از اين منظر، يكي از مهمترين الزامات اصلاح حكمراني، كاهش وابستگي ثروت به قدرت و تقويت سازوكارهايي است كه امكان بيان آزادانه واقعيت را بدون نگراني از پيامدهاي سياسي و اقتصادي فراهم كند. تنها در چنين فضايي است كه صداقت ميتواند از يك فضيلت فردي به يك ويژگي نهادي و پايدار تبديل شود. يك چالش مهم ديگر، عدم تقارن ميان مسووليت و موفقيت است. موفقيتها معمولا به نام مديران و نهادها ثبت ميشود، اما در مواجهه با ناكاميها، كمتر كسي حاضر است سهم خود را بپذيرد. در نتيجه، سيستم به جاي آنكه از خطاها بياموزد، به سمت توجيه خطاها حركت ميكند. در حكمراني كارآمد، همان مسوولي كه از دستاوردها سهم ميبرد، بايد در برابر خطاها و كاستيها نيز پاسخگو باشد. جنگ اخير ثابت كرد كه پنهانكردن ضعفها نه آنها را از بين ميبرد و نه هزينههايشان را كاهش ميدهد. كشورهايي كه ضعفهاي خود را نميبينند، معمولا زماني با آنها مواجه ميشوند كه فرصت اصلاح بسيار محدود شده است. قدرت ملي زماني افزايش مييابد كه واقعيتها، حتي اگر تلخ باشند، ديده و پذيرفته شوند. در چنين شرايطي، نشانههاي ظهور يك رويكرد تازه در مديريت كشور اهميت ويژهاي پيدا ميكند. نسلي كه امروز در لايههاي مختلف تصميمگيري نقش بيشتري بر عهده گرفته، بيش از آنكه خود را درگير منازعات تاريخي بداند، با مسائل عيني حكمراني روبهرو است. اين نسل، خواه در حوزههاي اجرايي، خواه در نهادهاي امنيتي و نظامي، بيش از گذشته با واقعيتهاي اداره كشور آشناست و ميداند كه اقتدار ملي فقط از مسير قدرت سخت حاصل نميشود، بلكه كارآمدي، شفافيت، اعتمادسازي و رضايت عمومي نيز بخشي از مولفههاي امنيت ملي هستند. در ايران پساجنگ، مردم انتظار دارند تصميمگيران با زبان واقعيت با آنان سخن بگويند. اگر منابع محدود است، بايد صادقانه گفته شود. اگر اصلاحات ضروري است، بايد با مردم در ميان گذاشته شود. اگر خطاهايي رخ داده، بايد شجاعت پذيرش آنها وجود داشته باشد. جنگ، عليرغم همه خسارتها و تلخيهايش، ظرفيتهاي پنهان كشور را به نمايش گذاشت. اكنون زمان آن است كه اين تجربه به سرمايهاي براي اصلاح تبديل شود. بازسازي زيرساختها ضروري است، اما بازسازي اعتماد عمومي ضرورتي بزرگتر دارد. اقتصاد بايد ترميم شود، اما سرمايه اجتماعي نيز بايد احيا شود. توان دفاعي بايد تقويت شود، اما حكمراني كارآمد و پاسخگو نيز بايد در كنار آن رشد كند. «صداقت با مردم»، يك فضيلت اخلاقي و يك ضرورت راهبردي براي امنيت ملي، توسعه و پايداري كشور است و امروز ايران بيش از هر زمان ديگري به اين سرمايه نياز دارد.
حكمراني با زبان واقعيت
قادر باستاني تبريزي
صاحبخبر -
∎