ظاهر فریبنده و آرام آب در کانالهای بتنی، هر ساله قربانیان زیادی میگیرد، شهروندانی که برای فرار از گرمای طاقتفرسا، شیب لغزنده یک کانال آبیاری را با سرسره استخر اشتباه میگیرند، غافل از اینکه پا به یکی از خطرناکترین سازههای هیدرولیکی گذاشتهاند.
علی محمدی، مدیرعامل شرکت آب منطقهای بوشهر، در گفتوگویی، تصویر دقیقی از آنچه در زیر پوست این آبهای آرام میگذرد، ترسیم کرد.
علی محمدی، با بیان اینکه مقابله با برداشت نادرست عمومی، نخستین گام در پیشگیری از فاجعه است، تأکید کرد: بزرگترین خطای محاسباتی شهروندان، اعتماد به ظاهر آرام آب است، شبکههای آبیاری و زهکشی، بویژه در مناطق دشتستان و تنگستان، نه یک تفرجگاه، بلکه سازههایی کاملاً فنی با پارامترهای هیدرولیکی مرگبار هستند.
وی افزود: سرعت جریان، لغزندگی فوقالعاده دیوارهها ناشی از جلبکهای میکروسکوپی و پدیدههایی نظیر مکشهای ناگهانی، حتی یک شناگر حرفهای را نیز در کسری از ثانیه به کام مرگ میکشاند.
دشتستان و تنگستان؛ کانونهای بحرانی
مدیرعامل آب منطقهای بوشهر با اشاره به اطلس مخاطرات هیدرولیکی این استان، بهطور ویژه انگشت روی دو نقطه حساس گذاشت: شبکههای آبیاری در دشتستان و تنگستان، به دلیل گستردگی، توسعه شهرها و روستاها که تا نزدیکی کانالها رشد کردهاند و حجم عملیاتی بالا در فصل تابستان، جزو مهمترین کانونهای خطر در این استان هستند.
محمدی گفت: تماس مستمر مردم با این شبکهها در زندگی روزمره، متأسفانه به عادیسازی خطر منجر شده و وسوسه استفاده تفریحی از این تأسیسات را افزایش دادهاست.
وی در تشریح رفتار خشن این سازههای بهظاهر آرام افزود: خطر این شبکهها فقط در عمق آب نیست، بلکه در رفتار هیدرولیکی آن نهفته است. فرد بهمحض ورود، تعادل خود را روی شیب بتنی و جلبکی از دست میدهد و وقتی داخل کانال افتاد، دیگر خروج بدون نردبان یا کمک بیرونی، یک غیرممکن است.
محمدی ادامه داد: تغییرات ناگهانی دبی، شیب تند بستر، نقاط عمیق، گلولای و جریانهای پنهان، این سازهها را به محیطی کامل ناامن برای شنا تبدیل کردهاست.
غولهای مکنده زیر تأسیسات آبی
یکی از فنیترین و ترسناکترین هشدارهای محمدی به پدیدهای در تأسیسات آبی برمیگردد که با چشم غیرمسلح دیده نمیشود: در تأسیساتی مثل بندهای انحرافی و دریاچه سدها، جریانهای زیرسطحی قدرتمند ناشی از عملکرد سازههای آبگیر، گردابهای هیدرولیکی مهیبی ایجاد میکند.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای بوشهر عنوان کرد: این گردابها مانند یک غول مکنده عمل میکنند و هر جسمی، حتی یک شناگر قوی را در کسری از ثانیه به عمق کشیده و وارد مکانیزم آبگیر میکنند.
وی افزود: اینجا دیگر بحث شنا بلد بودن یا نبودن نیست؛ پای فیزیک سیالات و نیروی بیامان آب در میان است که انسان هیچ شانسی در برابر آن ندارد.
