به گزارش پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی از شرکت بازآفرینی شهری ایران در این نشست مهدی کرمانی، عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد، جواد سخدری، عضوهیات علمی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی و ساسان نورینمقدم، عضو هیات مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران، دیدگاههای خود را درباره الزامات بازآفرینی شهری در شرایط بحران و پسابحران ارایه کردند.
در ابتدای نشست کمال نوذری، دبیر ستاد ملی بازآفرینی شهری و دبیر علمی جلسه با اشاره به تاثیر متقابل عوامل کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بر فرآیند بازآفرینی شهری اظهار کرد: بازآفرینی شهری زمانی موفق خواهد بود که تمامی این ابعاد بهصورت همزمان مورد توجه قرار گیرند. در بسیاری از شهرها، مخاطرات و آسیبهای ناشی از بحرانها بهصورت ناعادلانه توزیع شده و گروههای کمدرآمد و آسیبپذیر بیشترین فشار را متحمل میشوند.
وی افزود: بررسیها نشان میدهد در بحرانهایی مانند جنگ، خانوارهای کمدرآمد توان و امکان کمتری برای بازسازی و بازیابی دارند و همزمان شدت فقر نیز افزایش مییابد. از اینرو، مخاطرات، فقر و شیوه سکونت سه عامل اصلی شکلدهنده ریسک در بافتهای ناکارآمد شهری هستند.
در ادامه، مهدی کرمانی با تأکید بر اینکه بافتهای هدف بازآفرینی پیش از وقوع جنگ نیز حامل لایههای متراکم آسیبپذیری هستند، گفت: «فرسودگی کالبدی، ناامنی سکونتی، شکنندگی معیشتی و ضعف سرمایه اجتماعی در شرایط جنگی تشدید میشود؛ اما جنگ صرفاً این آسیبها را افزایش نمیدهد، بلکه آنها را درهمتنیده و بازتولید میکند. از این رو، بازسازی فیزیکی بهتنهایی نمیتواند به معنای بازگشت زندگی شهری باشد.
وی با انتقاد از رویکردهایی که جامعه محلی را صرفا مخاطب مداخله میدانند، افزود: در شرایط بحرانی، مهمترین ظرفیت بقا و بازیابی از دل شبکههای اجتماعی محلی، اعتماد عمومی، ابتکارهای جامعهمحور و رهبری اجتماعی شکل میگیرد. بنابراین سیاستهای موفق، جامعه را از موضوع مداخله به عامل بازآفرینی تبدیل میکنند.
این استاد دانشگاه با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در بازسازی پس از جنگ اظهار کرد: «تجربه ژاپن، ویتنام، اوکراین و همچنین ایران پس از جنگ تحمیلی نشان میدهد بازسازی پایدار حاصل پیوند سرمایه اجتماعی، احیای معیشت و حکمرانی شفاف است. بازآفرینی در شرایط جنگ صرفا بازسازی ساختمانها نیست؛ بلکه بازآرایی نظم اجتماعی، اقتصادی و نهادی شهر محسوب میشود.
کرمانی همچنین تاکید کرد: بازآفرینی شهری در ایران امروز در برابر دو انتخاب راهبردی قرار دارد؛ ادامه مسیر پروژهمحور و کالبدگرا یا حرکت به سمت بازآفرینی چندبعدی مبتنی بر جامعهمداری، پیوند بازسازی با معیشت و کارآفرینی اجتماعی، حکمرانی چندسطحی و تحقق عدالت فضایی.
در بخش دیگری از نشست جواد سخدری، عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی با اشاره به چالشهای موجود در حوزه بازآفرینی شهری گفت: در بسیاری از موارد، بازآفرینی شهری در بنبست کالبدی گرفتار شده است؛ به این معنا که ساختمانها و نماها نوسازی میشوند اما وضعیت اقتصادی، اجتماعی و معیشتی ساکنان تغییر محسوسی نمیکند.
وی هشدار داد: در برخی موارد، نوسازی کالبدی بدون ایجاد جریان اقتصادی و توانمندسازی ساکنان، به خروج سرمایه اجتماعی، مهاجرت اجباری ساکنان بومی و از بین رفتن هویت محله منجر میشود و در نهایت منطقه بار دیگر در مسیر زوال قرار میگیرد.
سخدری با تاکید بر ضرورت تغییر رویکرد در سیاستهای بازآفرینی اظهار کرد: باید از نوسازی هزینهمحور عبور کرده و به سمت بازآفرینی ثروتمحور حرکت کنیم. این تحول نیازمند شناسایی ظرفیتها و مزیتهای محلی و شکلگیری حکمرانی اکوسیستمی، مشارکتی و جامع است.
وی نقشآفرینی هماهنگ دولت، بخش خصوصی، دانشگاهها و جامعه محلی را لازمه تحقق این رویکرد دانست و افزود: دولت باید نقش تسهیلگر و سیاستگذار را ایفا کند، بخش خصوصی سرمایهگذاری و اشتغالآفرینی را بر عهده بگیرد، دانشگاهها دانش و نوآوری را به کسبوکارهای محلی تزریق کنند و جامعه محلی نیز در حفظ هویت و نظارت بر فرآیندها مشارکت فعال داشته باشد.
عضوهیات علمی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی همچنین با اشاره به اهمیت زیرساختها گفت: زیرساختهای فرسوده یکی از عوامل اصلی زوال مناطق شهری هستند و بازآفرینی پایدار بدون توسعه زیرساختهای نوین، بهویژه زیرساختهای دیجیتال و همچنین سرمایهگذاری در توسعه سرمایه انسانی و کارآفرینی امکانپذیر نخواهد بود.
در بخش پایانی نشست، ساسان نورینمقدم عضو هیاتمدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران به تشریح رویکردهای شرکت در حوزه بازآفرینی پرداخت و گفت: توانمندسازی اجتماعات محلی، توسعه دانشبنیان، ارتقای کیفیت مسکن، افزایش سرانه فضاهای عمومی و خدمات شهری، بهبود زیرساختها و پیشگیری از گسترش بافتهای ناکارآمد از مهمترین اهداف و مأموریتهای بازآفرینی شهری به شمار میرود.
نورین مقدم با بیان این که الگوی مفهومی بازآفرینی شهری پایدار در مقیاس محله در سه سطح نمود پیدا می کند، تصریح کرد: این سه سطح عبارتند از توانمندسازی، بهسازی و ارتقای قلمرو عمومی و بهسازی و نوسازی مسکن اما اولویتهای بازآفرینی در شرایط جنگی کمی تغییر پیدا کرد و در چنین شرایطی، سه محور اجتماع همبسته محله، خدمات زیربنایی و روبنایی و همچنین مسکن و پشتیبانی از سکونت اهمیت بیشتری یافتهاند.
نورینمقدم در پایان تاکید کرد: پس از تحولات اخیر، توجه به همبستگی اجتماعی، ظرفیتهای مکانی، استمرار فعالیتهای اقتصادی خرد و اشتغال محلی در محدودههای هدف بازآفرینی شهری بیش از گذشته ضروری است؛ چرا که تابآوری و پایداری شهرها در گرو تقویت همین ظرفیتهای اجتماعی و اقتصادی خواهد بود.