محسوب می شود. این کریدور که ایران، هند، روسیه و تعدادی از کشورهای منطقه در آن مشارکت دارند، با هدف تسهیل انتقال کالا میان جنوب آسیا، خلیج فارس، قفقاز، آسیای مرکزی و روسیه طراحی شده است. گزارش های کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد) نشان می دهد که در سال های اخیر، به جای شکل گیری یک مسیر واحد غالب، شبکه ای از کریدورهای موازی و مکمل در حال توسعه است.

تحولات افغانستان نیز بر این روند تاثیر مستقیمی دارد. خبرگزاری رویترز در گزارشی درباره تجارت افغانستان در سال ۲۰۲۵ اعلام کرد که با وجود مشکلات مرزی با پاکستان، بخشی از تجارت این کشور از طریق ایران و مسیرهای آسیای مرکزی هدایت شده است؛ موضوعی که نشان می دهد بازیگران منطقه ای در تلاش برای متنوع سازی مسیرهای ترانزیتی خود هستند.

در این میان، جایگاه ایران از منظر جغرافیایی همچنان قابل توجه است. ایران به آب های آزاد دسترسی مستقیم دارد و در تقاطع چندین مسیر مهم حمل و نقل منطقه ای قرار گرفته است. کارشناسان حمل و نقل و اقتصاد منطقه ای معتقدند توسعه کریدورهای جدید الزاماً به معنای حذف مسیرهای موجود نیست، بلکه رقابت فزاینده میان کریدورها می تواند به ایجاد شبکه ای گسترده تر از مسیرهای مکمل منجر شود؛ شبکه ای که در آن کارآمدی زیرساخت ها، هزینه حمل و نقل، ثبات سیاسی و تسهیل تجارت نقش تعیین کننده خواهد داشت.

از این منظر، نشست ترمذ را می توان بخشی از تلاش گسترده تر کشورهای منطقه برای یافتن راهکارهای جدید اتصال اقتصادی و تجاری دانست. هرچند نتایج عملی بسیاری از پروژه های مطرح شده هنوز به مرحله اجرا نرسیده است، اما تداوم گفت وگوها درباره اتصال منطقه ای، افغانستان و کریدورهای حمل و نقل نشان می دهد که رقابت و همکاری بر سر مسیرهای ترانزیتی همچنان یکی از مهم ترین مولفه های تحولات ژئوپلیتیکی اوراسیا در سال های آینده خواهد بود.