گروه ایران: همزمان با فرا رسیدن «روز جهانی محیطزیست»، نگاهها بار دیگر به سوی گنجینههای طبیعی استان زنجان معطوف شده است؛ مناطقی که نه تنها ریههای تنفسی منطقه محسوب میشود، بلکه زیستگاه گونههای ارزشمند گیاهی و جانوری هستند که بقای آنها در گرو توجه ویژه مسئولان و همکاری شهروندان است.
∎
به گزارش ایرنا، استان زنجان با بستری غنی از تنوع زیستی به دلیل ویژگیهای توپوگرافیک و اقلیمی خاص از ارتفاعات البرز تا دشتهای گسترده، میزبان مناطق حفاظتشدهای همچون «سرخآباد»، «انگوران» و «فیلهخاصه» است.
این مناطق که پناهگاهی برای گونههای نادری چون آهوی ایرانی، پلنگ، قوچ و میش ارمنی هستند، در طول سالهای اخیر با چالشهای متعددی از جمله خشکسالی، تغییرات اقلیمی، چرای غیرمجاز دام و برخی طرح های توسعه ناپایدار مواجه بوده و با خطراتی مواجه شده اند.
کارشناسان محیطزیست معتقدند روز جهانی و هفته محیطزیست تنها فرصتی برای برگزاری همایشهای نمادین نیست بلکه زمان بازنگری در «مدیریت مناطق حفاظتشده» است.«تجاوز به حریمهای زیستمحیطی» و «افزایش فشار انسانی بر اکوسیستمها» از جمله تهدیداتی است که اگر کنترل نشود، میتواند خسارات جبرانناپذیری به این سرمایههای ملی وارد کند.متخصصان حوزه محیطزیست بر محورهای خاصی برای حفاظت از این مناطق تأکید دارند و معتقدند این موارد باید بیش از گذشته جدی گرفته شود.
ضرورت استفاده از فناوری های نوین برای رصد مناطق حفاظت شده
مدیر کل حفاظت محیط زیست استان زنجان با بیان اینکه روز جهانی و هفته محیط زیست فرصت و بهانه ای برای توجه بیشتر به موضوعات و چالش های محیط زیستی در مقیاس منطقه ای، ملی و بین المللی است، گفت: این فرصت، زمینه ای برای افزایش همکاری ها به عنوان زبان مشترک صلح و دوستی در جهان مورد استفاده قرار گیرد.
سید رضا موسوی مشکینی با بیان اینکه مناطق حفاظت شده استان زنجان از مناطق بکر کشور محسوب می شود، افزود: آموزش و مشارکت جامعه محلی در این خصوص اهمیت زیادی دارد چون جوامع بومی و روستایی، نخستین محافظان مناطق هستند که توانمندسازی این جوامع و تبدیل آنها به حافظان طبیعت، موثرتر از هر ابزار قانونی است.
وی با اشاره به ضرورت تقویت زیرساختهای نظارتی اظهار داشت: استفاده از فناوریهای نوین مانند پهپادها برای پایش مناطق صعبالعبور و تجهیز محیطبانان به امکانات حفاظتی پیشرفته، ضرورتی اجتنابناپذیر است.موسوی افزود: تبدیل تهدید حضور گردشگران به فرصت بسیار مهم است به شرطی که مسیرهای بازدید مشخص باشد، محدودیتهای ورود برای ایام زادآوری حیاتوحش رعایت و فرهنگ «ردپایی از خود باقی نگذاشتن» در طبیعت نهادینه شود.
وی با بیان اینکه دو منطقه «سرخآباد» و «انگوران» نه صرفا به عنوان نقاطی بر روی نقشه بلکه به عنوان کلیدواژههای اصلی بقای تنوع زیستی در شمالغرب کشور محسوب میشود، اضافه کرد:با این حال، تعارض میان نیازهای انسانی و ضرورتهای زیستی، این عرصهها را در موقعیتی حساس قرار داده است.مدیر کل حفاظت محیط زیست استان زنجان ادامه داد:منطقه حفاظتشده سرخآباد، گذرگاه حیاتی «آهوی ایرانی» و «پلنگ» با وسعتی بیش از ۱۲۲ هزار هکتار، یکی از مهمترین زیستگاههای حیات وحش زنجان است.
