به گزارش خبرگزاری ایمنا، تاریخ اقتصاد جهان نشان داده است که بسیاری از کشورها پس از عبور از بحرانها و شرایط دشوار، وارد دورهای از بازسازی و تحول شدهاند که گاه نتایج آن فراتر از دوران پیش از بحران بوده است. این تجربهها ثابت کردهاند که دوره بازسازی تنها به معنای ترمیم آسیبها نیست بلکه فرصتی برای بازنگری در ساختارهای اقتصادی، افزایش بهرهوری و ایجاد مسیرهای جدید رشد و توسعه محسوب میشود.
در چنین شرایطی، شهرهای بزرگ به عنوان موتورهای اقتصادی کشورها نقش تعیینکنندهای در فرآیند بازگشت به رشد ایفا میکنند. تمرکز زیرساختهای تولیدی، ظرفیتهای لجستیکی، منابع انسانی متخصص و شبکههای اقتصادی گسترده، این شهرها را به مراکز اصلی احیای اقتصادی تبدیل میکند و زمینه شکلگیری موج جدیدی از سرمایهگذاری و اشتغال را فراهم میآورد.
اصفهان در میان کلانشهرهای ایران از جایگاهی برخوردار است که میتواند در فرآیند بازسازی اقتصادی نقشی محوری ایفا کند. این شهر طی دهههای گذشته به یکی از مهمترین قطبهای صنعتی، تولیدی و خدماتی کشور تبدیل شده و شبکه گستردهای از صنایع، واحدهای تولیدی، مراکز علمی و زیرساختهای حملونقل را در خود جای داده است.
توان اقتصادی اصفهان تنها به صنایع بزرگ محدود نمیشود بلکه بخش مهمی از ظرفیت این شهر در شبکه گسترده کسبوکارهای کوچک و متوسط نهفته است. این واحدها اگرچه در مقیاس کوچکتر فعالیت میکنند، اما به دلیل پراکندگی، انعطافپذیری و ارتباط مستقیم با بازار، نقشی اساسی در ایجاد اشتغال و حفظ پویایی اقتصادی ایفا میکنند.
کارشناسان معتقدند یکی از مهمترین عوامل موفقیت در دوره بازسازی اقتصادی، حمایت از کسبوکارهای کوچک است. این بنگاهها میتوانند با سرعت بیشتری خود را با شرایط جدید تطبیق دهند و فرصتهای شغلی متعددی ایجاد کنند. هر واحد کوچک اقتصادی در حقیقت حلقهای از زنجیره بزرگ تولید، خدمات و تجارت محسوب میشود که تقویت آن به تقویت اقتصاد ملی منجر خواهد شد.
در کنار کسبوکارهای کوچک، صنایع راهبردی نیز نقش مهمی در بازگشت اقتصاد به مسیر رشد دارند. صنایعی که به دلیل ظرفیت تولید، اشتغالزایی و ارتباط با سایر بخشهای اقتصادی، میتوانند محرک توسعه باشند و زمینه افزایش تولید ملی را فراهم کنند. وجود چنین ظرفیتهایی در اصفهان، این شهر را به یکی از بازیگران اصلی اقتصاد کشور تبدیل کرده است.
زیرساختهای گسترده حملونقل و لجستیک نیز از دیگر مزیتهای مهم اصفهان به شمار میرود. موقعیت جغرافیایی این شهر باعث شده است که به یکی از مهمترین گرههای ارتباطی کشور تبدیل شود و نقش مؤثری در جابهجایی کالا، مواد اولیه و محصولات تولیدی ایفا کند. این مزیت میتواند در دوره بازسازی اقتصادی اهمیت دوچندانی پیدا کند.
بازگشت اقتصاد به مسیر رشد نیازمند افزایش سرمایهگذاری و ایجاد فضای مناسب برای فعالیت اقتصادی است. شهرهایی که بتوانند زیرساختهای لازم را برای جذب سرمایه و حمایت از تولید فراهم کنند، سهم بیشتری در فرآیند احیای اقتصادی خواهند داشت و میتوانند به قطبهای اصلی توسعه تبدیل شوند.