گشتهای شبانهروزی تا مداخله اجتماعی
مدیرعامل آب منطقهای بوشهر در پاسخ به اینکه برای پیشگیری چه اقداماتی انجام شدهاست، گفت: ما مسئولیت خود را فقط به اطلاع رسانی رسانهای محدود نکردهایم و در تلاشیم تا با نصب علائم هشداردهنده بزرگمقیاس و مداخله اجتماعی گروههای مرجع اعم از فعالان اجتماعی و فرهنگی، ائمه جماعات، ریش سفیدان محلی و همه داوطلبان بومی، به تغییر فرهنگ اشتباه شنا کردن در تاسیسات آبی کمک کنیم.
او با اشاره به فعالیت گروههای گشت و بازرسی افزود: گروههای گشت و بازرسی ادارات منابع آب و شرکت بهرهبرداری از شبکههای آبیاری و زهکشی استان بوشهر بهصورت شبانهروزی در حال پایش نقاط پرخطر هستند، اما حقیقت این است که هیچ فنس و خاکریزی نمیتواند جایگزین آگاهی و همراهی مردم شود.
محمدی بیان کرد: مسئولیت حاکمیتی ما در اقدامات سلبی، تنها نیمی از مسیر است و نیمه دیگر، مراقبت والدین و مسئولیتپذیری شهروندان در برابر جان خود و فرزندانشان است.
صدای مردم؛ از عادیانگاری خطر تا نگرانی خانوادهها
در کنار هشدارهای رسمی، گشتوگذار در مناطق پیرامونی شبکهها نشان میدهد که خطر، برای بسیاری از ساکنان، به بخشی عادی از منظره روزمره بدل شده است.
یکی از ساکنان آبپخش میگوید: ما سالهاست این کانالها را میبینیم و شاید برای خیلیها عادی شده باشد؛ اما واقعیت این است که بویژه در تابستان، وقتی هوا خیلی گرم میشود، بعضی نوجوانها وسوسه میشوند که به آب نزدیک شوند، هرچند ظاهر کانال شاید آرام باشد، ولی همه میدانند اگر کسی داخل بیفتد، بیرون آمدن از آن خیلی سخت است.
یک شهروند دیگر از روستای نظرآقا نیز با اشاره به نقش خانوادهها میگوید: بخش زیادی از ماجرا به نظارت خانوادهها برمیگردد، بچهها خطر را آنطور که باید درک نمیکنند شاید لازم باشد هم از طریق رسانهها و هم از طریق مدارس و دهیاریها، هشدارها جدیتر و مداومتر تکرار شود.
وی افزود: ما که سالها با این شبکهها سر و کار داریم، میدانیم آبِ کانال شوخی ندارد حتی برای کسی که شنا بلد باشد هم خطرناک است و چیزی که نگرانکننده است، این است که برخی جوانترها فکر میکنند چون آب زلال یا آرام به نظر میرسد، مشکلی ندارد، در حالی که برای پایان زندگی یک لحظه غفلت کافی است.
لزوم فعال شدن پویش اجتماعی نه به غرق شدگی
آنچه از مجموع هشدارهای رسمی و روایتهای مردمی برمیآید، ضرورت یک پویش اجتماعی فراگیر و زنجیرهای متشکل از رسانهها، شوراها، دهیاریها، مدارس، خانوادهها و دستگاههای اجرایی است تا همصدا خطرهای پنهان در این سازههای فنی را فریاد بزنند.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای بوشهر با دعوت از رسانهها برای تبیین مستمر این مخاطرات گفت: هر حادثه غرقشدگی، یک سوگ بزرگ برای استان این است و نباید اجازه دهیم یک لحظه بیاحتیاطی، خانوادهای را داغدار کند.
وی از مردم استان بوشهر خواست هشدارها را جدی بگیرند و از هرگونه ورود و شنا در شبکههای آبیاری، زهکشی و دریاچه سدها و محلهای شنا ممنوع در سواحل و بدون حضور نجات غریق و امدادگر خودداری کنند تا تابستانی ایمنتر پیش رو داشته باشیم.