وی با اشاره به اهمیت زیستی آن خاطر نشان کرد: این منطقه به دلیل گذرگاه ارتباطی بودن، از اهمیت ویژهای برای حفظ جمعیت پلنگ ایرانی برخوردار است.موسوی افزود: علاوه بر آن، وجود آهوی ایرانی در دشت سهرین (بخشی از این منطقه) از جذابیتهای نادر اکولوژیکی زنجان است که در سطح جهانی مطرح می شود.
پناهگاه انگوران از قدیمیترین مناطق تحت مدیریت سازمان محیط زیست
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی ادارهکل محیط استان زنجان گفت: هم اکنون ۱۳.۷ درصد از وسعت این استان به مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست شامل مناطق حفاظت شده انگوران، سرخ آباد و فیله خاصه، پناهگاه حیات وحش انگوران در شهرستان های زنجان، طارم و ماهنشان اختصاص دارد.
امجد باقری یکی از این مناطق را پناهگاه حیاتوحش انگوران اعلام کرد و افزود: انگوران نگین کوهستانهای زنجان به عنوان یکی از قدیمیترین مناطق تحت مدیریت سازمان محیطزیست، اقلیمی کوهستانی، طبیعتی کم نظیر و سختگذر دارد.وی با بیان اینکه این منطقه به عنوان یکی از غنیترین زیستگاههای قوچ و میش ارمنی، سیاه گوش، خرس قهوه ای و کل و بز شناخته میشود، گفت: پوشش گیاهیِ منحصربه فرد آن از جمله گیاهان دارویی و مرتعی باعث شده تا انگوران نه تنها برای جانوران، بلکه برای پایداری خاک و منابع آب منطقه نیز حیاتی باشد.
باقری یکی ازچالشهای مناطق را چرای غیرمجاز دام در فصول حساس و بیش از ظرفیت مراتع، شکار غیرقانونی و همچنین فعالیتهای معدنی در لبههای این پناهگاه ذکر کرد و افزود: چرای بیش از حد علاوه بر تخریب مراتع موجب رقابت میان دام اهلی و حیاتوحش برای استفاده از مراتع شده و عملا بقای گونههای شاخص را تهدید میکند.
وی راهکارهای تخصصی برای مدیریت بحران برای حفظ این دو کانون حیاتی را که فعالان محیطزیست زنجان بر ضرورتهای آن تأکید دارند ایجاد گذرگاههای ایمن حیاتوحش اعلام کرد.باقری افزود: پایش و نظارت سختگیرانه بر فعالیتهای معدنی، برنامه مدون مدیریت چرا و همچنین تقویت و توجه ویژه به جایگاه محیطبانان با توجه به گستردگی منطقه انگوران، تجهیز محیطبانان به ابزارهای نوین و مدرن و افزایش تعداد محیطبانان و فعال سازی پاسگاههای ثابت و سیار میتواند ضریب امنیت منطقه را به طور چشمگیری افزایش دهد.
وی با اشاره به اهمیت مشارکت ساکنان جوامع محلی، فعالان معدنی و صنعتی(فعال در داخل و حاشیه منطقه) در حفاظت از تنوع زیستی، گفت: می توان با حفاظت مشارکتی برخی از صدمات و خسارت های وارده بر تنوع زیستی را کاهش داد و در دستورالعمل و قوانین مرتبط با فعالیت های صنعتی و معدنی، پیش بینی ها و راهکارهای اجرایی لازم در این زمینه را اندیشید.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط زیست استان زنجان با بیان اینکه مشارکت واحدهای معدنی و صنعتی در حفاظت از گونه های جانوری استان بسیار ضعیف است، ادامه داد: حیات گونه های جانوری با فعالیت های برهم زننده نظم، امنیت و تعادل زیستگاه، دچار اختلال می شود و باید در کنار فعالیت اقتصادی، اقدامات جبرانی در این زمینه انجام شود.وی گفت: در دنیا و برخی از نقاط کشور اقدامات موثری انجام شده است و انتظار داریم در استان زنجان نیز حمایت از گونه های شاخص حیات وحش استان در برنامه فعالان اقتصادی قرار گیرد.