نیروی انسانی متخصص یکی دیگر از مؤلفههای کلیدی در این مسیر است. دانشگاهها، مراکز آموزشی و مجموعههای پژوهشی میتوانند با تربیت نیروهای توانمند و ارائه راهکارهای نوآورانه، نقش مهمی در ارتقای بهرهوری و افزایش توان رقابتی اقتصاد ایفا کنند. اصفهان از این منظر نیز ظرفیتهای ارزشمندی در اختیار دارد.
تجربه جهانی نشان میدهد که دورههای بازسازی موفق، معمولاً با نوآوری و تحول فناورانه همراه بودهاند. استفاده از فناوریهای نوین، توسعه اقتصاد دانشبنیان و حمایت از شرکتهای خلاق، میتواند سرعت احیای اقتصادی را افزایش دهد و زمینه شکلگیری فرصتهای جدید را فراهم کند.
در این میان، نقش مدیریت شهری نیز قابل توجه است. شهرهایی که بتوانند محیطی مناسب برای فعالیت اقتصادی ایجاد کنند، زیرساختهای لازم را توسعه دهند و از کارآفرینان حمایت کنند، سهم بیشتری در فرآیند بازگشت اقتصاد به رشد خواهند داشت. مدیریت شهری میتواند با تسهیل فرآیندها و حمایت از سرمایهگذاری، به تقویت فضای کسبوکار کمک کند.
توسعه صنایع خلاق و خدمات نوین نیز یکی از فرصتهای مهم پیش روی شهرهای بزرگ است. اقتصاد آینده تنها بر پایه صنایع سنتی شکل نخواهد گرفت بلکه ترکیبی از تولید، فناوری، خدمات و نوآوری خواهد بود و شهرهایی موفقتر خواهند بود که بتوانند میان این حوزهها ارتباطی مؤثر برقرار کنند.
اصفهان علاوه بر ظرفیتهای صنعتی، از پشتوانه فرهنگی، گردشگری و تاریخی گستردهای نیز برخوردار است. این ویژگیها میتوانند در کنار بخش تولید، به تنوعبخشی اقتصاد شهری کمک کنند و فرصتهای جدیدی برای اشتغال و سرمایهگذاری به وجود آورند.
یکی از مهمترین الزامات موفقیت در دوره بازسازی اقتصادی، افزایش تابآوری اقتصادی است. اقتصادی تابآور خواهد بود که بتواند در برابر شوکها مقاومت کند، مسیر فعالیت خود را حفظ کند و با کمترین آسیب به روند رشد بازگردد. این هدف نیازمند برنامهریزی بلندمدت و نگاه راهبردی به توسعه است.
کسبوکارهای کوچک و متوسط در افزایش این تابآوری نقش ویژهای دارند. تنوع فعالیتها، انعطافپذیری بالا و ارتباط نزدیک با نیازهای بازار، باعث میشود این واحدها بتوانند در شرایط مختلف به فعالیت خود ادامه دهند و از رکود گسترده جلوگیری کنند.
توسعه زنجیرههای تأمین داخلی نیز از دیگر عوامل مهم در تقویت اقتصاد است. هرچه ارتباط میان تولیدکنندگان، تأمینکنندگان و بازار مصرف منسجمتر باشد، ظرفیت اقتصاد برای عبور از چالشها افزایش خواهد یافت و زمینه رشد پایدار فراهم میشود.
آینده اقتصاد کشور بیش از هر زمان دیگری به توان شهرهای بزرگ وابسته است. این شهرها نه تنها مراکز تولید و اشتغال هستند بلکه نقش مهمی در شکلگیری نوآوری، جذب سرمایه و توسعه زیرساختها دارند و میتوانند مسیر حرکت اقتصاد ملی را تعیین کنند.
