به گزارش ایرنا، شاخص «مرگ مادری» در اصفهان به پایینترین سطح ۲ دهه اخیر رسیده، توسعه مراقبتهای رایگان بارداری و پس از زایمان توسعه و برنامههایی مانند مراکز «نَفَس» توانسته از صدها مورد سقط عمدی پیشگیری کنند هرچند این آمارها روایتگر موفقیت نظام سلامت در اصفهان است اما کاهش موالید و افت نرخ باروری، زنگ خطری را برای آینده جمعیتی استان به صدا درآورده است، بهگونهای که اصفهان اکنون در شمار استانهای دارای باروری پایین کشور قرار دارد.
این ۲ تصویر متضاد، پرسشی مهم را پیش روی سیاستگذاران قرار میدهد اینکه چگونه میتوان در کنار حفظ دستاوردهای حوزه سلامت مادر و کودک، موانع اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی فرزندآوری را کاهش داد و از شتاب حرکت جامعه به سمت سالمندی کاست؟
مرجان مشکوتی، مدیر گروه جوانی جمعیت و سلامت خانواده دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در گفتوگو با خبرنگار ایرنا با تشریح آخرین شاخصهای سلامت مادر و کودک از چالشهای جمعیتی پیش روی استان و الزامات عبور از آنها سخن میگوید.
ایرنا: اگر بخواهید تصویری کلی از وضعیت سلامت مادر و کودک و همچنین وضعیت جمعیتی اصفهان ارائه کنید، مهمترین نکات چیست؟
در حوزه سلامت، دستاوردهای قابل توجهی از جمله کاهش مرگ مادران، بهبود مراقبتهای دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان و همچنین توجه ویژه به سلامت نوزادان داشتهایم که از مهمترین موفقیتهای نظام سلامت در استان است اما در کنار این موفقیتها با یک نگرانی جدی مواجه هستیم و آن کاهش موالید و افت نرخ باروری است.
اصفهان در زمره استانهایی قرار گرفته که نرخ باروری پایینی دارند و اگر این روند ادامه پیدا کند، میتواند پیامدهای مهم اقتصادی، اجتماعی و حتی سلامت برای آینده استان داشته باشد.
ایرنا: یکی از شاخصهای مهم توسعه در جهان، مرگ مادری است، وضعیت اصفهان در این زمینه چگونه ارزیابی میشود؟
مرگ مادری به فوت مادران در دوران بارداری تا ۴۲ روز پس از زایمان گفته میشود و یکی از مهمترین شاخصهای سنجش کیفیت خدمات سلامت در هر کشور به شمار میرود که هرچه پایینتر باشد، نشان میدهد مراقبتهای بهداشتی و درمانی برای مادران مؤثرتر بوده است.
خوشبختانه اصفهان در این زمینه وضعیت مطلوبی دارد. در سال ۱۴۰۰ به ازای هر ۱۰۰ هزار تولد زنده، حدود ۳۴ مادر جان خود را به دلیل عوارض بارداری و زایمان از دست دادند اما این رقم در سال ۱۴۰۳ به کمتر از هفت مورد کاهش یافت و در سال ۱۴۰۴ نیز تاکنون پنج مورد مرگ مادر در استان ثبت شده که معادل ۱۲.۷۷ مورد در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده است.
این آمار در مقایسه با هدف گذاری میزان کشوری مرگ مادری که ۲۱ مورد در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده است، وضعیت مطلوب را در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان نشان میدهد و این موفقیت، نتیجه مراقبتهای مستمر دوران بارداری، خدمات تخصصی هنگام زایمان و پیگیری وضعیت مادران پس از تولد نوزاد است.
همچنین در قالب نظام کشوری مراقبت مرگ مادری، تمامی موارد مرگ مادر بهصورت ریشهای بررسی میشود و بر اساس نتایج آن مداخلات اصلاحی انجام میگیرد، همچنین مادران نیازمند مراقبت ویژه تحت پیگیری قرار میگیرند و امکان پاسخگویی و مشاوره از طریق سامانه ۴۰۳۰ نیز فراهم شده است.
ایرنا: بسیاری از زوجهای جوان نگران هزینههای دوران بارداری هستند در این حوزه چه خدماتی به صورت رایگان ارائه میشود؟
در شبکه بهداشت خدمات گستردهای بهصورت رایگان توسط ماماها و بهورزان ارائه میشود و مادران باردار از ۹ نوبت مراقبت دوران بارداری، سه نوبت مراقبت پس از زایمان و یک نوبت ویزیت پزشک بهرهمند میشوند. در صورت نیاز ارجاع به کارشناسان تغذیه و سلامت روان نیز پیشبینی شده است، بنابراین بخش مهمی از مراقبتهای پایه دوران بارداری بدون دریافت هزینه در اختیار خانوادهها قرار دارد.
ایرنا: برای ترویج زایمان طبیعی چه برنامههایی اجرا میشود؟
توسعه کلاسهای آمادگی زایمان یکی از مهمترین برنامههاست و این کلاسها در هشت جلسه و به صورت رایگان برای مادران باردار و حتی همسران آنان برگزار میشود و هدف این است که خانوادهها با روند زایمان طبیعی و مراقبتهای لازم آشنا شوند.
البته باید توجه داشت که در برخی موارد سزارین یک ضرورت پزشکی است اما همچنان نیازمند فرهنگسازی برای کاهش ترس از زایمان طبیعی، توسعه زایمان بدون درد و افزایش حمایتها از ماماها و پزشکان در این زمینه هستیم.