کمبود نیروی انسانی چالش جدی مناطق حفاظت شده زنجان
فرمانده یگان حفاظت محیطزیست استان زنجان با اشاره به پایش مستمر مناطق حفاظت شده استان ادامه داد: این پایش ها شبانه روزی صورت می گیرد و مامورین یگان حفاظت در این ایام حساس به صورت شبانه روزی در حال گشت و کنترل مناطق جهت جلوگیری از تخلفات احتمالی هستند.
غلامرضا عباسی یکی از مشکلات یگان را کمبود نیروی انسانی عنوان کرد و افزود: هم اکنون تعداد محیطبانان این استان با سرانه استاندارد مناطق تحت مدیریت مناطق حفاظت شده فاصله زیادی دارد و به شدت کمبود نیرو در این بخش بسیار محسوس است.
وی اظهار داشت: بخش قابل توجهی از چارت تشکیلاتی این اداره کل، در حوزه محیطبانی خالی است که تلاش میشود با تقویت این بخش جذب نیرو صورت گیرد.عباسی با تاکید بر اینکه محیطبانان مناطق تحت مدیریت محیط زیست این استان جزو زحمتکشترین همکاران هستند، افزود:آنان همواره در مواجهه با چالشها، سختیها و مشکلات مسائل زیست محیطی فعالیت مستمری دارند و به صورت شبانه روزی انجام وظیفه میکنند.
وی با بیات اینکه با اقدامات انجام شده طی سال گذشته دو محیطبان به مجموعه محیطبانان استان اضافه شدند، افزود: تلاش می شود این روند برای سال جاری نیز ادامه یابد همچنین با تمهیدات صورت گرفته، هشت محیطبان دیگر به استان تخصیص داده شده است که به زودی با انتشار فراخوان از متقاضیان ثبت نام خواهد شد و امیدواریم پس از طی مراحل اداری این تعداد نیز به مجموعه اضافه شوند.
فرمانده یگان حفاظت محیطزیست استان زنجان همچنین، بر ضرورت تقویت ساختار حفاظتی و رفع بخشی از مشکلات عملیاتی تأکید کرد و گفت: ارزیابی میدانی و مشاهده نزدیک شرایط کاری محیطبانان به ما کمک میکند تصمیمهای دقیقتری برای تقویت یگان حفاظت و افزایش توان حفاظتی مناطق اتخاذ کنیم.
این مناطق که پناهگاهی برای گونههای نادری چون آهوی ایرانی، پلنگ، قوچ و میش ارمنی هستند، در طول سالهای اخیر با چالشهای متعددی از جمله خشکسالی، تغییرات اقلیمی، چرای غیرمجاز دام و برخی طرح های توسعه ناپایدار مواجه بوده و با خطراتی مواجه شده اند.
کارشناسان محیطزیست معتقدند روز جهانی و هفته محیطزیست تنها فرصتی برای برگزاری همایشهای نمادین نیست بلکه زمان بازنگری در «مدیریت مناطق حفاظتشده» است.«تجاوز به حریمهای زیستمحیطی» و «افزایش فشار انسانی بر اکوسیستمها» از جمله تهدیداتی است که اگر کنترل نشود، میتواند خسارات جبرانناپذیری به این سرمایههای ملی وارد کند.متخصصان حوزه محیطزیست بر محورهای خاصی برای حفاظت از این مناطق تأکید دارند و معتقدند این موارد باید بیش از گذشته جدی گرفته شود.
ضرورت استفاده از فناوری های نوین برای رصد مناطق حفاظت شده
مدیر کل حفاظت محیط زیست استان زنجان با بیان اینکه روز جهانی و هفته محیط زیست فرصت و بهانه ای برای توجه بیشتر به موضوعات و چالش های محیط زیستی در مقیاس منطقه ای، ملی و بین المللی است، گفت: این فرصت، زمینه ای برای افزایش همکاری ها به عنوان زبان مشترک صلح و دوستی در جهان مورد استفاده قرار گیرد.