بیش از ۶۰ درصد کسبوکارهای کوچک اصفهان در دوره پساجنگ با مشکلات مالی روبهرو میشوند
علیمحمد ظهرابی، دکترای برنامهریزی و تابآوری شهری با اشاره به اهمیت دوره پساجنگ برای احیای اقتصاد به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: دوره پساجنگ، مقطعی تعیینکننده برای احیای اقتصاد و بازگشت به مسیر رشد و توسعه است و در این میان، اصفهان بهعنوان یکی از مهمترین قطبهای صنعتی، تولیدی، خدماتی و گردشگری کشور، نقش ویژهای در بازسازی اقتصادی و افزایش ظرفیت تولید ملی خواهد داشت.
وی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف ادامه میدهد: تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که موفقیت در دوره پساجنگ به سرعت بازسازی زیرساختها، احیای کسبوکارها و حمایت از اشتغال وابسته است و بسیاری از بنگاههای اقتصادی در چنین شرایطی با کمبود نقدینگی، اختلال در زنجیره تأمین، کاهش تقاضا و افت سرمایهگذاری روبهرو میشوند.
دکترای برنامهریزی و تابآوری شهری با ارائه برآوردی از وضعیت کسبوکارهای کوچک و متوسط تاکید میکند: برآوردها نشان میدهد که بیش از ۶۰ درصد کسبوکارهای کوچک و متوسط در شرایط بحران با مشکلات مالی روبهرو هستند و بدون حمایت مؤثر، روند بازگشت آنها به فعالیت عادی با دشواری همراه خواهد بود.
ظهرابی با برشمردن مهمترین راهکارهای افزایش تابآوری اقتصادی میگوید: تأمین سرمایه در گردش، حمایت از واحدهای تولیدی، توسعه فناوریهای دیجیتال و تنوعبخشی به زنجیره تأمین از مهمترین راهکارهای افزایش تابآوری اقتصادی به شمار میرود و بازسازی اعتماد عمومی و تسهیل سرمایهگذاری نیز میتواند زمینه جذب منابع مالی و رونق فعالیتهای اقتصادی را فراهم کند.
وی با اشاره به ظرفیتهای اصفهان اضافه میکند: اصفهان با برخورداری از هزاران واحد صنعتی و ظرفیتهای گسترده تولیدی، در صورت برنامهریزی مناسب میتواند به یکی از موتورهای اصلی احیای اقتصاد کشور تبدیل شود و حمایت از کسبوکارهای کوچک و متوسط، توسعه مهارتهای نیروی انسانی و بهرهگیری از فناوریهای نوین، مسیر بازگشت سریعتر اقتصاد به شرایط پایدار را هموار خواهد کرد.
دکترای برنامهریزی و تابآوری شهری خاطرنشان میکند: تابآوری اقتصادی اصفهان در دوره پساجنگ تنها به معنای جبران خسارتها نیست، بلکه فرصتی برای نوسازی، افزایش بهرهوری و تقویت رقابتپذیری اقتصادی است و با بازسازی زیرساختها، حمایت از تولید و جذب سرمایهگذاری، اصفهان میتواند نقش مؤثری در تسریع روند احیای اقتصاد ملی و دستیابی به توسعه پایدار ایفا کند.
حمایت مؤثر از کسبوکارهای کوچک و متوسط، بیش از ۷۰ درصد مسیر بازگشت اصفهان به ثبات اقتصادی را تأمین میکند
میلاد منصوری، کارشناس حوزه کسبوکار با اشاره به شرایط اقتصادی کشور در دوره پساجنگ به خبرنگار ایمنا میگوید: اقتصاد ایران در این دوره با سه ضربه سنگین شامل بازسازی زیرساختهای تخریبشده، جبران عقبماندگی تولید ناشی از تحریمها و شوکهای جنگی و همچنین مدیریت تورم مهارنشده روبهرو خواهد بود و در این میان اصفهان به دلیل ساختار منحصربهفرد خود میتواند نقش مهمی در فرآیند احیای اقتصادی کشور ایفا کند.