ایرنا: یکی از برنامههای مورد توجه در سالهای اخیر، مراکز «نفس» بوده است، این مراکز چه نقشی در پیشگیری از سقط دارند؟
مراکز مردمی «نفس» یا «نجات فرزندان سقط» از سال ۱۴۰۲ فعالیت خود را آغاز و اکنون در ۲۲ شهرستان استان فعال است. در این مراکز، ماماها و مشاوران با مادران متقاضی سقط عمدی گفتوگو میکنند و تلاش میشود مشکلات و دغدغههای آنان برطرف شود.
از ابتدای فعالیت این مراکز تاکنون یک هزار و ۱۳۹ مورد مراجعه ثبت شده و از این تعداد، ۹۰۲ مورد معادل ۷۹.۲ درصد مشاورهها موفق بوده که نتیجه این اقدامات تولد ۵۳۹ نوزاد بوده است.
ایرنا: وضعیت مرگ نوزادان و کودکان زیر پنج سال در استان چگونه است؟
شاخصهای این حوزه نیز روند مناسبی را نشان میدهد. در سال ۱۴۰۳ میزان مرگ نوزادان ۷.۲ در یک هزار تولد زنده بوده که در آمار نه ماهه سال ۱۴۰۴ به ۶.۷ رسیده است، همچنین مرگ کودکان یک تا ۵۹ ماهه از ۵.۵ به ۵.۳ و مرگ کودکان زیر پنج سال از ۱۲.۷ به ۱۲ در یک هزار تولد زنده کاهش یافته است.
ایرنا: مهمترین علل مرگ نوزادان و کودکان چیست؟
مهمترین علت مرگ نوزادان زایمان زودرس است و به همین دلیل مراقبتهای پیش از بارداری و دوران بارداری اهمیت بسیار زیادی دارد.
در کودکان زیر پنج سال نیز عفونتهای تنفسی و حوادث از عوامل مهم محسوب میشوند که واکسیناسیون بهموقع، رعایت نکات ایمنی در منزل و خودرو و افزایش آگاهی خانوادهها از مهمترین راهکارهای پیشگیری است.
ایرنا: در مقابل این دستاوردهای سلامت، چرا همچنان نسبت به وضعیت جمعیتی استان هشدار داده میشود؟
زیرا کاهش باروری و افت موالید میتواند بسیاری از دستاوردهای اقتصادی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهد.
اصفهان در بین استانهایی قرار دارد که نرخ باروری آنها بین یک تا ۱.۳۹ است و این رقم فاصله زیادی با نرخ جانشینی جمعیت دارد. ادامه این روند به افزایش سالمندی و کاهش جمعیت فعال منجر خواهد شد.
ایرنا: در سالهای اخیر زیاد درباره «پنجره جمعیتی» صحبت میشود، این مفهوم چه اهمیتی دارد؟
زمانی که حدود ۷۰ درصد جمعیت در سنین ۱۵ تا ۶۴ سال باشند، گفته میشود کشور در پنجره جمعیتی قرار دارد و ایران همچنان در این دوره قرار دارد و برآوردها نشان میدهد تا حدود سال ۱۴۲۵ این فرصت وجود خواهد داشت.
اما کاهش موالید میتواند باعث شود این فرصت زودتر از موعد از دست برود و کشور سریعتر وارد دوره سالمندی شود. موضوعی که علاوه بر حمایت مالی لازم نیاز به توجه کافی به برخی ابعاد اجتماعی و فرهنگی دارد تا بتوانیم به نتایج مطلوب برسیم.
تجربه کشورهای مختلف نیز همین موضوع را نشان میدهد؛ کشورهایی مانند فرانسه و سوئد در کنار حمایت مالی، مجموعهای از سیاستهای اجتماعی، شغلی و فرهنگی را اجرا کردهاند اما در مقابل، کشورهایی مانند کره جنوبی و ژاپن با وجود صرف هزینههای سنگین به دلیل بی توجهی به ابعاد اجتماعی، شغلی و فرهنگی نتوانستهاند به نتیجه مطلوب برسند.
ایرنا: مهمترین موانع فرزندآوری از نگاه شما چیست؟
مطالعات نشان میدهد بسیاری از خانوادهها تمایل به داشتن ۲ فرزند یا بیشتر دارند اما امکان تحقق این خواسته را ندارند. مشکلات اقتصادی، اشتغال، مسکن، تحصیل، نبود زیرساختهای حمایتی برای مادران شاغل و نگرانی نسبت به آینده فرزندان از مهمترین موانع است.
بنابراین سیاستگذاریها باید همزمان «تمایل» و «امکان» فرزندآوری را هدف قرار دهند.
ایرنا: مهمترین شرط موفقیت سیاستهای جمعیتی را چه میدانید؟
موفقیت در این حوزه نیازمند همکاری همه دستگاهها و نهادهاست، زیرا موضوع جمعیت فقط یک مساله بهداشتی یا درمانی نیست و ابعاد اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و آموزشی دارد. اگر هماهنگی بین بخشی شکل بگیرد و حمایتها به موقع و هدفمند باشد، میتوان امیدوار بود که شاخصهای سلامت حفظ روند کاهش موالید نیز کنترل شود.
به گزارش ایرنا، استان اصفهان ۶.۶ درصد از کل جمعیت خانواری ایران را به خود اختصاص داده و حدود پنج میلیون و ۵۰۰ هزار نفر جمعیت در ۲۸ شهرستان دارد که امور بهداشتی و درمانی حدود پنج میلیون نفر در ۲۶ شهرستان بر عهده دانشگاه علوم پزشکی اصفهان است.