سید رضا موسوی مشکینی با بیان اینکه مناطق حفاظت شده استان زنجان از مناطق بکر کشور محسوب می شود، افزود: آموزش و مشارکت جامعه محلی در این خصوص اهمیت زیادی دارد چون جوامع بومی و روستایی، نخستین محافظان مناطق هستند که توانمندسازی این جوامع و تبدیل آنها به حافظان طبیعت، موثرتر از هر ابزار قانونی است.
وی با اشاره به ضرورت تقویت زیرساختهای نظارتی اظهار داشت: استفاده از فناوریهای نوین مانند پهپادها برای پایش مناطق صعبالعبور و تجهیز محیطبانان به امکانات حفاظتی پیشرفته، ضرورتی اجتنابناپذیر است.موسوی افزود: تبدیل تهدید حضور گردشگران به فرصت بسیار مهم است به شرطی که مسیرهای بازدید مشخص باشد، محدودیتهای ورود برای ایام زادآوری حیاتوحش رعایت و فرهنگ «ردپایی از خود باقی نگذاشتن» در طبیعت نهادینه شود.
وی با بیان اینکه دو منطقه «سرخآباد» و «انگوران» نه صرفا به عنوان نقاطی بر روی نقشه بلکه به عنوان کلیدواژههای اصلی بقای تنوع زیستی در شمالغرب کشور محسوب میشود، اضافه کرد:با این حال، تعارض میان نیازهای انسانی و ضرورتهای زیستی، این عرصهها را در موقعیتی حساس قرار داده است.مدیر کل حفاظت محیط زیست استان زنجان ادامه داد:منطقه حفاظتشده سرخآباد، گذرگاه حیاتی «آهوی ایرانی» و «پلنگ» با وسعتی بیش از ۱۲۲ هزار هکتار، یکی از مهمترین زیستگاههای حیات وحش زنجان است.
وی با اشاره به اهمیت زیستی آن خاطر نشان کرد: این منطقه به دلیل گذرگاه ارتباطی بودن، از اهمیت ویژهای برای حفظ جمعیت پلنگ ایرانی برخوردار است.موسوی افزود: علاوه بر آن، وجود آهوی ایرانی در دشت سهرین (بخشی از این منطقه) از جذابیتهای نادر اکولوژیکی زنجان است که در سطح جهانی مطرح می شود.
پناهگاه انگوران از قدیمیترین مناطق تحت مدیریت سازمان محیط زیست
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی ادارهکل محیط استان زنجان گفت: هم اکنون ۱۳.۷ درصد از وسعت این استان به مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست شامل مناطق حفاظت شده انگوران، سرخ آباد و فیله خاصه، پناهگاه حیات وحش انگوران در شهرستان های زنجان، طارم و ماهنشان اختصاص دارد.
امجد باقری یکی از این مناطق را پناهگاه حیاتوحش انگوران اعلام کرد و افزود: انگوران نگین کوهستانهای زنجان به عنوان یکی از قدیمیترین مناطق تحت مدیریت سازمان محیطزیست، اقلیمی کوهستانی، طبیعتی کم نظیر و سختگذر دارد.وی با بیان اینکه این منطقه به عنوان یکی از غنیترین زیستگاههای قوچ و میش ارمنی، سیاه گوش، خرس قهوه ای و کل و بز شناخته میشود، گفت: پوشش گیاهیِ منحصربه فرد آن از جمله گیاهان دارویی و مرتعی باعث شده تا انگوران نه تنها برای جانوران، بلکه برای پایداری خاک و منابع آب منطقه نیز حیاتی باشد.
باقری یکی ازچالشهای مناطق را چرای غیرمجاز دام در فصول حساس و بیش از ظرفیت مراتع، شکار غیرقانونی و همچنین فعالیتهای معدنی در لبههای این پناهگاه ذکر کرد و افزود: چرای بیش از حد علاوه بر تخریب مراتع موجب رقابت میان دام اهلی و حیاتوحش برای استفاده از مراتع شده و عملا بقای گونههای شاخص را تهدید میکند.