وی ادامه میدهد: در افق کوتاهمدت، اصفهان میتواند به قطب بازسازی صنعتی سبک و تأمین ماشینآلات تبدیل شود، زیرا مجموعههایی همچون ذوبآهن و فولاد مبارکه ظرفیت تولید گسترده مقاطع فولادی مورد نیاز برای اسکلتسازی، احداث سولههای صنعتی و بازسازی پلها و خطوط راهآهن آسیبدیده را در اختیار دارند و این استان میتواند هاب تأمین ورق فولادی و تیرآهن کشور باشد.
کارشناس حوزه کسبوکار تاکید میکند: در افق میانمدت نیز اصفهان ظرفیت آن را دارد که به لنگرگاه اشتغال و ارزآوری غیرنفتی کشور تبدیل شود؛ بهویژه در شرایطی که پالایشگاه و صنایع پتروشیمی اصفهان بتوانند در صورت آسیبدیدگی تأسیسات جنوبی کشور، بخشی از نیاز صنایع پاییندستی را از طریق تأمین فرآوردههای نفتی و خوراک پتروشیمی جبران کنند.
منصوری میگوید: ظرفیتهای خودروسازی و قطعهسازی استان نیز از دیگر مزیتهای مهم اصفهان در دوران بازسازی است و شهرهایی همچون کاشان و مجموعههای صنعتی فعال با تکیه بر شبکه گسترده واحدهای کوچک و متوسط مستقر در شهرکهای صنعتی مورچهخورت و محمودآباد میتوانند تولید انبوه خودروهای اقتصادی و مقاوم مورد نیاز دوره بازسازی را آغاز کنند.
وی اضافه میکند: در افق بلندمدت، اصفهان میتواند پیشران تحول فناورانه کشور باشد؛ بهطوریکه پارک علم و فناوری اصفهان و مجموعههای فعال در حوزه فناوری اطلاعات با بهرهگیری از ظرفیت دانشگاههای بزرگ استان، امکان طراحی شبکه ملی بازسازی هوشمند را برای رصد پروژهها، تخصیص بهینه مصالح و کاهش زمینههای فساد فراهم میکنند.
کارشناس حوزه کسبوکار خاطرنشان میکند: در کنار این ظرفیتها، دیپلماسی اقتصادی مبتنی بر گردشگری تاریخی و صنعتی نیز میتواند به جذب سرمایهگذاران خارجی کمک کند و مجموعههایی همچون میدان نقشجهان و کارخانههای تاریخی اصفهان بستری مناسب برای ورود سرمایهگذاران کشورهای چین، روسیه و ترکیه به پروژههای بازسازی کشور فراهم خواهند کرد.
منصوری میگوید: با وجود این مزیتها، اصفهان با چالشهای مهمی نیز روبهرو است که از جمله آنها میتوان به بحران آب اشاره کرد؛ زیرا توسعه صنایع فولاد و پتروشیمی نیازمند بازتوزیع منابع آب از بخشهای کمبازده کشاورزی به حوزه صنعت است و این موضوع باید همراه با جبران خسارت کشاورزان و سیاستگذاری دقیق اجرا شود.
وی ادامه میدهد: فرسودگی شبکه حملونقل ریلی نیز یکی دیگر از موانع مهم در مسیر بازسازی محسوب میشود و راهآهن سراسری اصفهان-تهران-جنوب برای انتقال مصالح و تجهیزات مورد نیاز پروژههای بازسازی به نوسازی فوری نیاز دارد؛ از اینرو تبدیل منطقه ویژه اقتصادی فرودگاه بینالمللی اصفهان به هاب لجستیکی سهگانه هوایی، ریلی و جادهای میتواند راهگشا باشد.
کارشناس حوزه کسبوکار تاکید میکند: شوک نقدینگی، ورشکستگی زنجیرهای تأمینکنندگان، دشواری جایگزینی تجهیزات استراتژیک وارداتی و آسیبپذیری شبکه حملونقل از مهمترین تهدیدهای مشترک فرابخشی در دوره پساجنگ است و هرگونه اختلال در مسیرهای ریلی یا جادهای میتواند ورود مواد اولیه و خروج محصولات نهایی را با مشکل جدی روبهرو کند.
