به گزارش خبرگزاری تسنیم از ملایر، روزگاری نه چندان دور، «بازار شیخ‌الملوک» در ملایر نه فقط یک مرکز تجاری، بلکه نبض تپنده حیات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی این شهر کهن بود. بنایی از دل دوره قاجار، با معماری چشمنواز از راسته‌ها، تیمچه‌ها، سراها و کاروانسراهایی که هرکدام روایتگر گوشه‌ای از تاریخ این دیار است.  گزارش پیشِ رو، نگاهی دارد به پیشینه، معماری و وضعیت کنونی بازار تاریخی ملایر؛ یادگاری که همچنان بر تارک میراث فرهنگی ایران می‌درخشد.

بازار ملایر که با نام «بازار شیخ‌الملوک» نیز شناخته می‌شود، با پیشینه‌ای تاریخی، یادگاری از دوره قاجار است و در سال 1355 با شماره 1286/3 در فهرست آثار ملی و تاریخی ایران به ثبت رسیده است.

این بازار با معماری خاص خود، یکی از جاهای دیدنی ملایر محسوب می‌شود. این بازار در طول دهه‌های گذشته، یکی از مهم‌ترین مراکز تجاری، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی شهر ملایر به شمار رفته است.

قدمت بازار ملایر به دوره قاجاریه و حاکمیت «شیخ محمدعلی میرزا دولتشاه»، فرزند فتحعلیشاه و بانی شهر ملایر، بازمی‌گردد که به شیخ‌الملوک شهرت داشت. این بازار حدود سال 1263 هجری قمری توسط وی ساخته شد. گرچه بازار اصلی در دوره شیخ‌الملوک بنا شده است، افرادی چون مهرعلیخان، ابوالقاسم‌خان نوری و میرفتاح آن را گسترش داده‌اند.

مجموعه تاریخی بازار ملایر مشتمل بر یک بازار اصلی، دو بازار فرعی و تعدادی تیمچه و سرا در بافت قدیمی شهر واقع شده است.

قسمت‌های مختلف مجموعه بازار شامل راسته شیخ‌الملوک، بازار خان، بازار مهرعلیخان، بازار کفاش‌ها، سرای میرفتاح، سرای خان، چهارسوق بزرگ و کوچک بازار و زورخانه بابک (تیمچه) می‌شود. در قسمت انتهایی و شمال‌شرقی بازار خان نیز کاروانسرای خان قرار دارد. در دوره قاجاریه، حوضی در وسط مهمانسرا بود و در قسمت شمال‌غربی این سرا، برف‌انداز واقع شده بود که اختصاص به ریختن برف‌های بام داشت.

بخش اصلی بازار مشتمل بر یک راسته اصلی و طولانی در جهت شمالی-جنوبی و یک راسته کوچک‌تر در جهت غربی-شرقی است که این دو محل در چهارسوق گنبددار بزرگ و مرتفعی یکدیگر را قطع می‌کنند. چهار قسمت اصلی این بازار به چهار محله شهر منتهی می‌شود و ورودی اصلی آن در خیابانی قرار دارد که به «بروجرد» معروف است.

بازارهای فرعی

دو بازار فرعی مجموعه عبارت‌اند از: یک بازار کوچک که به موازات شاخه شمالی-جنوبی بازار اصلی جریان دارد و در ابتدا و انتها به بازار بزرگ مرتبط می‌شود. بازار دیگر از مقابل ورودی اصلی مسجد شیخ‌الملوک شروع شده و با انحناهایی به بازار بزرگ متصل می‌شود. در مجموعه بازار ملایر چندین تیمچه و سرا وجود دارد که تعدادی از آن‌ها از جمله سرای خان، سرای مهرعلیخان و سرای لحاف‌دوزها از ارزش بیشتری برخوردار است.

کاروانسراها

دو کاروانسرا در راسته بازار وجود دارد که عبارت‌اند از: کاروانسرای میرفتاح که به کاروانسرای حلاج‌ها معروف است و در غرب راسته اصلی بازار ملایر قرار دارد. این کاروانسرا با دالانی با طاق ضربی به راسته اصلی متصل شده است.

کاروانسرای شیخ‌الملوکی که در شمال غرفه‌های راسته اصلی بازار ملایر قرار دارد و قدیمی‌ترین کاروانسرای این بازار محسوب می‌شود که در حال تخریب است.

معماری خاص بازار ملایر

بخش‌هایی از پوشش قدیمی بازار، به‌ویژه در قسمت ورودی اصلی، خراب شده است. نورگیرها نیز عموماً از حالت اصلی خارج شده و در بعضی از قسمت‌ها الحاقات نازیبایی به بازار صورت گرفته که به اصالت آن صدمه وارد کرده است.

تیمچه باارزشی نیز در شاخه غربی بازار قرار دارد که پوشش گنبدی آن، بزرگ‌ترین گنبد بازار است. این تیمچه امروزه با تغییراتی به زورخانه تبدیل شده و از معماری ویژه‌ای برخوردار است. یکی از تیمچه‌ها نیز به بازار اصلی متصل می‌شود.

بازار ملایر از دیرباز تا امروز، محل خریدوفروش اجناس مختلف و ارزاق عمومی مردم این شهر بوده است. خواروبار، میوه و سبزیجات، پوشاک، لوازم منزل و صنایع دستی از مهم‌ترین کالاهایی است که در بازار ملایر به فروش می‌رسد.

انتهای پیام/