وی راهکارهای تخصصی برای مدیریت بحران برای حفظ این دو کانون حیاتی را که فعالان محیطزیست زنجان بر ضرورتهای آن تأکید دارند ایجاد گذرگاههای ایمن حیاتوحش اعلام کرد.باقری افزود: پایش و نظارت سختگیرانه بر فعالیتهای معدنی، برنامه مدون مدیریت چرا و همچنین تقویت و توجه ویژه به جایگاه محیطبانان با توجه به گستردگی منطقه انگوران، تجهیز محیطبانان به ابزارهای نوین و مدرن و افزایش تعداد محیطبانان و فعال سازی پاسگاههای ثابت و سیار میتواند ضریب امنیت منطقه را به طور چشمگیری افزایش دهد.
وی با اشاره به اهمیت مشارکت ساکنان جوامع محلی، فعالان معدنی و صنعتی(فعال در داخل و حاشیه منطقه) در حفاظت از تنوع زیستی، گفت: می توان با حفاظت مشارکتی برخی از صدمات و خسارت های وارده بر تنوع زیستی را کاهش داد و در دستورالعمل و قوانین مرتبط با فعالیت های صنعتی و معدنی، پیش بینی ها و راهکارهای اجرایی لازم در این زمینه را اندیشید.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط زیست استان زنجان با بیان اینکه مشارکت واحدهای معدنی و صنعتی در حفاظت از گونه های جانوری استان بسیار ضعیف است، ادامه داد: حیات گونه های جانوری با فعالیت های برهم زننده نظم، امنیت و تعادل زیستگاه، دچار اختلال می شود و باید در کنار فعالیت اقتصادی، اقدامات جبرانی در این زمینه انجام شود.وی گفت: در دنیا و برخی از نقاط کشور اقدامات موثری انجام شده است و انتظار داریم در استان زنجان نیز حمایت از گونه های شاخص حیات وحش استان در برنامه فعالان اقتصادی قرار گیرد.
کمبود نیروی انسانی چالش جدی مناطق حفاظت شده زنجان
فرمانده یگان حفاظت محیطزیست استان زنجان با اشاره به پایش مستمر مناطق حفاظت شده استان ادامه داد: این پایش ها شبانه روزی صورت می گیرد و مامورین یگان حفاظت در این ایام حساس به صورت شبانه روزی در حال گشت و کنترل مناطق جهت جلوگیری از تخلفات احتمالی هستند.
غلامرضا عباسی یکی از مشکلات یگان را کمبود نیروی انسانی عنوان کرد و افزود: هم اکنون تعداد محیطبانان این استان با سرانه استاندارد مناطق تحت مدیریت مناطق حفاظت شده فاصله زیادی دارد و به شدت کمبود نیرو در این بخش بسیار محسوس است.
وی اظهار داشت: بخش قابل توجهی از چارت تشکیلاتی این اداره کل، در حوزه محیطبانی خالی است که تلاش میشود با تقویت این بخش جذب نیرو صورت گیرد.عباسی با تاکید بر اینکه محیطبانان مناطق تحت مدیریت محیط زیست این استان جزو زحمتکشترین همکاران هستند، افزود:آنان همواره در مواجهه با چالشها، سختیها و مشکلات مسائل زیست محیطی فعالیت مستمری دارند و به صورت شبانه روزی انجام وظیفه میکنند.
وی با بیات اینکه با اقدامات انجام شده طی سال گذشته دو محیطبان به مجموعه محیطبانان استان اضافه شدند، افزود: تلاش می شود این روند برای سال جاری نیز ادامه یابد همچنین با تمهیدات صورت گرفته، هشت محیطبان دیگر به استان تخصیص داده شده است که به زودی با انتشار فراخوان از متقاضیان ثبت نام خواهد شد و امیدواریم پس از طی مراحل اداری این تعداد نیز به مجموعه اضافه شوند.
فرمانده یگان حفاظت محیطزیست استان زنجان همچنین، بر ضرورت تقویت ساختار حفاظتی و رفع بخشی از مشکلات عملیاتی تأکید کرد و گفت: ارزیابی میدانی و مشاهده نزدیک شرایط کاری محیطبانان به ما کمک میکند تصمیمهای دقیقتری برای تقویت یگان حفاظت و افزایش توان حفاظتی مناطق اتخاذ کنیم.