منصوری میگوید: در مقابل، صنایع دانشبنیان و شرکتهای فعال در حوزه فناوری اطلاعات به دلیل وابستگی کمتر به زیرساختهای فیزیکی، امکان فعالیت از راه دور و قابلیت جابهجایی سریع، آسیبپذیری کمتری دارند؛ هرچند وقوع همزمان حملات سایبری و فیزیکی میتواند این بخش را نیز با چالشهای موقت روبهرو کند.
وی اضافه میکند: یکی از پیشنهادهای مهم برای افزایش تابآوری اقتصادی استان، تشکیل صندوق پشتیبان کسبوکارهای اصفهان با اولویت حمایت از گردشگری و صنایع کوچک است که منابع آن از محل ۱۰ درصد عوارض صادرات فولاد و صنایع دستی تأمین شود و در شرایط بحرانی، به جای پرداخت وام بلاعوض، خطوط اعتباری چرخشی برای حفظ جریان تولید ارائه کند.
کارشناس حوزه کسبوکار خاطرنشان میکند: بر اساس شاخصهای علمی سنجش تابآوری اقتصادی شامل رفاه اقتصادی، تنوع فعالیتهای اقتصادی، سلامت مالی بنگاهها، سرمایه انسانی، زیرساختهای حیاتی و کارآمدی نهادهای تصمیمگیر، وضعیت اصفهان تصویری دوگانه را نشان میدهد و پژوهشهای انجامشده، امتیاز تابآوری کلانشهر اصفهان را ۲.۸۷ از ۵ ارزیابی کردهاند که بیانگر شرایط متوسط رو به پایین است.
منصوری میگوید: نکته قابل توجه این است که بعد اقتصادی با امتیاز ۲.۵۶ ضعیفترین بخش تابآوری اصفهان محسوب میشود و این موضوع نشان میدهد صرف صنعتی بودن یک استان به معنای برخورداری از تابآوری بالا نیست، بهویژه زمانی که صنایع بزرگ با چالشهای مکرر کمبود آب و انرژی روبهرو باشند. همچنین تورم حدود ۳۵ درصدی و نرخ بیکاری حدود ۱۴ درصدی، فشار معیشتی قابل توجهی را بر شهروندان و کسبوکارها وارد کرده است.
وی ادامه میدهد: در مقابل، سرمایه فرهنگی و اجتماعی اصفهان یکی از مهمترین نقاط قوت استان به شمار میرود و سطح بالای همبستگی اجتماعی، مشارکت محلی و سرمایه فرهنگی میتواند در روزهای نخست بحران از شدت آسیبهای اجتماعی و اختلال در خدمات عمومی بکاهد و نقش مهمی در حفظ انسجام شهری ایفا کند.
کارشناس حوزه کسبوکار تاکید میکند: کسبوکارهای کوچک و متوسط ستون اصلی اقتصاد اصفهان هستند و علاوه بر سهم گسترده در اشتغال، نقش تعیینکنندهای در تکمیل زنجیره ارزش صنایع بزرگی همچون فولاد، پتروشیمی و خودروسازی دارند؛ بهگونهای که اختلال در فعالیت این بنگاهها میتواند کل ماشین صنعتی استان را متوقف کند.
منصوری میگوید: حمایت از کسبوکارهای کوچک و متوسط تنها یک انتخاب نیست، بلکه مهمترین راهکار جلوگیری از فروپاشی اقتصادی در دوره پساجنگ محسوب میشود؛ زیرا تعطیلی این واحدها طی سه تا شش ماه میتواند موج گستردهای از بیکاری ایجاد کند و ثبات اجتماعی استان را با تهدید جدی روبهرو سازد.
وی اضافه میکند: در حوزه بازسازی نیز صنایع مادر بدون حضور واحدهای کوچک قطعهسازی، حملونقل و خدماتی قادر به تداوم فعالیت نیستند و حمایت مالی از این کسبوکارها در واقع به معنای حفظ جریان تولید در صنایع بزرگ و تسریع فرآیند بازسازی زیرساختهای آسیبدیده است.
کارشناس حوزه کسبوکار خاطرنشان میکند: فعالان اقتصادی اصفهان سه مطالبه اصلی شامل واگذاری اختیارات بیشتر به استان، رفع محدودیتهای اینترنتی و تسهیل صادرات را مطرح کردهاند؛ زیرا محدودیت ارتباطات بینالمللی و صادرات، آسیب مستقیمی به بنگاههای کوچک و متوسط وارد میکند و توان رقابت آنها را کاهش میدهد.
منصوری میگوید: برآوردهای کارشناسی نشان میدهد اگر سهم کسبوکارهای کوچک و متوسط در تولید ناخالص داخلی استان بین ۴۰ تا ۵۰ درصد در نظر گرفته شود، سهم آنها در بازگشت اقتصاد اصفهان به شرایط پایدار بیش از ۷۰ درصد خواهد بود؛ به بیان دیگر بدون این بنگاهها نه صنایع بزرگ به فعالیت عادی بازمیگردند، نه بیکاری کنترل میشود و نه امکان مهار تورم فراهم خواهد شد.
وی ادامه میدهد: تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که در دوره پساجنگ، سرمایه در گردش از تسهیلات بانکی بلندمدت اهمیت بیشتری دارد و اولویت اصلی باید تأمین مواد اولیه، ایجاد خطوط اعتباری کوتاهمدت و توسعه بازارهای صادراتی باشد تا بنگاهها بتوانند فعالیت خود را حفظ کرده و به تدریج به شرایط عادی بازگردند.
کارشناس حوزه کسبوکار تاکید میکند: اجرای خط اعتباری تنفس بدون بهره، اعمال مالیات صفر برای واحدهای تولیدی فعال، حمایت از بنگاههایی که نیروی کار خود را حفظ میکنند، ایجاد پنجره سبز صادراتی برای بازارهای عراق و افغانستان، تبدیل بدهی بنگاهها به پروژههای بازسازی شهری و راهاندازی صندوق بیمه بیکاری پویا از مهمترین اقداماتی است که باید در دستور کار قرار گیرد.
منصوری میگوید: بر اساس هشدارهای مطرحشده در گزارشهای اقتصادی، اگر سه اقدام فوری شامل تأمین اعتباری مواد اولیه، اجرای مالیات صفر تولید و حمایت از حفظ اشتغال به صورت همزمان اجرایی نشود، طی شش ماه پس از آتشبس دستکم ۳۰ درصد از کسبوکارهای کوچک و متوسط اصفهان در بخشهای نساجی، قطعهسازی و ساختمان تعطیل خواهند شد و نرخ بیکاری استان میتواند از حدود ۱۴ درصد فعلی به بیش از ۳۰ درصد افزایش پیدا کند.
به گزارش ایمنا، دوره بازسازی اقتصادی، فرصتی برای بازتعریف مسیر توسعه و بهرهگیری از ظرفیتهای موجود است. شهرهایی که از زیرساختهای قوی، سرمایه انسانی توانمند و شبکه گسترده فعالیتهای اقتصادی برخوردار باشند، میتوانند نقش پیشتاز را در این فرآیند ایفا کنند و زمینه بازگشت اقتصاد به مسیر رشد را فراهم آورند.
اصفهان با برخورداری از ظرفیتهای صنعتی، تولیدی، علمی و لجستیکی گسترده، توان آن را دارد که به یکی از مهمترین پیشرانهای احیای اقتصادی کشور تبدیل شود. ترکیب تابآوری اقتصادی، حمایت از کسبوکارهای کوچک و تقویت صنایع راهبردی میتواند این شهر را به موتور حرکت اقتصاد در دوره بازسازی و توسعه آینده بدل کند.
گزارش از: سروش زارع